Dünyanın en büyük ekonomilerinden bazılarını bir araya getiren G7 Zirvesi, Fransa’nın Evian-les-Bains kentinde başlıyor. ABD, İngiltere, Kanada, Fransa, Almanya, İtalya ve Japonya liderlerinin katıldığı zirvede Avrupa Birliği de masada yer alacak. Bu yılki toplantıya Hindistan, Güney Kore, Kenya ve Brezilya liderleri de davet edildi. Zirvenin resmi gündeminde Ukrayna savaşı, İran’daki çatışmalar, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, Çin kaynaklı ekonomik dengesizlikler, yapay zekânın yükselişi ve gelişmekte olan ülkelerin borç yükü bulunuyor.

Ancak G7 Zirvesi, bu başlıkların ötesinde çok daha derin bir siyasi gerilimin gölgesinde düzenleniyor. ABD Başkanı Donald Trump ile Avrupa liderleri arasındaki görüş ayrılıkları, toplantının en kritik unsurlarından biri olarak öne çıkıyor. G7, 1973 OPEC petrol ambargosunun ardından zengin ülkelerin küresel ekonomik krizleri birlikte ele alması için kurulmuştu. Zamanla savaş, enerji güvenliği, ticaret, teknoloji ve kalkınma gibi siyasi başlıklarda da ortak tutum arayan bir platforma dönüştü. Fakat bu yılki zirve, “birlik” amacıyla kurulan yapının kendi içinde ne kadar bölündüğünü de gösterecek.

Evian-les-Bains, G7 açısından sembolik bir yer. Liderler en son 2003 yılında burada bir araya geldiklerinde, ABD kısa süre önce Irak’ı işgal etmişti. O dönem Fransa ve Almanya savaşa sert şekilde karşı çıkmış, dönemin ABD Başkanı George W. Bush zirvede oldukça soğuk karşılanmıştı. Aradan 23 yıl geçtikten sonra liderler yine aynı kentte ve yine ABD’nin Ortadoğu’daki askeri hamlelerinin gölgesinde buluşuyor. Bu kez gerilim yalnızca İran savaşıyla sınırlı değil; NATO, iklim politikaları, Grönland çıkışı ve Avrupa’nın ABD’ye güveni gibi daha geniş bir çerçeveye yayılmış durumda.

Donald Trump ve Avrupa liderleri arasında kırılgan denge

Ev sahibi Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un en önemli hedeflerinden biri, zirvenin büyük bir diplomatik kopuş görüntüsü vermeden tamamlanmasını sağlamak. Fransız diplomasisi açısından asıl zorluklardan biri de Donald Trump’ın zirveden erken ayrılmasını önlemek. Emmanuel Macron bu amaçla, zirvenin ardından Donald Trump’ı Versay Sarayı’nda özel bir akşam yemeğine davet etti. Yemeğin, ABD bağımsızlığının 250. yılına gönderme yapan sembolik bir anlam taşıdığı belirtiliyor. Bu gönderme, ABD’nin bağımsızlığının 1783’te Versay’da imzalanan antlaşmayla güvence altına alınmasına dayanıyor.

Donald Trump’ın önceki bazı G7 zirvelerinden erken ayrılmış olması, Fransa’nın bu yıl daha temkinli bir diplomasi yürütmesine neden oluyor. 2018 ve 2025’te Kanada’nın ev sahipliği yaptığı G7 toplantılarında Donald Trump zirveyi yarıda bırakmıştı. Bu nedenle Evian’daki toplantıda yalnızca ortak açıklamaların içeriği değil, liderler arasındaki görüntü ve beden dili de yakından izlenecek.

“Bu zirvenin temel hedefi bir patlama yaşanmaması ve liderlerin her şey yolundaymış gibi görünmesini sağlamak. Ancak gerçekte artık kimse bunun böyle olduğuna inanmıyor.”Jeremy Shapiro

Avrupa başkentlerinde ABD’nin artık her konuda güvenilir ve öngörülebilir bir ortak olup olmadığı daha fazla sorgulanıyor. Donald Trump’ın İran’a yönelik askeri saldırıları, NATO’ya dair sert açıklamaları ve Grönland’ı devralma yönündeki tehditleri, Avrupa’da Washington’a duyulan güveni zayıflattı. Georgetown Üniversitesi’nden Charles A. Kupchan’a göre, Donald Trump’ın ikinci döneminin başında müttefikler daha yumuşak bir yaklaşım izliyordu. Ancak Grönland ve İran başlıklarından sonra Avrupa’da “gerektiğinde hayır deme” çizgisi güçlendi.

Buna rağmen G7 içinde ABD’den ne kadar uzaklaşılması gerektiği konusunda tam bir birlik yok. Almanya ve Japonya, Rusya ve Çin kaynaklı güvenlik riskleri nedeniyle Washington’dan tamamen kopma konusunda daha temkinli. Kanada, ABD’ye karşı daha açık mesafe koyabilirken, Fransa uzun süredir Avrupa’nın stratejik özerklik geliştirmesi gerektiğini savunuyor. İngiltere’de de ton değişmeye başladı. Başbakan Keir Starmer, Washington ile güvenlik uyumunu korumaya çalışsa da, Londra ABD savaş uçaklarının İran saldırıları için İngiliz üslerini kullanmasına izin vermedi.

Ukrayna, İran, Çin ve yapay zekâ zirvenin ana dosyaları olacak

G7 Zirvesi’nin en kritik başlıklarından biri Ukrayna olacak. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy de Evian-les-Bains’deki zirveye katılacak. G7 liderlerinin Ukrayna’ya destek konusunda birlik mesajı vermesi bekleniyor. Volodimir Zelenskiy, savaşı sona erdirmek için Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yüz yüze görüşme önerisinde bulunmuştu. Ancak Avrupa ülkeleri, ABD’nin İran savaşı ve Ortadoğu gündemine yoğunlaşmasının Ukrayna dosyasını geri plana itmesinden kaygı duyuyor. Bu nedenle Avrupalı liderler, Donald Trump’ı Ukrayna konusunda daha güçlü ve ortak bir tutuma ikna etmeye çalışacak.

İran başlığı da zirvenin en hassas gündemlerinden biri olacak. G7 liderleri, ABD ile İran arasında savaşı sona erdirecek çerçeve anlaşmanın duyurulmasından kısa süre sonra bir araya geliyor. Liderlerin özellikle Hürmüz Boğazı’nın ne kadar hızlı yeniden açılacağını, ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukayı nasıl kaldıracağını ve enerji arzının nasıl güvence altına alınacağını görüşmesi bekleniyor. Mısır, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri liderlerinin de İran oturumuna katılması, konunun yalnızca G7 içinde değil, bölgesel aktörlerle birlikte ele alınacağını gösteriyor.

Çin de zirvenin önemli gündem maddelerinden biri olacak. Fransa, Çin kaynaklı ekonomik dengesizlikleri masaya taşıyacak. Paris’e göre küresel ekonomideki temel sorunlardan biri, Çin’in fazla üretmesi, ABD’nin fazla tüketmesi ve Avrupa’nın yeterince yatırım yapmaması. Batı’da Çin’in rekor ticaret fazlası, sanayi üretim kapasitesi ve daha yüksek katma değerli sektörlerdeki yükselişi konusunda kaygılar artıyor. Pekin ise sanayi politikalarını savunuyor ve ihracatçılarının devlet sübvansiyonlarıyla haksız avantaj elde ettiği iddialarını reddediyor. Çin zirvede yer almadığı için bu başlıkta somut bir karar beklenmese de, sorunun G7 metinlerinde kabul edilmesi Fransa açısından diplomatik kazanım sayılacak.

Yapay zekâ da Evian’daki masanın dikkat çeken başlıklarından biri olacak. Fransa, OpenAI CEO’su Sam Altman ve Anthropic CEO’su Dario Amodei gibi teknoloji dünyasının önemli isimlerini zirveye davet etti. Liderlerin yapay zekânın yaratacağı fırsatları, güvenlik risklerini, çocukların çevrimiçi korunmasını ve dijital altyapının geleceğini görüşmesi bekleniyor. Dijital devlerin vergilendirilmesi ise bu zirvenin gündeminde olmayacak.

G7 liderlerinin ayrıca gelişmekte olan ülkelerin ağır borç yüküne ilişkin ortak bir irade beyanında bulunması bekleniyor. Ancak bu konuda hangi somut adımların atılacağı henüz net değil. Bu nedenle Evian Zirvesi, bir yandan savaşlar, enerji güvenliği ve yapay zekâ gibi büyük küresel başlıkları ele alırken, diğer yandan Batı ittifakının Donald Trump döneminde ne kadar birlikte hareket edebileceğinin de önemli bir testi olacak.