Müzeyyen Senar, 16 Temmuz 1918 tarihinde Bursa'nın Keles ilçesinde doğmuş Türk sanat müziği yorumcusudur. “Cumhuriyetin Divası” adıyla da anılan Senar, radyo yayınları, gazino sahneleri, taş plakları ve konserleriyle uzun yıllar sanat yaşamını sürdürdü. Mustafa Kemal ATATÜRK'ün huzurunda birkaç kez şarkı söyledi.

Çocukluğu ve Müzik Eğitimi

Müzeyyen Senar'ın babası “Cerrah Mehmet” lakabıyla tanınan, kıraathane işleten Mehmet Bey; annesi ise güzel sesiyle Kur'an, gazel ve türküler okuyan Zehra Hanım'dı. İsmet ve Hilmi adlarında iki büyük kardeşi vardı. Doğum yeri birçok biyografik kaynakta Keles'e bağlı Gököz köyü olarak geçmektedir.

Ailesi doğduğunda ona Hikmet adını vermek istedi. Nüfus kaydını yaptırmak için şehre giden eniştesi Ziya Bey ise kız çocuğuna Hikmet adını yakıştırmadığını söyleyerek nüfusa “Müzeyyen” adını yazdırdı.

Henüz altı yaşındayken annesinin katıldığı mevlitlerde, düğünlerde ve aile toplantılarında şarkı söylemeye başladı. Çocukluk yıllarında bir süre kekemelik yaşadı; konuşurken yaşadığı bu sorun şarkı söylemesine engel olmadı.

Annesinin İstanbul'a yerleşmesinin ardından yaklaşık 12 yaşındayken onun yanına gitti ve eğitimine İstanbul'da devam etti. Okuldaki müzik öğretmeninin de yönlendirmesiyle 1931 yılında Üsküdar Musiki Cemiyeti'ne kaydoldu. Burada Emin Ongan ve Necati Tokyay'dan usul, nota ve makam dersleri aldı.

Daha sonra Şark Musiki Cemiyeti'nde kemençe sanatçısı Kemal Niyazi Seyhun ve udi Hayriye Örs ile çalıştı. Lemi Atlı, Selahattin Pınar, Mustafa Nafiz Irmak ve Sadettin Kaynak gibi besteci ve müzisyenlerden de eserler öğrendi.

Müzik Kariyeri

Müzeyyen Senar, 1930'ların başında İstanbul Radyosu'nda şarkı söylemeye başladı ve düzenli radyo programları yaptı. Radyo yayınlarında tanınmasının ardından 10. Yıl Belvü Gazinosu'nun sahibi İbrahim Dervişzade tarafından 1933 yaz sezonu programına alındı. Senar burada fasıl içinde yer almak yerine saz heyetiyle tek başına şarkı söyleme şartı koydu. Bu uygulama, Türk gazino sahnelerinde solistlik düzeninin başlangıcı olarak kabul edilen örneklerden biri oldu.

Belvü Gazinosu'nun ardından Moulin Rouge, Londra Bar, Taksim Panorama Bahçesi ve İstanbul'un çeşitli gazinolarında sahne aldı. Plak kayıtları da aynı dönemde başladı. Kariyeri boyunca taş plak, uzunçalar, kaset ve albüm formatlarında yüzlerce kaydı yayımlandı; güvenilir biyografik kaynaklarda toplam plak ve albüm sayısı yaklaşık 500 olarak verilmektedir.

Atatürk'ün Huzurunda Verdiği Konserler

Müzeyyen Senar, Mustafa Kemal ATATÜRK'ün huzuruna ilk kez 1936 yılında Dolmabahçe Sarayı'nda çıktı. Daha sonraki yıllarda Bursa'daki toplantılar ve Savarona yatı dâhil olmak üzere birkaç kez daha Atatürk'ün bulunduğu toplantılarda şarkı söyledi. Senar'ın anlattığı anılara göre Atatürk özellikle repertuvarındaki klasik Türk müziği eserleri ve türküleri dinliyordu.

1938 yılında Ankara Radyosu'nun yeni binasındaki yayınların başlamasıyla Ankara'ya gitti ve radyonun ilk dönem sanatçıları arasında yer aldı. Buradaki çalışmalarını 1941 yılına kadar sürdürdü. Aynı yıl İstanbul'a dönerek Kristal Gazinosu başta olmak üzere yeniden gazino sahnelerinde çalışmaya başladı.

Sadettin Kaynak'ın eserlerini plaklara okuyan Senar, Arap filmlerinin Türkçe gösterimleri için hazırlanan müziklerde Münir Nurettin Selçuk ile birlikte şarkılar seslendirdi. Kahveci Güzeli ve Kerem ile Aslı gibi filmlerde oyuncu olarak da yer aldı. Daha sonraki yıllarda Ana Yüreği, Sevgili Hocam ve Analar Ölmez gibi sinema yapımlarında göründü.

İlk yurt dışı konserini 1947 yılında Paris'te verdi. Sonraki yıllarda Türkiye'nin çeşitli şehirlerinde ve yurt dışında konserlere çıktı. 1960'lı yıllarda Amerika Birleşik Devletleri'nde de uzun süreli konser programları gerçekleştirdi.

Gazino programlarını düzenli biçimde 1983 yılına kadar sürdürdü ve bu dönemin son sahne programlarını İstanbul'daki Bebek Gazinosu'nda verdi. Daha sonraki yıllarda özel konserler ve televizyon programları için yeniden sahneye çıktı.

1998 yılında yayımlanan Müzeyyen Senar ile Bir Ömre Bedel albümünde Sezen Aksu, Ajda Pekkan, Tarkan, Nükhet Duru, Şebnem Ferah, Kubat, Levent Yüksel ve kızı Feraye Işıl gibi isimlerle düet yaptı.

10 Haziran 2004 tarihinde İstanbul Cemil Topuzlu Harbiye Açıkhava Tiyatrosu'nda sanat yaşamı için özel bir gece düzenlendi. Gecede Sezen Aksu, Ajda Pekkan, Emel Sayın, Sibel Can ve başka sanatçılar Senar'la aynı sahneyi paylaştı.

Müzeyyen Senar'ın doğrulanabilen son konseri 5 Eylül 2006 tarihinde İstanbul'daki Sepetçiler Kasrı'nda gerçekleşti.

Ailesi ve Evlilikleri

Müzeyyen Senar üç kez evlendi ve üç çocuğu oldu.

1935 - Ali Senar ile evlendi. Sanat yaşamı boyunca kullanacağı Senar soyadını bu evlilikten aldı. 1936 yılında oğulları Ergun Senar doğdu. Evlilik 1939 yılında sona erdi.
1943 - Galatasaray'da futbol oynayan Ercüment Işıl ile evlendi. Bu evlilikten 1944 yılında Ömer Işıl, 1947 yılında Feraye Işıl dünyaya geldi. Evlilik 1950 yılında sona erdi.
1953 - Suudi Arabistan'ın Türkiye'deki diplomatik temsilcisi Tevfik Hamza ile evlendi. Evliliğin ardından bir süre sahne çalışmalarına ara verdi; çift daha sonra ayrıldı.

Oğlu Ömer Işıl, Galatasaray Spor Kulübü'nün Divan Kurulu yönetimlerinde uzun yıllar görev yaptı ve Divan Kurulu sekreterliği görevini üstlendi. Kızı Feraye Işıl ise 1972 yılında oyuncu Kuzey Vargın ile evlendi; çift 1982 yılında boşandı.

Ödülleri ve Onurlandırılması

Müzeyyen Senar, 1998 yılında Devlet Sanatçısı unvanına layık görüldü. 2013 yılında ise Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından Kültür ve Sanata Hizmet Özel Ödülü verilen isimler arasında yer aldı.

30 Ekim 2009 tarihinde Bülent Ersoy tarafından Senar'ın sanat yaşamından fotoğrafların yer aldığı Cumhuriyetin Divası: Müzeyyen Senar adlı sergi açıldı.

Hastalığı ve Ölümü

26 Eylül 2006 tarihinde İzmir'deki evinde beyin enfarktüsü geçiren Müzeyyen Senar'ın vücudunun sol tarafında felç gelişti. 2007 yılında İstanbul'daki Darüşşafaka Rehabilitasyon Merkezi'nde fizik tedavi gördü. Daha sonra Bodrum'da kızı Feraye Işıl ile yaşamaya başladı.

Sağlık durumunun sürekli tıbbi gözetim gerektirmesi üzerine 7 Ocak 2015 tarihinde Bodrum'dan İzmir'in Urla ilçesindeki Darüşşafaka Yaşam Merkezi'ne götürüldü. Ocak ayında rahatsızlanarak hastanede tedavi gördü; Şubat ayında zatürre nedeniyle Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'ne kaldırıldı.

Müzeyyen Senar, 8 Şubat 2015 tarihinde sabah saatlerinde İzmir'de hayatını kaybetti. Cenazesi 10 Şubat 2015'te İstanbul'daki Bebek Camisi'nde kılınan cenaze namazının ardından Zincirlikuyu Mezarlığı'nda toprağa verildi.

Albümleri ve Kayıtları

Senar'ın kayıtlarının önemli bir bölümü farklı yıllarda yeni baskılar ve derlemeler hâlinde yeniden yayımlandı. İlk yayımlanma tarihleri ile sonraki baskı tarihleri kaynaklarda zaman zaman farklı verilmektedir. Başlıca albüm ve albüm niteliğindeki yayımları şöyledir:

1970 - Son Veda
1976 - Gelse O Şuh Meclise
1977 - Bir Bahar Akşamı
1977 - Son Aşkımı Canlandıran
1977 - Söyleyin Güneşe
1978 - Çilingir Sofrası 1978
1979 - Şarap Gibi
1979 - Güller Arasında
1983 - Gelse O Şuh Meclise 2
1986 - Bilmem ki Sefa
1988 - Yine Bir Sızı Var İçimde
1988 - Ayrıldı Gönül
1989 - Çilingir Sofrası 1989
1989 - Müzeyyen Senar'la Faslı Muhabbet
1990 - Çilingir Sofrası 1990
1990 - Günay Sanat Geceleri
1991 - Nostalji
1992 - Meşk
1995 - Akşam Oldu Hüzünlendim Ben Yine
1996 - Müzeyyen Senar ve Kudsi Erguner Grubu
1998 - Müzeyyen Senar ile Bir Ömre Bedel
2001 - En Son Okuduklarım
2001 - Gül Yüzlülerin Şevkine Gel
2006 - Ne Yaptım
2006 - Ben Seni Unutmak İçin Sevmedim
2006 - Müzeyyen Senar Odeon Yılları
2007 - Atatürk'ün Sevdiği Şarkılar
2008 - Odeon Yılları 2
2008 - İkinci Dubleden Sonra