Mormon

Mormonluk kavramı, Joseph Smith Jr. tarafından 1830'da ortaya çıkan Hz İsa Mesih'in Son Zaman Azizler Kilisesi (The Church of Jesus Christ of Latter Day Saints) ve Brigham Young ile günümüze kadar da devam eden bir dini yorumun, geleneksel ve kültürel unsurlarını içermektedir. Özellikle, Mormonluk, İsa Mesih'in Son Zaman Azizler Kilisesi ile ilgilidir.

Bu terim, genellikle, Joseph'in eşi Emma Smith tarafından kurulan İsa'nın Topluluğu'nu (Community of Christ) değil, doğrudan İsa Mesih'in Son Zaman Azizler Kilisesi'ni kastetmektedir.

"Mormonluk" terimi, Mormonların inanç metinlerinden biri olan Mormon Kitabı'ndan türetilmiştir. Bu yüzden kitabın adına dayanarak kurucusu Joseph Smith Jr.'ın ilk takipçilerine Mormon denilmiş ve onların inancı Mormonluk olarak adlandırılmıştır. Bu terimin eskiden küçültücü bir nitelik taşıdığı düşünülmüştür, fakat artık öyle algılanmamaktadır.

Ortaya çıkışı
Mormonluk, İkinci Büyük Uyanış olarak bilinen dini heyecan dönemde Batı New York'ta 1820'lerde ortaya çıkmıştır.

Dini önderi ve kilisenin kurucusu ve ilk peygamberi olan Joseph Simith, bir meleğin ona göründüğünü ve eski çağlarda Amerika kıtasında yaşamış kişiler tarafından yazılan daha sonraları ise gömülen bu Altın Levhalar'ın yerini gösterip ona bunları kendi diline çevirmesini söylediğini, Mormon Kitabı'ndaki tanıklığında ifade etmiştir.

Joseph Smith, dilini daha önce hiç bilmediği Amerikan yerlilerinin yazıtlarını ''Tanrı’nın sınırsız gücü sayesinde'' İngilizceye üç ayda çevirdiğini söylemiştir. Ayrıca Mormon Kitabı ilk olarak 584 sayfa olarak yazılmıştır.

1830 yılında da ''Tanrı’nın tek ve gerçek kilisesi'' olduğuna inanılan Hz İsa Mesih'in Son Günün Azizleri Kilisesi resmen kurulmuştur.

Hz İsa Mesih'in Son Zaman Azizler Kilisesi üyeleri, Tanrı’nın insanlığa hala konuştuğuna, havari ve peygamberleri çağırdığına ve vahiylerin eski zamanlarda olduğu gibi günümüzde de gönderildiğine inanmaktadırlar.

Tanrı görüşü
Diğer çoğu Hıristiyan gruplar gibi, Mormonlarca geleneksel üçlü birlik anlayışı benimsenmemektedir. Diğer Hıristiyan topluluklardan farklılık göstermektedir. Onlara göre Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'un üç farklı varlık olduğunu ancak eylemde bir bütün olarak yalnızca ''Tek Tanrı'' olduğunu benimsemekle beraber, Baba kavramı da sık sık ''Cennetteki Babamız'' olarak ifade edilmektedir.

Kilisenin görevi
Mormonlar, günümüzde kendilerinin Hıristiyan olduklarını ve İsa Mesih inancının yeni ve en doğru karşılığı olduğu fikriyle tanıtmaktadır. Amaçlarının bozulmuş olan Hıristiyanlığı İsa Mesih'in Son Günün Azizler Kilisesi altında, yaşayan peygamberler aracılığıyla düzeltmek olduğunu ifade etmektedirler.

Türkiye'de Mormonlar
Son Zaman Azizleri hareketinin, Türkiye'de kiliseye kayıtlı 439 üyesi olmakla birlikte, üç kilisesi, toplam beş dalı (şubesi) ve 12 topluluğu bulunmaktadır. Öte yandan Haziran 2006'da yayınlanan Mormonluk ve Mormon Kilisesi Üzerine Bir Araştırma adlı makalede belirtilen veriye göre Türkiye'de 850 Mormon yaşamaktadır.

Hem Mormon olup ibadetlerini gerçekleştirmek isteyenler için ve hem de kiliseyi tanımak isteyenler için İstanbul ve Ankara'da meetinghouse adı verilen toplantı evleri mevcuttur. Aynı zamanda da, Adana'daki İncirlik Hava Üssünde bulunan bir şapelde de, Mormon inancına sahip Amerikan askerlerine de dini hizmet verilmektedir. Kilisenin İzmir ve Gaziantep'te de şubeleri bulunmaktadır.

Mormonlar ile Türkiye arasında tarihi bir bağ vardır. Kilisenin kuruluş yıllarından itibaren Mormonlar, Osmanlı'dan beri buralarda kilise tarihi için önemli adımlar atmışlardır. Öyle ki, kilisenin kurucusu ve ilk peygamberi olan Joseph Smith'in Amerika Birleşik Devletleri'nde 27 Haziran 1844 tarihinde öldürülmesinden yaklaşık beş altı sene sonra Türkiye'de de çalışmalarını yürütmeye başlamışlardır. Örneğin Kırım Savaşı zamanında İsa Mesih'in Son Zaman Azizler Kilisesi'ne bağlı bir grup askerin Mayıs 1854'te faaliyete geçmesi Türkiye ile Mormonlar arasındaki ilişki için önemlidir. Daha sonralarında kilise, Türkler için resmi olarak 1884 yılında Jacob Spori adında dini bir görevli göndermiştir. Anadili olan İngilizcenin yanı sıra Fransızca ve Almanca da bilen Spori, Anadolu'ya geldikten tam üç ay sonra, artık Türkçe bir şekilde, Türklere Türkçe kiliseyi ve Sevinçli Haberi anlatmıştır.

Mischa Markow adlı bir Macar, 1887 yılında resmi olarak Türkiye'deki kiliseye katılarak vaftiz olmuştur. Kendisi daha sonrasında Macaristan'daki kiliseye öncülük ederken, 1889 yılında da bir grup Ermeni bu kiliseye katılmıştır. Böylelikle topluluk büyüyerek gelişmiştir. Cumhuriyet tarihinde ise, var olan cemaatlerin yanı sıra, 1979 yılında Ankara'da da bir cemaat oluşturulmuştur. Öbür yandan kilise, Saddam Hüseyin'in saldırıları yüzünden Kuzey Irak'tan Türkiye'ye kaçan Kürt sığınmacılar için de 13.000 battaniye ve 80.000 pound göndermiştir.

Ayrıca bu topluluğun, İsa Mesih'in Son Zaman Azizler Kilisesi İstanbul Derneği adında bir dernekleri de mevcuttur ve bu kurum, 1 Temmuz 2015 tarihinden itibaren kilisenin Orta Avrasya Misyon sorumlusu ve yönetim merkezidir. Aynı zamanda bu kurum başta Türkiye'deki olmak üzere; Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan ve Türkmenistan'daki Mormonlardan da sorumludur.

Mormon Kelimesi ve Mormonların Tarihi
Mormonlar’ın tarihi 1820’lere kadar geri gider. Amerika’da Joseph Smith (1805 – 1844) tarafından başlamış olan bir dini harekete ya da tarikata denir. Bu tarikat Joseph Smith’in iddiasına göre 1820’lerde başlayan bir vahiy serisiyle şekillenmiştir. Josep Smith’in iddiası, önce İsa Mesih’in sonra da melek Moroni’nin kendisine göründüğüdür.

Tarikatın resmi kuruluş tarihi Joseph Smith’in yazmış olduğu Mormon Kitabı’nın yayımlandığı yıl olan 1830’dur. Mormon ismi de işte bu kitaptan gelir.

Joseph Smith’in iddiasına göre Mormon Kitabı 4. yy’da Moroni isimli meleğin babası tarafından yazılmıştır. Moroni’ye göre, bu kitap Amerika kıtasında bir zamanlar yaşamış olan antik topluluklar hakkında bilgi veriyordu. Ona göre bu kitaplar New York eyaletinde Palmyra köyünde altın levhalarda yazılmıştır.

Mormonlar, İsa Mesih’in Son Zaman Azizlerin Kilisesi adında bir kilisede ibadet ederler. Dünya genelinde 15 Milyon üyeye sahiptirler.

Mormonlar Hristiyan Mıdır?
Mormonlar kendilerini Hristiyan olarak tanımlasalar da Hristiyanlığın birçok temel inancını paylaşmazlar. Ayrıca Hristiyanlar tarafından kabul edilmezler.

Mormonlar’ın Tanrı anlayışında Tanrı önce bedeni olan, ölümlü bir insandı ve sonra Tanrılığa yükseldi. Şu an bedeniyle birlikte yükseltilmiş, ölümsüz olan bir Tanrı’dır. Tanrı’nın kendi kendine varolması kavramı kesinlikle bir muammadır.

Mormonlar Hristiyanlıktaki ,“Üçlü Birlik” kavramında da farklı inanışlara sahiptir. Hristiyanlık’ta, “Üçlü Birlik” kavramı Baba, Oğul ve Kutsal Ruh olan tek bir Tanrı’ya işaret ederken, Mormonlar bu kavramların üç farklı Tanrı olduğuna inanırlar. Hristiyanlar Tanrı’ya üç cevherden oluşan tek bir Tanrı olarak inanırken, Mormonlar üç farklı Tanrı olduğu inanışını benimserler.

Bu temel inanışlarına baktığımızda Mormonlar’ın Hristiyan olmadığını görüyoruz. Hristiyanlık 1. yy’dan beri temel inanışlarını korumasına rağmen, Mormonlar’ın teolojilerinin 19. yy’da şekillenmiş olduğu görülür. Aynı konuda, 1800 yıl sonra farklı iddialarda bulunmuş olmaları dolayısıyla, Hristiyanlıkla çok sayıda çelişen noktaları vardır.

Mormonlar’ın Kutsal Kitap’la Çelişkileri
Mormonlar hem Kutsal Kitap’ı hem de Mormon Kitabı dedikleri 19. yy’ da yazılmış olan kitabı kaynak alırlar; ancak bu iki kaynak birçok konuda birbiriyle çelişir.

Bilindiği gibi Adem ve Havva Aden Bahçesi’nde yasak olan ağacın meyvesinden yedikten sonra günah dünyaya girmiştir. Tanrı ve insan birbirinden ayrılmıştır. Çünkü Tanrı kutsaldır ve günahla bir arada olamaz. Hristiyanlık bu temel günah sorunu üzerine odaklanırken, Mormonlar Adem ve Havva’nın bu ağacın meyvesinden yemesinin kötü bir şey olmadığını savunurlar. Mormonlara göre bu meyveden yemeleri sebebiyle bilgi sahibi olmuşlardır ve çocuk sahibi olup dünyada çoğalmışlardır. Bu da Mormonlara göre iyi bir şeydir.

Mormonlar, Tanrı Adem ve Havva’yı yarattığında yerleştirdiği Aden Bahçesi’nin Amerika kıtasında olduğunu iddia ederler. Bu hem Kutsal Kitap’la hem de tarihle çelişen bir iddiadır. Kutsal Kitap’ta Aden Bahçesi’nin Orta Doğu’da olduğu çok açıktır.

Mormonlar lütfa ancak elimizden gelen her şeyi yaptıktan sonra yer verirler. Kutsal Kitap günahlarımızın bağışlanması için günahkar doğamız gereği çabamızın yetmeyeceğinin ve İsa Mesih’in kurban olmasının gücüyle günahlarımızın tamamen lütuf alarak bağışlandığını söyler. Dolayısıyla Mormonlar, Kutsal Kitap’la çelişirler.

Kahinlik, tapınak, bayram, Antlaşma Sandığı, Harun’un oğulları, kefaret günü, Çardaklar bayramı, Fısıh, Tanrı’nın evi gibi Kutsal Kitap’ta sıkça kullanılan kavramlar Mormon Kitabı’nda hiç kullanılmamıştır.

Mormonlar Kendi Dinlerine İnanırlar
Görüldüğü gibi Mormonlar Hristiyanlık içerisinde farklı bir mezhep değil, tamamen 19. yy’a dayanan yeni bir dindir ve Hristiyanlığın en temel inanışlarında bile farklı görüşlere sahiptir. Mormon Kitabı ve Kutsal Kitap birçok konuda çelişirler.