C. Wright Mills, tam adıyla Charles Wright Mills, Amerikalı sosyolog, akademisyen, yazar ve toplum eleştirmenidir. Sosyolojik tahayyül (sosyolojik imgelem) ve iktidar seçkinleri kavramlarına ilişkin çalışmalarıyla tanınır. Modern toplumlarda birey ile toplumsal yapı arasındaki ilişkileri, bürokrasiyi, sınıf farklılıklarını ve siyasal gücün dağılımını inceledi. En bilinen eserleri arasında Beyaz Yakalılar (White Collar, 1951), İktidar Seçkinleri (The Power Elite, 1956) ve Sosyolojik Tahayyül (The Sociological Imagination, 1959) bulunmaktadır. 1945 yılından ölümüne kadar Columbia Üniversitesi'nde akademik çalışmalar yürüttü.

C. Wright Mills, 28 Ağustos 1916 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri'nin Teksas eyaletindeki Waco kentinde doğdu. Babası Charles Grover Mills sigortacılık yapıyordu. Annesi Frances Ursula Wright Mills ise ev hanımıydı. Ailesinin Teksas'ın farklı kentlerine taşınması nedeniyle çocukluk yıllarında birkaç kez okul değiştirdi. Küçük yaşlardan itibaren kitap okumaya, toplumsal konulara ve felsefeye ilgi duydu.

Çocukluğu ve Eğitimi

C. Wright Mills, 1934 yılında Dallas Technical High School'dan mezun oldu. Başlangıçta mühendislik ve mimarlık alanlarına ilgi duyuyordu. Aynı yıl Texas A&M Üniversitesi'ne girdi ancak burada bir yıl öğrenim gördükten sonra 1935 yılında Austin'deki Teksas Üniversitesi'ne geçti.

Üniversitede felsefe, sosyoloji ve ekonomi dersleri aldı. John Dewey, George Herbert Mead, William James ve Charles Sanders Peirce gibi Amerikan pragmatist filozoflarının çalışmalarını inceledi. Özellikle felsefe ile toplumsal araştırmalar arasındaki ilişki üzerinde durdu.

1939 yılında Teksas Üniversitesi'nden lisans ve yüksek lisans derecelerini aldı. Aynı yıl Wisconsin Üniversitesi'nde doktora eğitimine başladı. Burada Alman sosyolog Max Weber üzerine çalışmalar yapan Hans Heinrich Gerth ile tanıştı. Gerth, Mills'in sonraki akademik çalışmalarında birlikte araştırmalar yürüttüğü kişilerden biri oldu.

Wisconsin Üniversitesi'nde Amerikan pragmatizminin sosyolojik gelişimi üzerine doktora çalışması hazırladı. Doktora derecesini 1941 yılında aldı. Tez çalışması daha sonra 1964 yılında Sociology and Pragmatism: The Higher Learning in America adıyla kitap olarak yayımlandı.

Akademik Kariyeri

C. Wright Mills, akademik kariyerine 1941 yılında Maryland Üniversitesi'nde başladı. Burada sosyoloji dersleri verdi ve Amerikan toplumundaki sınıfsal farklılıklar, meslek grupları ve toplumsal kurumlar üzerine araştırmalar yaptı.

1945 yılında Columbia Üniversitesi'nin Uygulamalı Sosyal Araştırmalar Bürosu'na katıldı. Üniversitede sosyolog Paul Lazarsfeld tarafından geliştirilen nicel araştırma yöntemleriyle karşılaştı. Anketler ve istatistiksel araştırmalarla yürütülen sosyolojik çalışmaların, toplumsal sorunları tarihsel ve kurumsal bağlamlarından koparmaması gerektiğini savundu.

1946 yılında Columbia Üniversitesi'nde yardımcı profesör olarak görevlendirildi. Amerikan toplumunda ekonomik ve siyasal gücün dağılımını araştırmaya başladı. İşçi sendikaları, orta sınıf çalışanları, şirket yöneticileri ve siyasetçiler üzerine yaptığı çalışmalar sonraki kitaplarının temelini oluşturdu.

1956 yılında Columbia Üniversitesi'nde profesör unvanını aldı. Üniversitedeki görevini 1962 yılındaki ölümüne kadar sürdürdü. Akademik çalışmaları sırasında Avrupa ve Latin Amerika'daki siyasal gelişmelerle de ilgilendi.

Sosyolojik Görüşleri

Sosyolojik Tahayyül

C. Wright Mills, 1959 yılında yayımladığı The Sociological Imagination adlı kitabında sosyolojik tahayyül kavramını ayrıntılı biçimde açıkladı. Türkçeye sosyolojik imgelem olarak da çevrilen bu kavram, bireylerin kişisel yaşamları ile içinde bulundukları toplumun tarihsel ve kurumsal yapıları arasındaki ilişkileri anlayabilme yeteneğini ifade eder.

Mills'e göre bir insanın karşılaştığı sorunlar yalnızca kişisel tercihleri veya davranışları üzerinden açıklanamaz. İşsizlik, yoksulluk, ekonomik kriz ve toplumsal eşitsizlik gibi konuların anlaşılabilmesi için bireyin yaşadığı koşulların toplumun genel yapısıyla birlikte incelenmesi gerekir.

Örneğin bir kişinin işini kaybetmesi bireysel bir sorun olabilir. Ancak milyonlarca insanın aynı dönemde işsiz kalması, ekonomik sistemin ve toplumsal kurumların incelenmesini gerektiren kamusal bir sorundur. Mills, kişisel sıkıntılar ile kamusal meseleler arasında bu ayrımı yaptı.

Sosyolojik araştırmanın insanların biyografileri, yaşadıkları tarihsel dönem ve toplumsal kurumlar arasındaki bağlantıları açıklaması gerektiğini savundu. Toplumu anlamak için yalnızca bireylerin davranışlarının değil, bu davranışları etkileyen tarihsel koşulların da araştırılmasını gerekli gördü.

İktidar Seçkinleri Kuramı

C. Wright Mills, 1956 yılında yayımladığı The Power Elite (İktidar Seçkinleri) adlı kitabında Amerika Birleşik Devletleri'ndeki siyasal ve ekonomik gücün dağılımını inceledi.

Mills'e göre Amerikan toplumunda büyük şirketlerin üst düzey yöneticileri, askerî kurumların komutanları ve federal yönetimin siyasal liderleri arasında güçlü ilişkiler bulunuyordu. Bu üç grup, toplumun geleceğini belirleyen temel kararlar üzerinde diğer toplumsal kesimlerden daha fazla etkiye sahipti.

İktidar seçkinleri olarak adlandırdığı bu grupların benzer eğitim kurumlarından geldiklerini, ortak sosyal çevrelerde bulunduklarını ve zaman zaman birbirlerinin kurumlarında görev aldıklarını belirtti. Ekonomik, askerî ve siyasal kurumlar arasındaki bu ilişkilerin karar alma süreçlerini sınırlı bir çevrede yoğunlaştırdığını savundu.

Mills, Amerikan demokrasisinde seçimlerin ve temsil mekanizmalarının bulunmasının, bütün yurttaşların siyasal kararlara eşit ölçüde katıldıkları anlamına gelmediğini ileri sürdü. Büyük kurumlarda görev yapan yöneticilerin kaynaklara ve karar mekanizmalarına erişiminin daha geniş olduğunu anlattı.

İktidar Seçkinleri kitabında ortaya koyduğu görüşler, dönemin Amerikan sosyolojisinde tartışmalara yol açtı. Özellikle Talcott Parsons ve Robert K. Merton gibi sosyologların çalışmalarıyla temsil edilen işlevselci yaklaşımlardan farklı olarak güç eşitsizlikleri, siyasal kurumlar ve toplumsal çatışmalar üzerinde durdu.

Beyaz Yakalılar ve Orta Sınıf

C. Wright Mills, 1951 yılında yayımladığı White Collar: The American Middle Classes (Beyaz Yakalılar) adlı eserinde Amerika Birleşik Devletleri'nde büyüyen büro çalışanları, yöneticiler, satış elemanları ve ücretli meslek gruplarını inceledi.

Sanayileşme ve büyük şirketlerin gelişmesiyle birlikte bağımsız küçük işletme sahiplerinin toplumsal konumlarının değiştiğini belirtti. İş yaşamında ücretli çalışan orta sınıfın genişlediğini ve bu kesimin büyük bürokratik kuruluşlara bağımlı hâle geldiğini savundu.

Mills'e göre modern bürokrasilerde çalışan bireyler, işlerinin amaçlarını ve sonuçlarını belirleme konusunda sınırlı yetkiye sahip olabiliyordu. Bu durumun çalışanların meslekleri üzerindeki denetimini azalttığını ve yabancılaşmaya neden olabildiğini ileri sürdü.

Kitapta tüketim kültürü, mesleki statü, kariyer beklentileri ve orta sınıfın ekonomik güvencesizliği gibi konuları değerlendirdi. Beyaz yakalı çalışanların toplumsal konumunu sanayi toplumunun değişen ekonomik yapısıyla ilişkilendirdi.

Bürokrasi ve Toplumsal Yapı

C. Wright Mills, modern toplumlarda büyük kurumların bireylerin yaşamlarını nasıl etkilediğini araştırdı. Bürokratik örgütlenmelerin büyümesiyle karar alma süreçlerinin karmaşıklaştığını ve bireylerin bu süreçler üzerindeki etkisinin azalabildiğini savundu.

Bu çalışmalarında Max Weber'in bürokrasi ve otorite kavramlarından, Karl Marx'ın sınıf ve toplumsal çatışma analizlerinden yararlandı. Bununla birlikte Weber ve Marx'ın görüşlerini doğrudan tekrarlamak yerine Amerikan toplumunun kendi tarihsel koşulları içinde değerlendirdi.

1953 yılında Hans Heinrich Gerth ile birlikte yayımladığı Character and Social Structure: The Psychology of Social Institutions adlı kitapta kişilik, toplumsal roller ve kurumlar arasındaki ilişkileri inceledi. Bireysel davranışların toplumsal yapıdan bağımsız biçimde açıklanamayacağını savundu.

Sosyoloji Anlayışı ve Akademik Eleştirileri

C. Wright Mills, sosyolojinin toplumdaki güç ilişkilerini ve insanların karşılaştıkları kamusal sorunları incelemesi gerektiğini savundu. Akademik çalışmaların yalnızca uzmanlar arasında dolaşan teknik yayınlarla sınırlı kalmasına karşı çıktı.

1959 tarihli The Sociological Imagination kitabında iki araştırma anlayışını eleştirdi. Bunlardan ilki, toplumsal gerçeklikle yeterince ilişki kurmayan geniş kapsamlı soyut kuramlardı. Mills bu yaklaşımı "grand theory" (büyük kuram) olarak adlandırdı ve özellikle Talcott Parsons'ın kuramsal sistemini tartıştı.

İkinci olarak, yöntemsel tekniklere aşırı ağırlık veren ve araştırılan konunun toplumsal önemini ikinci plana atan çalışmaları eleştirdi. Bu yaklaşımı "abstracted empiricism" (soyutlanmış ampirizm) kavramıyla tanımladı. Nicel araştırmalara bütünüyle karşı çıkmadı; araştırma yöntemlerinin açıklanmak istenen toplumsal sorunlara uygun biçimde seçilmesi gerektiğini belirtti.

Bilim insanlarının siyasal ve toplumsal gelişmeler karşısında sorumluluk taşıdığını savundu. Üniversitelerde yürütülen araştırmaların kamuoyunun anlayabileceği bir dille paylaşılmasını ve entelektüellerin toplumsal tartışmalara katılmasını destekledi.

Siyasal Görüşleri ve Yeni Sol Hareketi

C. Wright Mills, 1950'li yıllarda Amerika Birleşik Devletleri'nin askerî politikalarını, Soğuk Savaş dönemindeki silahlanma yarışını ve büyük şirketlerin siyasal kararlar üzerindeki etkisini eleştirdi.

1958 yılında yayımladığı The Causes of World War Three (Üçüncü Dünya Savaşı'nın Nedenleri) adlı kitabında nükleer silahlanmanın ve iki büyük güç arasındaki rekabetin dünya barışı açısından oluşturduğu tehlikeleri değerlendirdi.

1960 yılında İngiltere'de yayımlanan New Left Review dergisinde Letter to the New Left (Yeni Sol'a Mektup) başlıklı yazısı yayımlandı. Bu makalede geleneksel siyasal örgütlerin dışında gelişen gençlik hareketlerini, öğrencileri ve entelektüelleri tartıştı. Toplumsal değişimin yalnızca sanayi işçi sınıfına dayanarak açıklanamayacağını savundu.

Mills, Yeni Sol düşüncesinin geliştiği dönemde sosyalist, liberal ve Marksist yaklaşımları eleştirel biçimde değerlendirdi. Batı toplumlarındaki ekonomik ve siyasal kurumların daha demokratik biçimde örgütlenmesi gerektiğini savundu. Sovyetler Birliği'nin siyasal uygulamalarını da eleştirdi ve kendisini Sovyet yönetiminin izlediği siyasetle özdeşleştirmedi.

Küba Devrimi Üzerine Çalışmaları

C. Wright Mills, 1959 yılında Fidel Castro liderliğinde gerçekleşen Küba Devrimi'nin ardından Latin Amerika'daki siyasal gelişmelerle ilgilendi. 1960 yılında Küba'ya giderek devrim sonrasındaki toplumsal ve siyasal değişimleri araştırdı.

Bu ziyaret sırasında Kübalı yöneticiler, aydınlar ve yurttaşlarla görüşmeler gerçekleştirdi. Elde ettiği bilgilerden yararlanarak 1960 yılında Listen, Yankee: The Revolution in Cuba (Dinle Yankee: Küba Devrimi) adlı kitabını yayımladı.

Kitapta Küba Devrimi'ni Amerika Birleşik Devletleri ile Latin Amerika arasındaki ekonomik ve siyasal ilişkiler bağlamında değerlendirdi. Küba'daki gelişmelere ilişkin Amerikan kamuoyunda yaygın olan bazı görüşleri eleştirdi.

Mills'in Küba üzerine yazdıkları Amerika Birleşik Devletleri'nde siyasal tartışmalara neden oldu. Küba Devrimi'ne ilişkin görüşleri nedeniyle hem destekleyici hem de eleştirel tepkiler aldı.

Ailesi ve Özel Hayatı

C. Wright Mills, 1937 yılında Dorothy Helen Smith-Freya ile evlendi. Çiftin Pamela adlı bir kızları dünyaya geldi. Evlilikleri 1947 yılında sona erdi.

1947 yılında araştırma asistanı olarak da birlikte çalıştığı Ruth Harper ile evlendi. Bu evlilikten 1955 yılında Kathryn adlı kızı doğdu. Çift 1959 yılında boşandı.

Mills, 1959 yılında sanatçı Yaroslava Surmach ile evlendi. Bu evlilikten Nikolas adlı bir oğlu dünyaya geldi. Mills'in üç çocuğu bulunmaktadır.

Akademik çalışmalarının dışında motosikletlerle ilgileniyordu. Kendi motosikletlerinin bakım ve onarımını yapıyor, boş zamanlarında çeşitli mekanik çalışmalarla uğraşıyordu. Ayrıca marangozlukla ilgilendi ve ev yapımında çalıştı.

Yaşamının son yıllarında kalp rahatsızlıkları geçirdi. Sağlık sorunlarına rağmen akademik yazılarını ve siyasal değerlendirmelerini sürdürdü.

Ölümü

C. Wright Mills, 20 Mart 1962 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri'nin New York eyaletindeki West Nyack yerleşiminde geçirdiği kalp krizi sonucunda 45 yaşında öldü.

Ölümünden sonra yayımlanmamış yazıları ve mektupları ailesi ve araştırmacılar tarafından derlendi. 1963 yılında Power, Politics and People, 1964 yılında ise Sociology and Pragmatism adlı kitapları yayımlandı.

2000 yılında kızları Kathryn Mills ve Pamela Mills'in katkılarıyla hazırlanan C. Wright Mills: Letters and Autobiographical Writings adlı eser yayımlandı. Kitapta Mills'in mektupları, kişisel yazıları ve akademik yaşamına ilişkin belgeler bir araya getirildi.

Kitapları

2000 - C. Wright Mills: Letters and Autobiographical Writings (Mektuplar ve otobiyografik yazılar; ölümünden sonra yayımlandı, editör: Kathryn Mills)
1964 - Sociology and Pragmatism: The Higher Learning in America (Sosyoloji ve Pragmatizm: Amerika'da Yükseköğrenim; ölümünden sonra yayımlanan doktora çalışması)
1963 - Power, Politics and People: The Collected Essays of C. Wright Mills (Güç, Siyaset ve İnsanlar; ölümünden sonra yayımlanan makaleler derlemesi, editör: Irving Louis Horowitz)
1962 - The Marxists (Marksistler; Marksist düşünce üzerine inceleme)
1960 - Listen, Yankee: The Revolution in Cuba (Dinle Yankee: Küba Devrimi; siyaset ve toplum incelemesi)
1960 - Images of Man: The Classic Tradition in Sociological Thinking (İnsan İmgeleri; sosyolojik düşünce metinleri derlemesi, editör)
1959 - The Sociological Imagination (Sosyolojik Tahayyül; sosyoloji kuramı ve yöntemi)
1958 - The Causes of World War Three (Üçüncü Dünya Savaşı'nın Nedenleri; siyaset ve uluslararası ilişkiler)
1956 - The Power Elite (İktidar Seçkinleri; siyasal sosyoloji)
1953 - Character and Social Structure: The Psychology of Social Institutions (Karakter ve Toplumsal Yapı; Hans Heinrich Gerth ile ortak çalışma)
1951 - White Collar: The American Middle Classes (Beyaz Yakalılar; Amerikan orta sınıfı üzerine sosyolojik inceleme)
1950 - The Puerto Rican Journey: New York's Newest Migrants (Porto Rikoluların Yolculuğu; Clarence Senior ve Rose Kohn Goldsen ile ortak çalışma)
1948 - The New Men of Power: America's Labor Leaders (İktidarın Yeni Adamları: Amerika'nın Sendika Liderleri; emek ve siyaset sosyolojisi)
1946 - From Max Weber: Essays in Sociology (Max Weber'den Sosyoloji Yazıları; Hans Heinrich Gerth ile birlikte çeviri ve editörlük)

Başlıca Makaleleri

1960 - Letter to the New Left (Yeni Sol'a Mektup; New Left Review dergisinde yayımlanan siyasal makale)
1959 - The Big City: Private Troubles and Public Issues (Büyük Şehir: Kişisel Sıkıntılar ve Kamusal Meseleler; sosyolojik değerlendirme)
1958 - The Structure of Power in American Society (Amerikan Toplumunda İktidarın Yapısı; siyaset sosyolojisi)
1940 - Situated Actions and Vocabularies of Motive (Durumsal Eylemler ve Güdü Sözlükleri; sosyoloji ve sosyal psikoloji)