Diş hekimi, profesyonel kumarbaz, salon işletmecisi, silahlı çatışmacı

Amerikan Vahşi Batısı'nın en ünlü figürlerinden biri; Wyatt Earp'ın yakın dostu ve 1881'deki O.K. Corral Çatışması'nın dört ana katılımcısından biri.

Doc Holliday, asıl adıyla John Henry Holliday, 14 Ağustos 1851 tarihinde ABD'de, Georgia eyaletinin Griffin şehirinde doğdu. Babası Henry Burroughs Holliday, annesi Alice Jane McKey idi. Babası Amerikan İç Savaşı sırasında 27. Georgia Piyade Alayı'nda binbaşı olarak görev yaptı. Holliday, daha sonra Amerikan Vahşi Batısı'nın en tanınmış kumarbaz ve silahlı adamlarından biri haline gelmesine rağmen aslında yüksek eğitim görmüş bir diş hekimiydi. Hayatının en önemli dönüm noktası, genç yaşta verem hastalığına yakalanması ve doktorlarının daha kuru bir iklimde yaşamasını önermesi oldu.

Doc Holliday'in ailesi 1864 yılında Valdosta, Georgia yakınlarındaki Bemiss bölgesine taşındı. Annesi Alice Jane McKey 1866 yılında veremden hayatını kaybetti. Aynı yıl babası Rachel Martin ile evlendi. Holliday daha sonra Valdosta'daki Valdosta Institute'ta retorik, dil bilgisi, matematik ve yabancı dil dersleri aldı. Eğitimli bir Güneyli aile çevresinde yetişmesi, ilerleyen yıllarda sert yaşamına rağmen koruduğu konuşma biçimi ve davranışlarının kaynaklarından biri olarak değerlendirilir.

19 yaşındayken Georgia'dan ayrılan Doc Holliday, 1870 yılında Philadelphia'daki Pennsylvania College of Dental Surgery'ye kaydoldu. 1872 yılında diş hekimliği eğitimini tamamladı. University of Pennsylvania arşivlerinden yararlanılarak Holliday'in 1872 tarihli diş hekimliği diplomasının yeniden oluşturulduğu da üniversitenin kendi eğitim programlarında belirtilmektedir.

Mezuniyetinin ardından Doc Holliday, Atlanta'da diş hekimi Arthur C. Ford'un yanında çalışmaya başladı. Daha sonra doğduğu Griffin'e dönerek kendi muayenehanesini açtı. Ancak kısa süre içerisinde sürekli öksürük ve akciğer rahatsızlığı yaşamaya başladı. Kendisine akciğer veremi teşhisi konuldu. O dönemde veremin etkili bir tedavisi bulunmadığı için doktorlar daha kuru bir iklime taşınmasını önerdi.

1873 yılında Doc Holliday, sağlığına iyi geleceği umuduyla Dallas, Texas'a taşındı. Burada diş hekimi John Seegar ile ortak çalışarak mesleğini sürdürdü. Kaynaklar onun yetenekli ve yeterli bir diş hekimi olduğunu belirtmektedir. Ancak giderek daha sık yaşadığı öksürük nöbetleri ve hastalığı düzenli biçimde hasta kabul etmesini zorlaştırıyordu.

Dallas'ta Doc Holliday'in hayatında kumar giderek diş hekimliğinin önüne geçti. Poker ve özellikle faro adlı kart oyununda ustalaştı. Kumar salonlarında para kazanmaya başlayan Holliday aynı zamanda içki tüketimi, tartışmalar ve silahlı olaylarla ilişkilendirilmeye başladı. 1875 yılında bir salon sahibiyle karşılıklı ateş açılması olayının ardından tutuklandı; suçlamaların düşmesine rağmen kumar nedeniyle yaşadığı çeşitli yasal sorunlar onu Dallas'tan ayrılmaya yöneltti.

Bundan sonraki yıllarda Doc Holliday, Amerikan Batısı'nın farklı kasabalarında dolaştı. Fort Griffin, Jacksboro, Denver, Pueblo, Cheyenne, Deadwood ve Dodge City gibi yerlerde bulundu. Hayatını giderek daha çok profesyonel kumarbazlık yaparak kazanıyordu. Diş hekimliğini ise zaman zaman yeniden sürdürüyordu.

Bu gezgin yaşam sırasında Doc Holliday, Macaristan doğumlu Mary Katherine Horony ile 1977 yılında tanıştı. “Big Nose Kate” adıyla tanınan Kate Horony, Holliday'in yetişkin yaşamındaki en uzun süreli ilişkisi oldu. İkilinin resmen evlenip evlenmediği kesin değildir; ancak çeşitli dönemlerde kendilerini karı-koca olarak tanıttıkları bilinmektedir. İlişkileri uzun yıllar boyunca ayrılıklar, yeniden bir araya gelmeler ve sert tartışmalarla 1882 yılına kadar devam etti.

1878 yılında Doc Holliday, Dodge City, Kansas'ta yeniden diş hekimliği yaptı. Dönemin yerel gazetesinde verdiği ilanda vatandaşlara diş hekimliği hizmeti sunduğu ve memnun kalmayanlara ücretlerinin geri verileceğini belirttiği kayıtlıdır. Aynı dönemde kumar salonlarında da çalışmaya devam etti.

Holliday'in hayatındaki en önemli dostluk da bu dönemde gelişti. Doc Holliday ile kanun adamı Wyatt Earp 1870'lerin sonlarında Texas ve Kansas çevresindeki kumar dünyasında tanıştı. Wyatt Earp, Holliday'in Dodge City'de yaşanan bir olay sırasında kendi hayatını kurtardığını daha sonra defalarca anlattı. Olayın ayrıntılarının sonraki anlatımlarda abartılmış olabileceği düşünülse de iki adam arasındaki yakın dostluk tarihsel olarak iyi belgelenmiştir.

1879 yılında Doc Holliday, Las Vegas, New Mexico'ya yerleşti ve bir ortakla salon işletmeye başladı. Burada da kumar oynamaya ve faro dağıtmaya devam etti. 19 Temmuz 1879'da eski askerî izci Mike Gordon ile yaşanan bir olay, Holliday'in ölümcül silahlı çatışmaları arasında gösterilir. Gordon'un salonun dışından ateş açmasının ardından Holliday'in onu vurduğu; Gordon'un ertesi gün öldüğü aktarılmaktadır. Bununla birlikte Holliday hakkındaki çok sayıdaki silahlı adam hikâyesinde olduğu gibi, dönem anlatılarının bazı ayrıntıları tarihçiler arasında tartışmalıdır.

Doc Holliday, 1880 yılında gümüş madenciliği sayesinde hızla büyüyen Tombstone, Arizona Territory'ye geldi. Wyatt Earp, Virgil Earp, Morgan Earp ve Earp ailesinin diğer üyeleri de bölgede bulunuyordu. Holliday burada kumarbazlık yaparken zamanının büyük bölümünü salonlarda geçirdi.

Tombstone'da Earp kardeşlerle, bölgede “Cowboys” olarak bilinen silahlı grup arasında giderek büyüyen bir çatışma yaşanıyordu. Grubun önde gelen isimleri arasında Ike Clanton, Billy Clanton, Tom McLaury ve Frank McLaury bulunuyordu. Sorunlar sığır hırsızlığı, silah taşıma, siyasi nüfuz ve yerel kolluk yetkileri gibi birçok konuyu kapsıyordu.

1881 yılında Doc Holliday, iki kişinin öldüğü bir posta arabası soygununa katılmakla da suçlandı. Kate Horony içkiliyken Holliday'i suçlayan bir ifade verdi; ancak daha sonra ifadesini geri çekti. Holliday'in olay sırasında başka yerde bulunduğunu gösteren tanıkların bulunması üzerine suçlamalar düşürüldü.

25 Ekim 1881 gecesi Doc Holliday ile Ike Clanton arasında ciddi bir tartışma yaşandı. Clanton ertesi gün Earp kardeşleri ve Holliday'i öldürmekle tehdit etmeye devam etti. Tombstone'da silah taşıma yasağını ihlal ettiği düşünülen Cowboy grubunu silahsızlandırmak isteyen Virgil Earp, Wyatt Earp ve Morgan Earp harekete geçti. Holliday de onların yanına katılmakta ısrar etti.

26 Ekim 1881 tarihinde Doc Holliday, Wyatt Earp, Virgil Earp ve Morgan Earp, Amerikan Vahşi Batısı tarihinin en ünlü silahlı çatışmasına katıldı. Olay daha sonra O.K. Corral Çatışması adıyla ünlendi; ancak çatışma gerçekte O.K. Corral'ın içinde değil, yakınındaki boş bir arazide gerçekleşti.

Yaklaşık 30 saniye süren çatışmada onlarca el ateş edildi. Billy Clanton, Tom McLaury ve Frank McLaury öldürüldü. Virgil Earp ve Morgan Earp yaralandı; Doc Holliday da hafif şekilde yaralandı. Wyatt Earp ise çatışmadan yara almadan çıktı. Ike Clanton ve Billy Claiborne bölgeden kaçtı.

Dönemin anlatımlarına göre Doc Holliday, çatışmada kısa namlulu bir av tüfeği ve tabanca taşıyordu. Tom McLaury'nin ölümcül biçimde vurulmasının Holliday'in kullandığı av tüfeğiyle bağlantılı olduğu genel kabul görmektedir. Bununla birlikte çatışmada ilk kurşunu kimin attığı gibi bazı ayrıntılar bugün bile tartışılmaktadır.

Çatışmanın ardından Doc Holliday ve Earp kardeşler cinayetle suçlandı. Cochise County Şerifi John Behan onların yargılanmasını istedi. Yargıç Wells Spicer tarafından yürütülen uzun ön soruşturma sonunda, Earp kardeşleri ve Holliday'in karşı karşıya kaldıkları koşullarda hareket etmelerinin hukuken haklı görülebileceği ve cinayet davasına devam etmek için yeterli neden bulunmadığı sonucuna varıldı.

Ancak O.K. Corral Çatışması bölgedeki şiddeti sona erdirmedi. Aralık 1881'de Virgil Earp pusuya düşürülerek ağır yaralandı. 18 Mart 1882 tarihinde Morgan Earp Tombstone'da bilardo oynarken vurularak öldürüldü. Bu olaylardan sonra Wyatt Earp, kardeşine saldıranlardan intikam almaya karar verdi.

Doc Holliday, Wyatt Earp'ın oluşturduğu silahlı gruba katıldı ve daha sonra "Earp İntikam Seferi" olarak anılan harekâtta onun yanında yer aldı. Bu süreçte Frank Stilwell gibi Morgan Earp cinayetinden şüphelenilen kişiler öldürüldü. Holliday ve Wyatt Earp daha sonra Arizona'dan birlikte ayrıldı.

Mayıs 1882'de Doc Holliday, Denver, Colorado'da tutuklandı. Arizona makamları onu Frank Stilwell cinayetiyle bağlantılı olarak geri istemesine rağmen Colorado makamları Holliday'in Arizona'ya iadesini kabul etmedi ve sonunda serbest bırakıldı. Bundan sonra Holliday ile Wyatt Earp'ın yolları büyük ölçüde ayrıldı.

Sonraki yıllarda Doc Holliday Colorado'da yaşamaya devam etti. Pueblo, Leadville, Denver ve çeşitli maden kasabalarında kumar oynadı. Hastalığı giderek ilerliyordu; öksürük nöbetleri ve fiziksel zayıflığı artmasına rağmen içki içmeye ve gece hayatına devam etmesi sağlığının daha da kötüleşmesine neden oldu.

Doc Holliday ile dönemin başka bir ünlü silahlı adamı Johnny Ringo arasındaki düşmanlık da Vahşi Batı efsanesinin önemli parçalarından biri haline geldi. İki adamın birbirlerine meydan okuduğu, fakat vatandaşlar tarafından silahsızlandırıldıkları tarihsel kayıtlarda yer almaktadır. Buna karşılık Holliday'in Johnny Ringo'yu öldürdüğünü anlatan, özellikle Tombstone filminde kullanılan hikâye tarihsel değildir. Ringo 1882'de ölü bulundu ve resmî karar intihar yönündeydi.

1887 yılına gelindiğinde Doc Holliday'in veremi son aşamasına ulaşmıştı. Sağlığına iyi geleceği umuduyla kaplıcalarıyla tanınan Glenwood Springs, Colorado'ya gitti. Hayatının son 57 gününü burada geçirdiği belirtilmektedir. Şifalı olduğuna inanılan sıcak su kaynakları ve buhar mağaralarının hastalığını hafifleteceğini umuyordu; ancak verem artık çok ilerlemişti.

Doc Holliday, 8 Kasım 1887 tarihinde Hotel Glenwood'daki odasında verem nedeniyle 36 yaşında hayatını kaybetti. Henüz 36 yaşındaydı. Birçok Vahşi Batı efsanesinin aksine silahlı bir çatışmada değil, yatağında öldü. Son sözlerinin çıplak ayaklarına bakarak “Bu komik” anlamına gelen bir ifade olduğu sık sık anlatılır; ancak bu ayrıntı daha sonraki anlatımlardan geldiği için kesin tarihsel gerçek olarak kabul edilmemelidir.

Doc Holliday'in Glenwood Springs'deki Linwood Cemetery'ye gömüldüğü kabul edilmektedir. Ancak mezarlık içindeki gerçek mezarının tam yeri günümüzde bilinmemektedir. Bugün Linwood Mezarlığı'nda onun adına yapılmış bir anıt mezar taşı bulunmaktadır ve ziyaretçiler buraya iskambil kâğıtları, madeni paralar ve çeşitli hatıralar bırakmaktadır.

Doc Holliday'in tarihsel kişiliği ile popüler kültürdeki görüntüsü arasında önemli farklar vardır. Filmlerde çoğunlukla onlarca insanı öldürmüş son derece hızlı bir silahşor olarak tasvir edilse de tarihsel kayıtlar bu kadar yüksek bir ölüm sayısını desteklememektedir. Onun gerçekten kaç kişiyi öldürdüğü kesin değildir ve kendisine atfedilen birçok ölümcül çatışmanın çağdaş gazete veya mahkeme kayıtlarında karşılığı bulunmamaktadır.

Dolayısıyla Doc Holliday'i yalnızca profesyonel bir “silahşor” olarak değerlendirmek eksik kalır. Eğitimli bir diş hekimi, ağır verem hastası, profesyonel kumarbaz ve zaman zaman şiddete başvuran bir sınır kasabası figürüydü. Onu diğer Vahşi Batı isimlerinden ayıran en güçlü özelliklerden biri, ölümcül hastalığını bildiği halde tehlikeden kaçınmayan tavrı ve Wyatt Earp'a gösterdiği sıra dışı sadakat oldu.

Ölümünden sonra Doc Holliday, Wyatt Earp ile birlikte Amerikan Vahşi Batısı'nın temel efsanelerinden birine dönüştü. Özellikle O.K. Corral Çatışması sinema ve televizyonda tekrar tekrar işlendi. Holliday çoğu uyarlamada Wyatt Earp'ın dostundan çok daha fazlası olarak, hikâyenin karizmatik ve trajik ikinci başkahramanı biçiminde gösterildi.

Hayatındaki Başlıca Olaylar:
1851 – Griffin, Georgia'da doğdu
1866 – Annesi Alice Jane McKey verem nedeniyle hayatını kaybetti
1870 – Pennsylvania College of Dental Surgery'ye başladı
1872 – Diş hekimliği eğitimini tamamladı
1873 – Verem teşhisinin ardından Dallas, Texas'a taşındı
1875 – Dallas'ta silahlı bir olayın ardından tutuklandı
1878 – Dodge City'de diş hekimliği yaptı ve Wyatt Earp ile yakın dostluk kurdu
1879 – Las Vegas, New Mexico'da salon işletmeye başladı
1879 – Mike Gordon'ın ölümüyle sonuçlanan silahlı olaya karıştı
1880 – Tombstone, Arizona Territory'ye yerleşti
26 Ekim 1881 – O.K. Corral Çatışması'nda Earp kardeşlerin yanında savaştı
1881 – Cinayet suçlamasıyla yargılandı; ön soruşturma sonunda dava ilerletilmedi
18 Mart 1882 – Morgan Earp öldürüldü
1882 – Wyatt Earp ile Earp İntikam Seferi'ne katıldı
1882 – Arizona'dan ayrıldı ve Colorado'ya geçti
1887 – Sağlığı ağırlaşınca Glenwood Springs'e gitti
8 Kasım 1887 – Verem nedeniyle 36 yaşında hayatını kaybetti

Hayatındaki Önemli Kişiler:
Babası: Henry Burroughs Holliday
Annesi: Alice Jane McKey
Hayat arkadaşı: Mary Katherine “Big Nose Kate” Horony
Yakın dostu: Wyatt Earp
Virgil Earp
Morgan Earp
Johnny Ringo
Ike Clanton
Billy Clanton
Tom McLaury
Frank McLaury

Doc Holliday'i Konu Alan Öne Çıkan Film ve Diziler:
1943 – The Outlaw – Doc Holliday rolünde Walter Huston
1946 – My Darling Clementine – Doc Holliday rolünde Victor Mature
1955-1961 – The Life and Legend of Wyatt Earp – Doc Holliday rolünde ağırlıklı olarak Douglas Fowley
1957 – Gunfight at the O.K. Corral – Doc Holliday rolünde Kirk Douglas
1967 – Hour of the Gun – Doc Holliday rolünde Jason Robards
1971 – Doc – Doc Holliday rolünde Stacy Keach
1993 – Tombstone – Doc Holliday rolünde Val Kilmer
1994 – Wyatt Earp – Doc Holliday rolünde Dennis Quaid

Özellikle Tombstone filminde Val Kilmer tarafından canlandırılan Doc Holliday, modern popüler kültürde karakterin en tanınmış yorumlarından biri haline gelmiştir. Ancak filmlerdeki düelloların, sözlerin ve birçok ölümün gerçek Holliday'in yaşamıyla birebir örtüşmediği unutulmamalıdır.