Kanun adamı, polis, şerif yardımcısı, federal mareşal yardımcısı, kumarbaz, salon işletmecisi, madenci ve girişimci

“O.K. Corral çatışmasının efsanevi kanun adamı” —

Amerikan Vahşi Batısı'nın en tanınmış isimlerinden biri; Tombstone'daki 1881 tarihli O.K. Corral çatışmasına katılması ve sonrasında yürüttüğü intikam harekâtıyla ün kazandı.

Wyatt Earp, tam adıyla Wyatt Berry Stapp Earp, 19 Mart 1848 tarihinde Monmouth, Illinois'da doğdu. Babası Nicholas Porter Earp, annesi Virginia Ann Cooksey idi. Kalabalık Earp ailesinin çocuklarından biri olan Wyatt'ın kardeşleri arasında daha sonra Vahşi Batı tarihinde onunla birlikte adları anılacak Virgil Earp, Morgan Earp, James Earp ve Warren Earp bulunuyordu. Çocukluğunun önemli bölümünü Illinois ve Iowa'da geçirdi.

Amerikan İç Savaşı başladığında Wyatt Earp henüz çok gençti. Ağabeyleri James Earp ve Virgil Earp ile üvey ağabeyi Newton Earp Birlik Ordusu'nda savaşırken, Wyatt'ın da birkaç kez orduya katılmaya çalıştığı ancak yaşı küçük olduğu için ailesi tarafından geri getirildiği anlatılmaktadır. Gençlik yıllarında ailesiyle birlikte batıya doğru hareket etti ve çeşitli işlerde çalıştı.

1869 yılında ailesinin yaşadığı Lamar, Missouri'ye dönen Wyatt Earp, yerel yönetimde görev almaya başladı. 1870 yılında Lamar Township'in constable'ı, yani yerel kolluk görevlisi seçildi. Böylece daha sonra hayatının en çok hatırlanan yönü haline gelecek kanun adamlığı kariyerine ilk kez resmî olarak adım attı.

Bu dönemde Wyatt Earp, Urilla Sutherland ile evlendi. Ancak genç eşi kısa süre sonra hayatını kaybetti. Eşinin ölümü Wyatt üzerinde derin etki bıraktı ve kısa süre içinde Lamar'daki görevini ve yaşamını geride bıraktı. Bundan sonraki birkaç yıl hayatının en belirsiz ve tartışmalı dönemlerinden biri oldu.

1871 yılında Wyatt Earp'in adı kanunun karşı tarafında da görülmeye başladı. Indian Territory'de iki atın çalınmasıyla ilgili federal bir davada suçlandı. Tutuklandıktan sonra kefaletle serbest bırakıldı; ancak yargılanmadan önce bölgeden ayrıldı ve davayla bir daha yüzleşmedi. Bu olay, daha sonraki popüler kültürde yalnızca kusursuz bir kanun adamı gibi gösterilen Wyatt Earp'ın gerçek yaşamının çok daha karmaşık olduğunu ortaya koyan örneklerden biridir.

Sonraki yıllarda Wyatt Earp Amerikan sınır bölgelerinde dolaştı; bufalo avcılığı, yük taşımacılığı, kumar ve çeşitli geçici işlerle geçimini sağladı. Bu dönemde ileride ünlü bir kanun adamına dönüşecek Bat Masterson ile de tanıştı. 1870'lerin ortalarına gelindiğinde Earp, Kansas'ın hızla büyüyen sığır kasabalarında yeniden kolluk görevlerinde bulunmaya başladı.

1875 yılında Wyatt Earp, Wichita, Kansas'ta polislik yaptı. Şehir, sığır ticareti nedeniyle çok sayıda kovboy, kumarbaz ve silahlı kişinin toplandığı hareketli bir yerdi. Earp burada kavgalar, silah taşıma ihlalleri ve kamu düzeni olaylarıyla uğraştı. Ancak 1876 yılında bir siyasi tartışma sırasında yaşanan kavganın ardından para cezasına çarptırıldı ve polislik görevinden çıkarıldı.

Wichita'dan ayrılan Wyatt Earp'e, Kansas Dakota'daki Kara Tepeler'de (Black Hills) bulunan altın, onun için reddedilemeyecek kadar büyük bir cazibe haline geldi. Böylece Wyatt Earp ve Morgan Earp, 9 Eylül 1876'da, parayla alınabilecek en iyi dört atlı koşum takımıyla çekilen bir arabayla, hızla gelişen Black Hills'te yeni fırsatlar aramak üzere Dodge City'den Deadwood'a doğru yola çıktılar. Burada belirli dönemlerde yardımcı şehir mareşali olarak görev yaptı. Dodge City de dönemin en hareketli sığır kasabalarından biriydi. Earp'ın sert fakat kontrollü bir kanun uygulayıcısı olarak ün kazanması büyük ölçüde bu döneme dayanır. Bat Masterson ile de burada birlikte çalıştı.

Wyatt Earp'ın hayatındaki en önemli dostluklardan biri diş hekimi, kumarbaz ve silahlı adam John Henry “Doc” Holliday (Doc Holliday) ile kurduğu ilişkidir. İkilinin 1870'lerin sonlarında tanıştığı kabul edilir. Doc Holliday, daha sonra Earp kardeşlerinin Tombstone'daki en yakın müttefiklerinden biri olacak ve O.K. Corral çatışmasında onların yanında savaşacaktı.

1879 yılında Wyatt Earp, kardeşleriyle birlikte hızla büyüyen gümüş madenciliği kasabası Tombstone, Arizona Territory'ye yöneldi. Virgil Earp, Morgan Earp ve diğer aile üyeleri de bölgede bulunuyordu. Tombstone kısa sürede binlerce kişinin yaşadığı, madenlerin, salonların, kumarhanelerin ve çeşitli ticari işletmelerin bulunduğu zengin fakat siyasi açıdan gergin bir kasabaya dönüşmüştü.

Tombstone'da Wyatt Earp yalnızca kolluk görevlisi olarak çalışmadı; kumar, salon işletmeciliği, madencilik yatırımları ve çeşitli ticari faaliyetlerle de ilgilendi. Bir dönem Pima County şerif yardımcılığı yaptı. Ağabeyi Virgil Earp ise Tombstone'un başlıca kanun görevlilerinden biri oldu. Wyatt Earp ve Morgan Earp gerektiğinde Virgil Earp'e yardımcı olarak görev yapıyordu.

Earp kardeşlerin karşısında, bölgede “Cowboys” olarak bilinen bir silahlı grubun üyeleri bulunuyordu. Bunlar arasında Ike Clanton, Billy Clanton, Tom McLaury ve Frank McLaury gibi isimler öne çıkıyordu. Earp-Cowboy çatışması yalnızca kişisel düşmanlıktan ibaret değildi; Tombstone ve çevresindeki kolluk yetkisi, sığır hırsızlığı, kaçakçılık, siyaset ve ekonomik çıkarlar da gerilimin temelinde bulunuyordu.

26 Ekim 1881 tarihinde bu gerilim Amerikan Vahşi Batısı'nın en ünlü silahlı çatışmasına dönüştü (O.K. Corral çatışması ). Tombstone'da silahların şehir içinde taşınmasını sınırlayan kurallar bulunuyordu. Virgil Earp, silahlı oldukları bildirilen Clanton ve McLaury grubunu silahsızlandırmak amacıyla harekete geçti. Yanında Wyatt Earp, Morgan Earp ve Doc Holliday vardı.

Dört kanun adamı, Ike Clanton, Billy Clanton, Tom McLaury, Frank McLaury ve arkadaşlarıyla Fremont Street yakınındaki boş bir alanda karşı karşıya geldi. Çatışma aslında doğrudan O.K. Corral'ın içinde değil, yakınındaki boş bir arsada gerçekleşti. Yaklaşık 30 saniye süren silahlı çatışmada Billy Clanton, Tom McLaury ve Frank McLaury öldürüldü. Virgil Earp ve Morgan Earp yaralandı; Doc Holliday hafif yara aldı. Wyatt Earp ise vurulmadan çatışmadan çıktı. Ike Clanton ve Billy Claiborne kaçmayı başardı.

Çatışmanın ardından Earp kardeşleri ve Doc Holliday hakkında cinayet suçlamaları gündeme geldi. Ike Clanton onların yasadışı biçimde adam öldürdüğünü ileri sürdü. Yargıç Wells Spicer tarafından yürütülen uzun ön soruşturmanın sonunda Earp kardeşleri ile Holliday'in görevleri kapsamında hareket ettikleri ve haklarında cinayet davası açılması için yeterli neden bulunmadığı sonucuna varıldı.

Ancak O.K. Corral çatışması Tombstone'daki şiddeti sona erdirmedi. 28 Aralık 1881 tarihinde Virgil Earp pusuya düşürüldü ve ağır şekilde yaralandı. Sağ kolu ciddi hasar gördü ve kolunu bir daha tam olarak kullanamadı. Saldırganların kimliği kesin biçimde kanıtlanamadı ancak Earp ailesi olayın Cowboy grubuyla bağlantılı olduğuna inanıyordu.

18 Mart 1882 tarihinde ise Morgan Earp, Tombstone'da bilardo oynarken pencereden açılan ateş sonucu öldürüldü. Ağabeyinin gözleri önünde öldürülmesi Wyatt Earp'ın yaşamındaki en önemli kırılma noktalarından biri oldu. Bundan sonra Wyatt, resmî yargı sürecinden çok kendi intikamını almaya yöneldi.

Wyatt Earp, federal mareşal yardımcılığı yetkisini kullanarak Doc Holliday ve birkaç silahlı adamdan oluşan bir birlik kurdu. Mart ve Nisan 1882'de gerçekleştirilen bu takip harekâtı daha sonra "Earp Vendetta Ride", yani Earp İntikam Seferi adıyla anıldı.

20 Mart 1882 tarihinde Wyatt Earp ve arkadaşları, Tucson'daki tren istasyonunda Frank Stilwell ile karşılaştı. Stilwell ertesi sabah çok sayıda kurşun ve saçma yarasıyla ölü bulundu. Wyatt daha sonra Stilwell'i Morgan Wyatt'ın öldürülmesindeki rolü nedeniyle kendisinin vurduğunu kabul etti. Earp grubunun sonraki günlerde başka Cowboy üyeleriyle de ölümcül çatışmalara girdiği kaydedildi.

Bu dönemde Wyatt Earp'ın kendisi de artık kanunun hedefi haline gelmişti. Arizona'da hakkında tutuklama girişimleri başladı. Wyatt Earp, Doc Holliday ve beraberindekiler bölgeden ayrılarak New Mexico ve ardından Colorado'ya geçti. Böylece Wyatt Wyatt'ın Tombstone dönemi 1882 yılında sona erdi.

Tombstone'dan ayrıldıktan sonra Wyatt Earp uzun yıllar Amerikan Batısı boyunca dolaştı. Kumar oynadı, salon işletti, madenlere yatırım yaptı, yarış atlarıyla ilgilendi ve gayrimenkul girişimlerinde bulundu. Yaşamı boyunca uzun süre tek bir şehirde kalmaması, onu Amerikan sınır bölgesinin sürekli hareket eden figürlerinden biri haline getirdi.

Bu yıllarda Wyatt Earp'ın hayat arkadaşı Josephine Sarah Marcus oldu. İkili yaklaşık kırk yılı aşkın süre birlikte yaşadı. Josephine kendisini “Josephine Earp” olarak tanıtsa da ikisinin resmî olarak evlendiğini gösteren kesin bir evlilik kaydı bulunmamaktadır. Çiftin çocukları olmadı.

1880'lerin sonlarında Wyatt Earp ve Josephine Marcus San Diego'da yaşadı. Wyatt burada gayrimenkul yatırımları yaptı, kumar işletmeleriyle ilgilendi, at yetiştirdi ve boks organizasyonlarında görev aldı. 2 Aralık 1896 tarihinde San Francisco'da Bob Fitzsimmons ile Tom Sharkey arasında düzenlenen ağır sıklet boks karşılaşmasının hakemliğini yaptı. Verdiği tartışmalı diskalifiye kararı büyük bir skandala dönüştü ve Earp'ın kamuoyundaki itibarını yeniden tartışmalı hale getirdi.

1890'ların sonunda Alaska Altına Hücumunun başlaması üzerine Wyatt Earp ve Josephine kuzeye gitti. Nome, Alaska'da Dexter Saloon adlı işletmeyi yönetti. Altın arayıcılarının ve maceracıların toplandığı Nome, Wyatt Earp'ın hayatındaki son büyük sınır kasabalarından biri oldu. 1901'e kadar burada yaşadı.

Daha sonra Wyatt Earp ve Josephine, Nevada ve California'daki çeşitli maden bölgelerinde yatırım yaptı. Wyatt Earp, altın ve bakır madenleriyle ilgilendi; kumar ve girişimcilik faaliyetlerini sürdürdü. Yaşlandıkça daha istikrarlı biçimde Los Angeles'ta yaşamaya başladı.

Hayatının son döneminde Wyatt Earp, yeni gelişmekte olan Hollywood sinema çevresiyle ilişki kurdu. Western oyuncuları ve film yapımcılarına Vahşi Batı hakkındaki tecrübelerini anlattı. William S. Hart ve Tom Mix gibi erken dönem Western yıldızlarıyla tanıştı. Wyatt Earp, kendi yaşam öyküsünün filme veya kitaba dönüştürülmesini de istiyordu.

Wyatt Earp, sekreteri John H. Flood Jr. ile birlikte anılarını kitap haline getirmeye çalıştı; ancak bu çalışma yaşadığı dönemde yayımlanmadı. Onun günümüzdeki kahraman imgesinin büyük bölümü ise ölümünden sonra oluştu. Yazar Stuart N. Lake, 1931 yılında Wyatt Earp: Frontier Marshal adlı kitabı yayımladı. Çok satan kitap Wyatt Earp'ı neredeyse kusursuz bir kanun ve adalet kahramanı olarak gösterdi; ancak daha sonra eserdeki pek çok konuşmanın ve olayın önemli ölçüde kurgulandığı ortaya çıktı.

Wyatt Earp, 13 Ocak 1929 tarihinde Los Angeles'taki evinde 80 yaşında hayatını kaybetti. Ölüm nedeninin kronik sistit olabileceği belirtilmektedir. O.K. Corral çatışmasına katılan kişilerin hayatta kalan sonuncusuydu. Naaşı yakıldı ve külleri Josephine Marcus'un ailesinin mezar alanında, Colma, California'daki Hills of Eternity Memorial Park'a defnedildi.

Cenazesine Hollywood ve Vahşi Batı çevresinden çok sayıda kişi katıldı. Ünlü Western oyuncusu Tom Mix tabutu taşıyanlar arasındaydı ve Wyatt Earp'ın ölümünde gözyaşlarını tutamadığı aktarılmıştır. Wyatt Earp'ın ölümünden yalnızca birkaç yıl sonra kitaplar ve filmler onun tarihsel kişiliğini büyük ölçüde efsanevi bir kahramana dönüştürdü.

Wyatt Earp'ın tarihsel kişiliği, popüler kültürdeki imgesinden daha karmaşıktır. Hayatının bazı dönemlerinde kanun adamı olarak suçlularla mücadele etmiş, bazı dönemlerinde ise kumarbazlık, salon işletmeciliği ve tartışmalı faaliyetlerle uğraşmıştır. Gençlik yıllarında at hırsızlığıyla suçlanmış, Tombstone'dan sonra ise intikam amacıyla gerçekleştirdiği öldürmeler nedeniyle hakkında yakalama girişimleri olmuştur. Bu nedenle günümüz tarihçileri onu yalnızca “iyi kanun adamı” ya da “silahşor” gibi tek bir tanımla açıklamanın yanıltıcı olduğunu vurgulamaktadır.

Bununla birlikte Wyatt Earp, Amerikan Vahşi Batısı'nın en kalıcı simgelerinden biri haline gelmiştir. Tombstone, O.K. Corral çatışması, Earp kardeşler ve Doc Holliday çevresinde oluşan öyküler romanlara, televizyon dizilerine ve çok sayıda filme uyarlandı. Gerçek Wyatt Earp ile ölümünden sonra yaratılan efsane arasındaki fark bugün hâlâ Amerikan Batısı tarihinin en çok tartışılan konularından biridir.

Evlilikleri :
1. eşi: Urilla Sutherland (e. 1870–1870)
2. eşi: Mattie Blaylock (e. 1878–1881),
3. eşi: Josephine Sarah Marcus (e. 1882–1929)

Hayatındaki Başlıca Olaylar:
1848 – Monmouth, Illinois'da doğdu
1870 – Lamar, Missouri'de constable seçildi
1870 – Urilla Sutherland ile evlendi
1871 – At hırsızlığı suçlamasıyla tutuklandı; kefalet sonrasında bölgeden ayrıldı
1875 – Wichita'ta polislik yaptı
1876 – Wichita polis teşkilatından çıkarıldı ve Dodge City'ye geçti
1876-1879 – Çeşitli dönemlerde Dodge City'de kanun görevlisi olarak çalıştı
1879 – Tombstone, Arizona Territory'ye yerleşti
26 Ekim 1881 – O.K. Corral çatışmasına katıldı
28 Aralık 1881 – Virgil Earp pusuda ağır yaralandı
18 Mart 1882 – Morgan Earp öldürüldü
Mart-Nisan 1882 – Earp İntikam Seferi'ni gerçekleştirdi
1882 – Arizona'dan ayrıldı
1896 – Bob Fitzsimmons–Tom Sharkey boks maçının tartışmalı hakemliğini yaptı
1899-1901 – Nome, Alaska'da Dexter Saloon'u işletti
1920'ler – Los Angeles'ta Hollywood çevresiyle ilişkiler kurdu
13 Ocak 1929 – Los Angeles'ta hayatını kaybetti

Wyatt Earp'ı Konu Alan Öne Çıkan Yapımlar:
1946 - My Darling Clementine – Wyatt Earp rolünde Henry Fonda
1957 - Gunfight at the O.K. Corral – Wyatt Earp rolünde Burt Lancaster
1955-1961 – The Life and Legend of Wyatt Earp – Televizyon dizisi, Wyatt Earp rolünde Hugh O'Brian
1967 – Hour of the Gun – Wyatt Earp rolünde James Garner
1971 – Doc – Wyatt Earp rolünde Harris Yulin
1993 – Tombstone – Wyatt Earp rolünde Kurt Russell
1994 – Wyatt Earp – Wyatt Earp rolünde Kevin Costner


Kaynak:Biyografiler.com