Kovboy, çiftlik işçisi, kanun kaçağı, banka ve tren soyguncusu, çete lideri

“Batı'nın Robin Hood'u” olarak efsaneleştirilen, Wild Bunch çetesinin lideri ve Sundance Kid'in en yakın suç ortaklarından biri olan Amerikan Vahşi Batısı'nın en ünlü kanun kaçaklarından biri.

Butch Cassidy, asıl adıyla Robert LeRoy Parker, 13 Nisan 1866 tarihinde Utah Territory'deki Beaver'da dünyaya geldi. Babası Maximillian Parker, annesi Ann Campbell Gillies idi. Ailesi İngiltere'den Utah'a göç etmiş Mormon öncülerindendi. Robert (Butch Cassidy), kalabalık Parker ailesinin 13 çocuğunun en büyüğüydü.

Butch Cassidy ve Parker ailesi 1879 yılında Circleville, Utah'a taşındı. Butch Cassidy burada ailesinin çiftlik işlerine yardım ederken çevredeki başka çiftliklerde de çalışmaya başladı. Ailenin maddi durumunun iyi olmaması nedeniyle küçük yaşlardan itibaren kendi geçimini sağlaması gerekiyordu. Atlar, sığırlar ve uzak Batı'nın zorlu coğrafyasıyla genç yaşta tanışması, ileride gerçekleştireceği kaçışlarda önemli avantaj sağladı.

Genç Robert Parker'ın kanunla ilk karşılaşmasına ilişkin en ünlü anlatı, yaklaşık 13 yaşındayken yaşandı. Rivayete göre uzun bir yolculuktan sonra kapalı bir mağazaya girerek bir pantolon aldı ve daha sonra parasını ödeyeceğini belirten bir not bıraktı. Mağaza sahibi buna rağmen şikâyetçi oldu. Olay küçük çaplı olsa da Parker'ın otoriteye karşı geliştirdiği olumsuz tutumun başlangıcı olarak daha sonraki biyografilerde sıkça anlatıldı.

Çiftliklerde çalıştığı gençlik döneminde Butch Cassidy, Mike Cassidy adlı daha yaşlı bir kovboy ve küçük çaplı sığır hırsızıyla tanıştı. Mike Cassidy'nin genç Parker üzerinde güçlü bir etkisi olduğu ve ona at yetiştiriciliği, silah kullanımı ve kanundan uzak kalmanın yöntemleri konusunda deneyim aktardığı anlatılmaktadır. Parker daha sonra kullandığı “Cassidy” soyadını büyük olasılıkla bu kişiden aldı.

“Butch” lakabının kökeni ise kesin değildir. En yaygın anlatıya göre Parker bir süre Rock Springs, Wyoming'de bir kasap dükkânında çalıştı ve buradan hareketle arkadaşları ona önce “Butcher Cassidy”, daha sonra kısaca “Butch Cassidy” demeye başladı. Böylece Robert LeRoy Parker'ın gerçek adının yerini Amerikan Batısı'nın en tanınmış takma adlarından biri aldı.

1884 civarında ailesinin yanından ayrılan Butch Cassidy, sonraki birkaç yıl boyunca Utah, Wyoming, Montana ve Colorado arasında dolaştı. Çiftliklerde kovboyluk yaptı, madencilik bölgelerinde çalıştı ve zaman zaman sığır ile at hırsızlığına karıştı. Bu yıllarda Matt Warner ve daha sonra en yakın arkadaşlarından biri olacak Elzy Lay gibi kişilerle tanıştı.

1884 yılında Telluride, Colorado'ya gelen Butch Cassidy, bölgedeki madenlerde ve cevher taşıma işlerinde çalıştı. Kasaba o dönemde altın ve gümüş madenciliği sayesinde hızla zenginleşiyordu. Cassidy, madencilerin son derece ağır şartlarda çalışmasına rağmen büyük servetin bankalarda ve madencilik şirketlerinde toplanmasını yakından gözlemledi.

24 Haziran 1889 tarihinde Butch Cassidy'nin belgelenmiş ilk büyük banka soygunu gerçekleşti. Cassidy, Matt Warner, Tom McCarty ve başka bir suç ortağıyla Telluride'daki San Miguel Valley Bank'ı soydu. Soyguncular yaklaşık 20.000 doların üzerinde para ele geçirdi. Operasyonun önceden ayrıntılı biçimde planlanması ve kaçış güzergâhına taze atların yerleştirilmesi, Cassidy'nin daha sonraki soygunlarında da görülecek yöntemlerin erken bir örneğiydi.

Soygundan sonra Butch Cassidy ve arkadaşları Utah'ın güneydoğusundaki ulaşılması son derece güç Robbers Roost bölgesine çekildi. Bu kanyonlar ve sarp arazi, kanun kaçaklarının yıllarca kullandığı önemli saklanma noktalarından biri oldu. Cassidy'nin çocukluğundan beri Utah coğrafyasını çok iyi bilmesi, takipçilerinden kaçabilmesinde önemli rol oynadı.

Butch Cassidy, yaklaşık 1890 yılında Wyoming'de bir çiftlik satın aldı. Bir süre yasal biçimde çiftçilik ve hayvancılık yapmaya çalışmış görünse de kanun dışı çevrelerle ilişkisi devam etti. Çiftliğin, Hole-in-the-Wall adı verilen ünlü kanun kaçağı sığınağına ulaşım açısından uygun bir bölgede bulunması nedeniyle bazı tarihçiler buranın onun suç faaliyetleri için de kullanılmış olabileceğini düşünmektedir.

1894 yılında Butch Cassidy, çalıntı bir atla bağlantılı suçtan Wyoming makamları tarafından mahkûm edildi. 15 Temmuz 1894'te Laramie'deki Wyoming State Penitentiary'ye gönderildi ve iki yıl hapis cezası aldı. Hapishanedeki davranışlarının oldukça iyi olduğu ve yetkililer üzerinde zekâsı ve sakin tavrıyla olumlu izlenim bıraktığı aktarılmaktadır.

Wyoming Valisi William Alford Richards, hâkimin de tavsiyesi üzerine Butch Cassidy'yi cezasının tamamlanmasından önce affetti. Cassidy yaklaşık 18 ay hapis yattıktan sonra 19 Ocak 1896 tarihinde serbest bırakıldı. Ancak özgürlüğüne kavuşması onu suç dünyasından uzaklaştırmadı; tam tersine kariyerinin en ünlü dönemi bundan sonra başladı.

13 Ağustos 1896 tarihinde Butch Cassidy, Elzy Lay ve Bob Meeks ile birlikte Montpelier, Idaho'daki bir bankayı soydu. Çete yaklaşık 7.000 dolar ele geçirdi. Soygunun ayrıntılı biçimde planlanması, kaçış yollarının önceden hazırlanması ve üyelerin daha sonra farklı yönlere ayrılması Cassidy'nin liderliğinin karakteristik özellikleri haline geldi.

1896'dan sonra Butch Cassidy'nin çevresindeki kanun kaçakları giderek genişledi. Grup, kamuoyunda Wild Bunch adıyla tanındı. Çetenin üyeleri arasında Elzy Lay, Harry Longabaugh — daha çok “Sundance Kid” adıyla bilinir — Harvey “Kid Curry” Logan, Ben Kilpatrick, Will “News” Carver, George “Flat Nose” Curry ve farklı dönemlerde başka kanun kaçakları yer aldı.

Wild Bunch klasik anlamda sürekli birlikte yaşayan sabit bir çete değildi. Üyeler belirli bir soygun için bir araya geliyor, daha sonra farklı yönlere dağılıyor ve aylar sonra başka bir sığınakta yeniden buluşuyordu. Hole-in-the-Wall, Robbers Roost ve Brown's Park bu grubun en önemli sığınakları arasındaydı.

21-22 Nisan 1897'de Butch Cassidy ve Elzy Lay, Castle Gate, Utah'da Pleasant Valley Coal Company'nin maaş bordrosunu taşıyan görevlilere saldırdı. Soygun gündüz vakti gerçekleştirildi. Cassidy ile Lay parayı alarak bölgenin sarp vadilerine kaçmayı başardı. Olay, dönemin gazetelerinde Batı'nın en cüretkâr soygunlarından biri olarak yer aldı.

Wild Bunch'ın en ünlü eylemlerinden biri 2 Haziran 1899 tarihinde Wilcox, Wyoming'de gerçekleştirildi. Çete bir Union Pacific trenini durdurdu, vagonlardan birindeki kasayı dinamitle patlattı ve yaklaşık 50.000 dolar değerinde para, altın ve kıymetli evrak ele geçirdi. Olaydan sonraki 24 saat içinde Pinkerton National Detective Agency çetenin peşine düştü.

Butch Cassidy'nin suç dünyasındaki ünü özellikle öldürmekten kaçındığı iddiasıyla farklı bir nitelik kazandı. Dönemin diğer ünlü kanun kaçaklarının aksine Cassidy, soygunların mümkün olduğunca can kaybı olmadan gerçekleştirilmesini tercih eden bir planlamacı olarak tanındı. Ancak Wild Bunch üyeleriyle güvenlik güçleri arasında yaşanan çatışmalarda birçok insan öldü ve grubun faaliyetlerinin bütünüyle “zararsız” olduğu söylenemez.

Onun “Batı'nın Robin Hood'u” olarak anılması da büyük ölçüde bu imajdan kaynaklandı. Butch Cassidy'nin zaman zaman ihtiyacı olan insanlara para veya eşya verdiğine ilişkin anlatılar bulunmasına rağmen çaldığı paraları düzenli biçimde yoksullara dağıttığını gösteren tarihsel kanıt bulunmamaktadır. Robin Hood imgesi, kişisel cazibesi ve popüler kültürün etkisiyle giderek büyüyen bir efsaneye dönüştü.

1900 yılına gelindiğinde Pinkerton National Detective Agency ve demiryolu şirketlerinin baskısı Butch Cassidy ve arkadaşlarının hareket alanını ciddi biçimde daraltmıştı. Aynı yıl Cassidy bir süre Utah Valisi Heber Wells ile af konusunda anlaşma yapmayı düşündü. Yasal bir hayata dönmesi karşılığında geçmiş suçlarından affedilme ihtimali tartışıldı; ancak görüşmeler sonuçsuz kaldı.

1900 yılında Butch Cassidy, Sundance Kid, Harvey Logan, Ben Kilpatrick ve Will Carver birlikte Fort Worth, Texas'ta ünlü bir stüdyo fotoğrafı çektirdi. Daha sonra “Fort Worth Five” adıyla bilinen bu fotoğrafın güvenlik güçlerinin eline geçmesi, çete üyelerinin yüzlerinin ülke genelindeki kolluk kuvvetlerince tanınmasını kolaylaştırdı.

Kanun baskısının giderek artması üzerine Butch Cassidy, Sundance Kid ve Sundance'in hayat arkadaşı Etta Place, Amerika Birleşik Devletleri'nden ayrılmaya karar verdi. Üçlü 20 Şubat 1901 tarihinde New York'tan bir gemiye binerek Arjantin'e doğru yola çıktı.

Arjantin'de Butch Cassidy, “James Ryan” takma adını kullandı. Üçlü, Patagonya'daki Cholila, Chubut yakınlarında büyük bir arazi satın aldı. Burada dört odalı bir çiftlik evi inşa ederek yüzlerce sığır, koyun ve at yetiştirdiler. Bir süre için Cassidy'nin gerçekten suç hayatını bırakıp çiftlik sahibi olarak yaşamaya çalıştığı görülmektedir.

Ancak Pinkerton National Detective Agency, kısa süre içinde onların Arjantin'de bulunduğunu öğrendi. Sundance Kid'in ailesine gönderdiği bir mektubun ele geçirilmesi, güvenlik güçlerinin yerlerini tespit etmesine yardımcı oldu. Tutuklanma riskinin artması üzerine Cassidy, Sundance ve Etta Place 1905 yılında Cholila'daki çiftliği sattılar.

Bu dönemde Arjantin ve Şili'de gerçekleşen bazı banka soygunları Butch Cassidy ve Sundance Kid ile ilişkilendirildi. Bazı olaylarda kimlikleri kesin biçimde kanıtlanamasa da ikilinin Güney Amerika'da yeniden suç faaliyetlerine döndüğüne ilişkin güçlü tarihsel kanıtlar bulunmaktadır.

Etta Place daha sonra Sundance Kid ile birlikte Amerika Birleşik Devletleri'ne döndü ve bundan sonraki yaşamı büyük ölçüde gizem olarak kaldı. Sundance daha sonra Güney Amerika'ya geri döndü. Butch Cassidy ise bir süre “Santiago Maxwell” adıyla Bolivya'daki Concordia kalay madeninde çalıştı. İki eski kanun kaçağı bu kez madene ait para sevkiyatlarını korumakla görevlendirilmişti.

1908 yılına gelindiğinde Butch Cassidy ve Sundance Kid yeniden soygunculukla ilişkilendirildi. Kasım ayının başında Bolivya'da Aramayo maden şirketinin maaş parasını taşıyan iki görevli soyuldu. Soyguncuların Cassidy ve Sundance olduğu kabul edilmektedir. İkili daha sonra küçük maden yerleşimi San Vicente'ye ulaştı.

6 Kasım'ı 7 Kasım 1908'e bağlayan gece Bolivyalı askerler ve yerel yetkililer, şüphelilerin kaldığı evi kuşattı. Şiddetli bir silahlı çatışma başladı. Çatışmanın ardından evden iki yeni silah sesi duyuldu. Yetkililer içeri girdiklerinde iki yabancı erkeği ölü buldu. Bu kişilerin Butch Cassidy ile Sundance Kid olduğu kabul edildi.

Ancak cesetlerin kimlikleri kesin biçimde doğrulanmadı. Fotoğraflı bir kimlik tespiti yapılmadı ve daha sonra gömüldükleri yer de kesin olarak belirlenemedi. Bu nedenle Butch Cassidy'nin gerçekten Bolivya'da ölüp ölmediği, Vahşi Batı tarihinin en uzun süren tartışmalarından biri haline geldi.

Cassidy'nin küçük kız kardeşi Lula Parker Betenson, ağabeyinin Bolivya'da ölmediğini ve yıllar sonra gizlice ailesini ziyaret ettiğini ileri sürdü. Başka kişiler de Cassidy'nin farklı isimler altında Amerika Birleşik Devletleri'ne döndüğünü iddia etti. Ancak bu anlatıları kesin biçimde doğrulayan tarihsel kanıt bulunmamaktadır. Modern tarihçilerin büyük bölümü, Cassidy ve Sundance'in 1908 yılında San Vicente'de öldüğünü en olası açıklama olarak kabul etmektedir.

Butch Cassidy'nin ünü ölümünden sonra giderek büyüdü. Kişisel cazibesi, soygunlarını dikkatle planlaması, kan dökmekten kaçınan bir lider olarak anlatılması ve Sundance Kid ile dostluğu onu Amerikan Vahşi Batısı'nın en romantikleştirilen isimlerinden birine dönüştürdü.

1969 yılında yönetmen George Roy Hill tarafından çekilen Butch Cassidy and the Sundance Kid filmi, Cassidy efsanesinin dünya çapında yayılmasında belirleyici oldu. Filmde Butch Cassidy'yi Paul Newman, Sundance Kid'i ise Robert Redford canlandırdı. Yapım dört Akademi Ödülü kazandı ve sinema tarihinin en ünlü Western filmlerinden biri haline geldi.

Gerçek Butch Cassidy ile sinema ve edebiyatta yaratılan karakter arasında önemli farklar vardır. Cassidy banka ve tren soygunculuğunu meslek haline getirmiş bir kanun kaçağıydı. Bununla birlikte Billy the Kid veya Jesse James gibi bazı çağdaşlarından farklı olarak tarihsel kayıtlarda doğrudan çok sayıda insan öldürdüğü bir silahşor olarak öne çıkmaz. Onun en güçlü yönü, soygunların planlanması, güvenilir suç ortakları oluşturması ve Batı'nın coğrafyasını kullanarak takipçilerinden kaçmasıydı.

Butch Cassidy, Billy the Kid, Jesse James, Wyatt Earp ve Doc Holliday ile birlikte Amerikan Vahşi Batısı'nın en tanınmış tarihî figürlerinden biridir. Ancak onun hikâyesini benzersiz kılan, suç kariyerinin Utah ve Wyoming'den başlayarak Arjantin, Şili ve Bolivya'ya kadar uzanması ve ölümünün üzerinden bir yüzyıldan fazla zaman geçmesine rağmen sonunun hâlâ bütünüyle kesinleştirilememiş olmasıdır.

Hayatındaki Başlıca Olaylar:
1866 – Beaver, Utah Territory'de Robert LeRoy Parker adıyla doğdu
1879 – Ailesi Circleville, Utah'a taşındı
1880'ler – Mike Cassidy ile tanıştı ve “Cassidy” adını benimsedi
1884 – Ailesinden ayrılarak Batı'daki çiftlik ve maden bölgelerinde çalışmaya başladı
24 Haziran 1889 – Telluride San Miguel Valley Bank soygununa katıldı
1890 – Wyoming'de bir çiftlik satın aldı
1894 – At hırsızlığıyla bağlantılı suçtan iki yıl hapse mahkûm edildi
19 Ocak 1896 – 18 ay hapis yattıktan sonra Vali William Alford Richards tarafından affedildi
1896 – Montpelier banka soygununu gerçekleştirdi
1896 sonrası – Wild Bunch çetesinin lideri haline geldi
1897 – Castle Gate maden şirketi maaş soygununu gerçekleştirdi
1899 – Wilcox tren soygunu gerçekleştirildi
1900 – Utah Valisi Heber Wells ile af ihtimali gündeme geldi
1900 – “Fort Worth Five” fotoğrafında Wild Bunch üyeleriyle birlikte görüntülendi
20 Şubat 1901 – Sundance Kid ve Etta Place ile Arjantin'e gitti
1901-1905 – Cholila, Patagonya'da çiftlik işletti
1905 – Arjantin'deki çiftliği bırakarak yeniden kaçak hayata döndü
1906-1908 – Bolivya'da çeşitli işler yaptı ve soygunlarla ilişkilendirildi
7 Kasım 1908 – San Vicente, Bolivya'daki çatışmada öldüğü kabul edilmektedir

Wild Bunch Çetesinin Öne Çıkan Üyeleri:
Harry Longabaugh – “Sundance Kid”
Elzy Lay
Harvey Logan – “Kid Curry”
Ben Kilpatrick – “The Tall Texan”
Will Carver – “News Carver”
George Curry – “Flat Nose Curry”
Bob Meeks
Laura Bullion

Butch Cassidy'yi Konu Alan Öne Çıkan Film ve Yapımlar :
1956 – The Three Outlaws – Butch Cassidy rolünde Neville Brand
1969 – Butch Cassidy and the Sundance Kid – Butch Cassidy rolünde Paul Newman, Sundance Kid rolünde Robert Redford
1979 – Butch and Sundance: The Early Days – Butch Cassidy rolünde Tom Berenger
1994 – The Desperate Trail – Butch Cassidy çevresindeki Vahşi Batı döneminden esinlenen yapım
2004 – Outlaw Trail: The Treasure of Butch Cassidy – Cassidy efsanesini merkezine alan macera filmi
2011 – Blackthorn – Yaşlı Butch Cassidy olduğu ileri sürülen James Blackthorn karakteriyle Sam Shepard

Özellikle Butch Cassidy and the Sundance Kid filmi, tarihsel Butch Cassidy imgesinin popüler kültürde şekillenmesinde son derece etkili oldu. Ancak filmdeki pek çok olay, diyalog ve karakter ilişkisi dramatik amaçlarla değiştirilmiştir; gerçek Cassidy'nin yaşamı çok daha az belgelenmiş ve ölümüne kadar pek çok bilinmeyenle çevrili kalmıştır.