Biyografi Ne Demek?

Biyografi, bir kişinin yaşamını, eğitimini, ailesini, kariyerini, eserlerini, başarılarını ve hayatındaki önemli gelişmeleri anlatan yazı türüdür. Türkçede yaşam öyküsü veya hayat hikâyesi olarak da ifade edilir.

Biyografi kelimesi Türkçeye Fransızca biographie kelimesinden geçmiştir. Kelimenin kökeni Eski Yunancadaki bios (hayat) ve graphein (yazmak) sözcüklerine dayanır. Bu nedenle biyografi kelime anlamı bakımından “bir hayatı yazmak” veya “yaşam öyküsü” anlamına gelir.

Biyografi; edebiyat, sanat, bilim, spor, ticaret, iş dünyası, siyaset, sinema, müzik ve benzeri alanlarda tanınmış kişilerin hayatlarını, çalışmalarını, eserlerini ve başarılarını okuyucuya aktarmak amacıyla hazırlanan yazılardır.

Biyografilerde temel amaç, ele alınan kişinin kim olduğunu ve hayatı boyunca neler yaptığını gerçek bilgilere dayanarak, açık, anlaşılır ve mümkün olduğunca tarafsız bir biçimde anlatmaktır.

Biyografi Nedir?

Biyografi, bir kişinin yaşamının başka bir kişi tarafından araştırılarak ve çeşitli kaynaklardan yararlanılarak kaleme alınmasıdır.

Bir biyografide yalnızca kişinin doğum ve ölüm tarihleri verilmez. Kişinin ailesi, çocukluğu, eğitimi, mesleği, kariyerinin gelişimi, önemli çalışmaları, eserleri, başarıları, özel yaşamına ilişkin kamuya açık bilgiler ve toplum üzerindeki etkileri de ele alınabilir.

Biyografinin kapsamı kişiye göre değişebilir. Bazı biyografiler kişinin yaşamını ayrıntılı biçimde anlatırken, bazı biyografiler daha kısa ve özet bilgilerden oluşabilir.

Biyografi ile Otobiyografi Arasındaki Fark Nedir?

Bir kişinin hayatının başka biri tarafından yazılmasına biyografi, kişinin kendi hayatını kendisinin anlatmasına ise otobiyografi denir.

Örneğin bir yazarın başka bir sanatçının hayatını anlatması biyografidir. Aynı yazarın kendi çocukluğunu, eğitimini, kariyerini ve yaşadıklarını kaleme alması ise otobiyografidir.

Divan edebiyatında özellikle şairlerin hayatları, eserleri ve edebî kişilikleri hakkında bilgi veren eserlere ise tezkire adı verilmiştir.

Biyografinin Özellikleri Nelerdir?

1. Biyografi kişinin kendisi tarafından değil, başka biri tarafından yazılır

Biyografiyi hazırlayan kişi, hakkında yazdığı kişinin yaşamını araştırır; güvenilir kaynaklardan, belgelerden ve gerektiğinde kişinin yaşamına tanıklık etmiş insanların anlatımlarından yararlanır.

2. Kişinin yaşamındaki önemli dönemlere yer verilir

Doğum tarihi ve doğum yeri, ailesi, çocukluk dönemi, eğitimi, mesleği, kariyeri, eserleri ve önemli başarıları biyografinin temel konuları arasında yer alır.

3. Tarafsız ve gerçekçi bir anlatım benimsenir

Kişi gereksiz biçimde yüceltilmemeli veya küçümsenmemelidir. Biyografi mümkün olduğu ölçüde nesnel ve doğrulanabilir bilgiler üzerine kurulmalıdır.

4. Bilgiler güvenilir kaynaklara dayanmalıdır

Biyografide yer verilen bilgilerin belge, kitap, röportaj, arşiv, gazete, dergi, resmî kayıt veya güvenilir diğer kaynaklarla desteklenmesi önemlidir. Doğrulanamayan söylentilere gerçek bilgi gibi yer verilmemelidir.

5. Genellikle kronolojik sıra izlenir

Kişinin çocukluğundan başlayarak eğitim, meslek, kariyer ve daha sonraki yaşam dönemlerine doğru ilerleyen kronolojik anlatım, okuyucunun hayat hikâyesini daha kolay takip etmesini sağlar.

Bununla birlikte bazı biyografilerde kronolojik anlatım yerine kişinin kariyeri, eserleri veya hayatındaki önemli dönemler ayrı başlıklar altında da ele alınabilir.

6. Kişiyi farklı yönleriyle tanıtır

Biyografi, kişinin yaptığı işleri yalnızca sıralamakla sınırlı kalmamalıdır. Kişinin kendi alanındaki önemi, topluma etkisi, başarıları ve benzerlerinden ayrılan yönleri de açıklanabilir.

7. Aşırı övgü ve eleştiriden kaçınılır

Biyografi bir reklam veya eleştiri yazısı değildir. Kişinin başarıları kadar hayatındaki önemli başarısızlıklar, tartışmalar veya dönüm noktaları da güvenilir kaynaklara dayanması koşuluyla tarafsız biçimde aktarılabilir.

8. Açık, sade ve anlaşılır bir dil kullanılır

Okuyucunun kişinin yaşamını kolaylıkla takip edebilmesi için gereksiz derecede karmaşık cümlelerden ve ağır ifadelerden kaçınılmalıdır.

Biyografi Nasıl Yazılır?

Biyografi yazmak için öncelikle ele alınan kişinin hayatı hakkında sağlam, güvenilir ve doğrulanabilir bilgiler toplamak gerekir.

Kişiyle ilgili bilgi edinirken anılar, röportajlar, mektuplar, kitaplar, gazete ve dergi yazıları, arşiv belgeleri, resmî kaynaklar ve güvenilir internet sitelerinden yararlanılabilir.

Farklı kaynaklarda çelişkili bilgiler bulunması durumunda mümkün olduğunca birincil ve güvenilir kaynaklara başvurulmalıdır. Doğrulanamayan bilgiler kesin bir gerçekmiş gibi aktarılmamalıdır.

Biyografi Yazarken Yararlanılabilecek Kaynaklar

• Resmî yaşam öyküleri
• Kitaplar
• Röportajlar
• Anılar
• Mektuplar
• Gazete ve dergi arşivleri
• Resmî kurum kayıtları
• Üniversite ve akademik kaynaklar
• Güvenilir internet kaynakları
• Kişinin yakınlarının ve çalışma arkadaşlarının anlatımları

Biyografide Hangi Bilgilere Yer Verilir?

Bir kişinin biyografisi hazırlanırken hayatının farklı dönemleri araştırılır. Biyografinin uzunluğuna ve kişinin tanınma alanına göre aşağıdaki bilgilerin tamamına veya bir bölümüne yer verilebilir.

Doğum Bilgileri

Kişinin doğum tarihi ve doğum yeri biyografinin temel bilgilerindendir. Kişi hayatını kaybetmişse ölüm tarihi ve ölüm yerine de yer verilebilir.

Ailesi

Anne ve babası, kardeşleri, ailesinin kökeni ve kişinin yetiştiği aile ortamı hakkında doğrulanabilen bilgiler aktarılabilir.

Çocukluğu

Kişinin çocukluk yılları, yetiştiği çevre, ilgi alanları ve hayatını etkileyen önemli çocukluk olayları anlatılabilir.

Eğitimi

Okuduğu okullar, üniversite eğitimi, aldığı mesleki eğitimler, sertifikalar ve uzmanlık alanları biyografide yer alabilir.

Mesleği

Kişinin hangi mesleği yaptığı, çalışma hayatına nasıl başladığı ve meslek seçiminde etkili olan gelişmeler anlatılabilir.

Kariyeri

Kariyerinin önemli aşamaları, çalıştığı kurumlar, üstlendiği görevler, yaptığı projeler ve mesleki gelişimi kronolojik olarak ele alınabilir.

Başarıları ve Ödülleri

Kişinin ulusal ve uluslararası başarıları, kazandığı ödüller, elde ettiği dereceler ve alanındaki önemli çalışmaları biyografide belirtilmelidir.

Eserleri

Kişinin mesleğine bağlı olarak kitapları, filmleri, dizileri, albümleri, besteleri, bilimsel çalışmaları, sanat eserleri, buluşları veya diğer önemli üretimleri listelenebilir.

Kişiliği ve İlgi Alanları

Güvenilir kaynaklarda yer aldığı ölçüde kişinin karakter özellikleri, hobileri, ilgi alanları, yetenekleri ve sosyal yaşamı hakkında bilgi verilebilir.

Eşi ve Çocukları

Kişinin özel yaşamına ilişkin kamuya açık ve doğrulanmış bilgiler bulunuyorsa evlilikleri, eşi ve çocukları hakkında kısa bilgiler biyografiye eklenebilir.

Topluma ve Dünyaya Etkisi

Kişinin yaptığı çalışmaların kendi alanına, toplumuna, ülkesine veya dünyaya nasıl bir katkı sağladığı açıklanabilir.

Biyografi Yazma Planı Nasıl Olmalıdır?

Biyografi hazırlanırken klasik olarak giriş, gelişme ve sonuç şeklinde bir anlatım planı uygulanabilir.

Giriş Bölümü

Biyografinin giriş bölümünde kişinin temel kimlik bilgileri verilir.

• Doğum tarihi
• Doğum yeri
• Ailesi hakkında kısa bilgiler
• Anne ve babası
• Kardeşleri
• Çocukluğunu geçirdiği çevre

Giriş bölümü, okuyucuya biyografisi anlatılan kişinin kim olduğu konusunda genel bir çerçeve sunmalıdır.

Gelişme Bölümü

Biyografinin en kapsamlı kısmı gelişme bölümüdür. Bu bölümde kişinin yaşamının önemli aşamaları daha ayrıntılı biçimde anlatılır.

• Çocukluk yılları
• İlkokul ve sonraki eğitim hayatı
• Üniversite veya mesleki eğitimi
• Ders dışı faaliyetleri
• İlgi alanları ve yetenekleri
• Mesleğe başlama süreci
• Kariyerinin gelişimi
• Çalıştığı kurumlar ve görevleri
• Mesleki başarıları
• Ödülleri
• Eserleri
• Evliliği ve çocukları
• Hayatındaki önemli dönüm noktaları

Bu bölüm mümkün olduğunca kronolojik bir düzen içerisinde hazırlanmalıdır.

Sonuç Bölümü

Biyografinin sonuç bölümünde kişinin yaşamı ve çalışmalarının genel bir değerlendirmesi yapılabilir.

• İnsanlığa veya topluma yaptığı katkılar
• Kendi alanına olan etkisi
• Önemli eserleri
• Kazandığı ödüller
• Ardında bıraktığı miras

Hayatta olan kişilerin biyografilerinde günümüzde sürdürdükleri çalışmalar ve mevcut görevleri belirtilebilir. Hayatını kaybetmiş kişilerde ise ölüm tarihi, ölüm yeri ve sonraki kuşaklar üzerindeki etkisine yer verilebilir.

İyi Bir Biyografi Nasıl Olmalıdır?

İyi bir biyografi, okuyucuya yalnızca “Bu kişi ne zaman ve nerede doğdu?” sorusunun cevabını vermemelidir.

Aynı zamanda şu sorulara da cevap vermelidir:

• Bu kişi kimdir?
• Nasıl bir ailede ve çevrede yetişmiştir?
• Hangi eğitimi almıştır?
• Mesleğine nasıl başlamıştır?
• Kariyerinde nasıl ilerlemiştir?
• Hangi önemli işleri yapmıştır?
• Hangi eserleri ortaya koymuştur?
• Hangi başarıları elde etmiştir?
• Neden tanınmaktadır?
• Kendi alanında nasıl bir etki bırakmıştır?

Bu nedenle biyografi hazırlanırken kişinin hayatındaki olayları yalnızca art arda sıralamak yerine, bu olayların kişinin yaşamındaki ve kariyerindeki önemini de okuyucuya göstermek gerekir.

Kısaca Biyografi Ne Demektir?

Biyografi; bir insanın yaşamını, ailesini, eğitimini, kariyerini, eserlerini, başarılarını ve hayatındaki önemli olayları güvenilir bilgiler ışığında anlatan yaşam öyküsüdür.

Biyografinin temel amacı, kişinin hayatını doğru, tarafsız, anlaşılır ve düzenli bir şekilde okuyucuya aktarmaktır.