Orhan Gencebay, müzisyen, besteci, söz yazarı, bağlama sanatçısı, aranjör, müzik yapımcısı ve sinema oyuncusudur. “Bir Teselli Ver”, “Batsın Bu Dünya”, “Hatasız Kul Olmaz” ve “Dil Yarası” gibi eserleriyle tanındı. Türk halk müziği ve Türk sanat müziğinden beslenen çalışmalarında farklı müzik türlerinden ve çalgılardan yararlandı.

Çocukluğu ve Eğitimi

Orhan Gencebay, 4 Ağustos 1944 tarihinde Samsun'da doğdu. Asıl soyadı Kencebay'dır. Altı yaşında klasik Batı müziği eğitimi veren Emin Tarakçı'dan keman ve mandolin dersleri almaya başladı. Yedi yaşında bağlamayla tanıştı; çocukluk döneminde Türk halk müziğine yöneldi.

Bağlama öğreniminde Naci Hoşgör'den yararlandı. Bayram Aracı ve Aşık Veysel gibi sanatçılardan etkilendi. On yaşında “Kara Kaşlı Esmerdi Kim Bilir Kimi Sevdi” adlı ilk bestesini yaptı. On dört yaşlarında bestelediği “Ruhumda Titreyen Sonsuz Bir Alevsin”i ilk profesyonel bestesi olarak nitelendirdi.

On iki-on üç yaşlarında babasının teşvikiyle tanbur çalmaya ve Türk sanat müziğiyle ilgilenmeye başladı. Özellikle yaylı tanbur üzerinde çalıştı. Öğrencilik yıllarında Samsun, Edirne ve İstanbul'daki musiki cemiyetlerinde yaylı tanbur, halk müziği topluluklarında bağlama çaldı. Müzik dernekleri ve halkevlerinin çalışmalarına katıldı; müzik dersleri verdi.

İstanbul Belediye Konservatuvarının sınavını kazandı; ancak düzenli öğrenime devam etmedi, icra heyetinde bulundu. On altı yaşından itibaren caz ve rock müziğiyle ilgilendi; çeşitli topluluklarda tenor saksafon çaldı. Denizci olarak yaptığı askerlik hizmeti sırasında da bandoda saksafon çalmayı sürdürdü.

Müzik Kariyeri

1964 yılında TRT Ankara Radyosunun sınavını kazandı; ancak sınavın iptal edilmesi üzerine burada göreve başlayamadı. Askerlikten sonra, 1966 yılında TRT İstanbul Radyosunun sınavını kazandı. Yaklaşık on ay bağlama sanatçısı olarak çalıştıktan sonra 1967'de kendi isteğiyle kurumdan ayrıldı. 1966 yılında düzenlenen bir bağlama yarışmasında Arif Sağ ve Cinuçen Tanrıkorur ile birlikte derece aldı.

1960'ların ikinci yarısında Arif Sağ ile birlikte plak kayıtlarında çalıştı; Muzaffer Akgün, Yıldız Tezcan, Ahmet Sezgin, Şükran Ay ve Nuri Sesigüzel gibi sanatçılara bağlamasıyla eşlik etti. “Neredesin Leylam”, “Ağlıyorum Yana Yana”, “Gönül Bağlarında” ve “Yıldız Akşamdan Doğarsın” gibi türküleri plaklara okudu.

Bu dönemde söz yazarı Abdullah Nail Bayşu ile yakın bir çalışma ilişkisi kurdu. “Sevemedim Karagözlüm”, “Sabır Taşı” ve “Hey Gidi Goca Dünya” gibi bestelerinin farklı sanatçılar tarafından seslendirilmesi, besteci olarak tanınmasını sağladı. Erkin Koray gibi farklı müzik anlayışlarına sahip sanatçılarla kurduğu ilişkiler de çalışmalarına eşlik etti.

1969 yılında yayımlanan “Başa Gelen Çekilirmiş / Sensiz Bahar Geçmiyor” plağı, kendi bestelerini seslendirdiği kariyerinde önemli bir aşama oldu. Ardından Topkapı Plak ve İstanbul Plak için kayıtlar yaptı. 1970'lerin başında “Bir Teselli Ver / Yorgun Gözler” plağıyla geniş bir dinleyici kitlesine ulaştı. “Ben Eski Halimle Daha Mesuttum”, “Hor Görme Garibi”, “Severek Ayrılalım”, “Ümit Şarkısı” ve “Sevenler Mesut Olmaz” bu dönemin tanınan eserleri arasına girdi.

1970'lerin başında Yaşar Kekeva ile Kervan Plak'ın kuruluşunda yer aldı. Kendi kayıtlarının yanı sıra şirketin yayımladığı başka sanatçıların çalışmalarına da besteci, aranjör, icracı, müzik yönetmeni ve yapımcı olarak katkıda bulundu. Kervan Plak bünyesinde farklı dönemlerde Erkin Koray, Ajda Pekkan, Muazzez Abacı, Mustafa Sağyaşar, Ahmet Özhan, Kamuran Akkor, Semiha Yankı, Samime Sanay, Neşe Karaböcek, Bedia Akartürk, Nil Burak, Ziya Taşkent, Semiramis Pekkan ve Ferdi Özbeğen gibi sanatçıların kayıtları yayımlandı.

Yaşar Kekeva ile ortaklığının sona ermesinin ardından şirket çalışmalarını kardeşi Burhan Kencebay ile sürdürdü. Daha sonraki yıllarda oğlu Altan Gencebay da yapımcılık çalışmalarında görev aldı.

1970'ler ve 1980'lerde “Batsın Bu Dünya”, “Hatasız Kul Olmaz”, “Benim Dertlerim”, “Yarabbim”, “Ben Topraktan Bir Canım” ve “Dil Yarası” gibi albümler yayımladı. Albüm çalışmalarını sonraki yıllarda da sürdürerek “Yalnız Değilsin”, “Gönül Dostu”, “Kiralık Dünya”, “Yürekten Olsun”, “Yargısız İnfaz” ve “Berhudar Ol” gibi yapımları dinleyicilerle buluşturdu.

Müziği yaygın biçimde arabesk olarak adlandırıldı. Orhan Gencebay ise bu tanımın çalışmalarını bütünüyle karşılamadığını savundu; kendi yaklaşımını Türk müziğinde serbest çalışmalar ve Gencebay tarzı gibi ifadelerle anlattı.

2012 yılında Poll Production tarafından yayımlanan “Orhan Gencebay ile Bir Ömür” adlı saygı albümünde eserleri farklı sanatçılar tarafından yeniden yorumlandı. 2013'te “Bedensiz Aşk” adlı tekliyi, 19 Nisan 2023'te ise “Maske” albümünü yayımladı. “Maske”nin yapımcılığında Altan Gencebay da görev aldı.

Sinema ve Televizyon Kariyeri

Orhan Gencebay'ın sinemayla ilişkisi, başrol oyunculuğundan önce film müziği çalışmalarıyla başladı. Hudutların Kanunu, Kızılırmak Karakoyun, Ana ve Kuyu gibi filmlerin müzik çalışmalarına katkıda bulundu. Bu katkılar, yapımlara göre bestecilik, müzik koordinatörlüğü ve bağlama icrası gibi farklı görevleri kapsadı.

1971 yılında Lütfi Ömer Akad'ın yönettiği Bir Teselli Ver filminde başrol oynadı. Bunu Sev Dedi Gözlerim, Ben Doğarken Ölmüşüm, Dertler Benim Olsun, Batsın Bu Dünya ve Bir Araya Gelemeyiz izledi. Filmlerinde şarkıları da anlatının önemli bir parçasını oluşturdu.

Sinema çalışmalarında Orhan Aksoy, Osman F. Seden, Şerif Gören ve Halit Refiğ gibi yönetmenlerle çalıştı. Şoför, Hatasız Kul Olmaz, Derdim Dünyadan Büyük, Kördüğüm ve Leyla ile Mecnun gibi yapımlarda rol aldı. 1990 tarihli Utan filminin ardından televizyon yapımlarında da oyunculuk yaptı. Fatih Akın'ın 2005 yılında gösterime giren İstanbul Hatırası: Köprüyü Geçmek belgeselinde kendisi olarak yer aldı.

1996-1997 yıllarında TGRT'de “Orhan Abi Halk Show” programını sundu. 2006-2008 yıllarında Star TV'de yayımlanan “Popstar Alaturka” yarışmasında jüri üyeliği yaptı. 2013 yılında aynı kanaldaki “Popstar 2013” yarışmasının jürisinde yer aldı. Ayrıca 2002'de Dışbank'ın İdeal Kart, 2010'da Vodafone Türkiye reklamlarında oynadı.

Ailesi ve Özel Hayatı

Orhan Gencebay, 1966 yılında Beyaz Kelebekler grubunun eski solistlerinden Azize Gencebay ile evlendi. Bu evlilikten 1970 yılında oğlu Altan Gencebay doğdu. Çift 1977 yılında boşandı.

1974 yılında Sevim Emre ile başlayan birlikteliğinden Gökhan Gencebay adlı bir oğlu oldu. Altan Gencebay, müzik yapımcılığı alanında çalışarak babasının albüm projelerine katkıda bulundu.

17 Nisan 2019'da göğüs ağrısı nedeniyle hastaneye kaldırılan Orhan Gencebay'a anjiyo yapıldı ve üç stent takıldı. Tedavisinin ardından 19 Nisan'da taburcu edildi.

Meslek Birliği ve Kurul Görevleri

3 Nisan 2013'te açıklanan, çözüm süreci kapsamında oluşturulmuş Akil İnsanlar Heyeti'nin Karadeniz grubunda yer aldı.

Türkiye Musiki Eseri Sahipleri Meslek Birliğinde (Mesam) yönetim kurulu başkanlığı yaptı. Kurum yönetiminde yaşanan görüş ayrılıkları sırasında, 16 Ocak 2018 tarihinde başkanlıktan istifa etti. 7 Şubat 2018'de ise yönetim kurulu üyeliğinden ayrıldı.

2018 yılında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Politikaları Kuruluna atandı. 10 Nisan 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan imzalı kararla aynı kurulun üyeleri arasında yeniden yer aldı.

Albümleri

2023 - Maske
2010 - Berhudar Ol
2006 - Yargısız İnfaz
2004 - Yürekten Olsun
1999 - Cevap Ver
1996 - Kiralık Dünya
1995 - Gönül Dostu
1994 - Yalnız Değilsin
1993 - Hayat Devam Ediyor
1992 - Sen de Haklısın
1991 - Hasret Rüzgârı
1990 - Utan / Dokunma
1989 - Ya Evde Yoksan
1988 - Emrin Olur
1987 - Akma Gözlerimden
1986 - Cennet Gözlüm
1985 - Beni Biraz Anlasaydın
1984 - Dil Yarası
1983 - Leyla ile Mecnun
1982 - Bir Damla Mutluluk
1982 - Kördüğüm
1981 - Ben Topraktan Bir Canım
1980 - Aşkı Ben Yaratmadım
1979 - Yarabbim
1978 - Benim Dertlerim
1976 - Sarhoşun Biri
1976 - Hatasız Kul Olmaz
1975 - Batsın Bu Dünya

Derlemeler, Yeniden Yorumlar ve Özel Projeler

2012 - Orhan Gencebay ile Bir Ömür (çeşitli sanatçıların katıldığı saygı albümü)
2007 - Orhan Gencebay Film Müzikleri (film müzikleri derlemesi)
2001 - Orhan Gencebay Klasikleri 2: Sizin Seçtikleriniz
1998 - Orhan Gencebay Klasikleri: Sizin Seçtikleriniz
Bir Teselli Ver (derleme)
Kaderimin Oyunu (derleme)
Musalla Taşı (derleme)

Teklileri ve Kısa Albümleri

2024 - Sadece İstanbul Yeniden İstanbul (tekli)
2018 - Milletin Duâsı (tekli)
2014 - Bilemezsin Ki (tekli)
2013 - Bedensiz Aşk (iki farklı yorum içeren tekli)
2002 - İdeal Aşk (kısa albüm)

Filmleri ve Dizileri

Sinema Filmleri — Oyunculuk

1990 - Utan (Orhan)
1989 - Seni Arıyorum / Sensiz Yaşıyorum (Orhan)
1989 - Kan Çiçeği (Orhan)
1988 - Küçüksün Yavrum (Orhan)
1987 - Cennet Gözlüm (Orhan)
1985 - Doruk (Orhan)
1984 - Kaptan (Orhan)
1984 - Dil Yarası (Orhan)
1984 - Aşkım Günahımdır (Orhan)
1983 - Zulüm (Orhan)
1983 - Kahır (Orhan)
1982 - Leyla ile Mecnun (Kadir)
1982 - Kördüğüm (Orhan)
1982 - Bir Yudum Mutluluk (Orhan)
1981 - Feryada Gücüm Yok (Orhan)
1980 - Yarabbim (Orhan)
1980 - Vazgeç Gönlüm (Orhan)
1980 - Kır Gönlünün Zincirini (Orhan)
1980 - Ben Topraktan Bir Canım (Orhan)
1979 - Aşkı Ben mi Yarattım (Orhan)
1978 - Derdim Dünyadan Büyük (Orhan)
1978 - Çilekeş (başrol)
1977 - Hatasız Kul Olmaz (Orhan Akman)
1976 - Şoför (Haydar)
1976 - Bıktım Her Gün Ölmekten (Orhan)
1975 - Bir Araya Gelemeyiz (Samsunlu Orhan)
1975 - Batsın Bu Dünya (Orhan)
1974 - Dertler Benim Olsun (Sebahattin)
1973 - Ben Doğarken Ölmüşüm (Orhan)
1972 - Sev Dedi Gözlerim (Orhan)
1971 - Bir Teselli Ver (Orhan)

Televizyon Filmleri

1993 - Kızımı Arıyorum (oyuncu)
1993 - Hamuş (Şahap)
1993 - Gerçek Bir Masal (Samsunlu Orhan)
1993 - Bayan Perşembe (Murat)

Diziler

2009 - Altın Kızlar (kendisi; konuk oyuncu)
1996 - Aynalar (kendisi)

Belgeseller

2005 - İstanbul Hatırası: Köprüyü Geçmek (kendisi; müzisyen olarak katılım)

Erken Dönem Film Müziği Çalışmaları

1968 - Kuyu (müzik çalışmalarına ve bağlama icrasına katkı)
1967 - Kızılırmak Karakoyun (müzik)
1967 - Ana (müzik çalışmalarına ve bağlama icrasına katkı)
1966 - Hudutların Kanunu (müzik koordinatörü)

Ödülleri

2015 - Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü, müzik alanı
2013 - Türkiye Müzik Ödülleri, En İyi Proje: Orhan Gencebay ile Bir Ömür
2011 - Kral TV Müzik Ödülleri, Onur Ödülü
1998 - Kültür Bakanlığı, Devlet Sanatçısı unvanı
1998 - İntermedia dergisi, Ekonomide Yılın Yıldızları Ödülü
1995 - Mehmetçik Vakfı, Altın Madalya
1990 - MÜYAP, Dokunma albümü için Yüksek Tiraj Ödülü
1985 - Ses dergisi, Yılın Sanatçısı Ödülü
1984 - Merhaba dergisi, Yılın Sanatçısı Ödülü
1984 - Tercüman gazetesi, Yılın Sanatçısı Ödülü
1970 - İstanbul Plak, Altın Taç Ödülü