Bobby Fischer, Amerikalı satranç büyükustası ve 11. Dünya Satranç Şampiyonu'dur. 1972 yılında Boris Spassky'yi yenerek dünya şampiyonu oldu ve 1975 yılına kadar unvanını taşıdı. Genç yaşta elde ettiği başarılar, 1971 Adaylar maçlarındaki olağanüstü serisi ve 1972 Dünya Şampiyonluğu karşılaşması nedeniyle satranç tarihinin en etkili oyuncularından biri olarak anılmaktadır.

Çocukluğu ve Satrançla Tanışması

Robert James Fischer, 9 Mart 1943 tarihinde Chicago, Illinois, Amerika Birleşik Devletleri'nde doğdu. Annesi Regina Wender Fischer, Polonya Yahudisi kökenli bir aileden geliyordu. Doğum belgesinde babası olarak Alman biyofizikçi Hans-Gerhardt Fischer kayıtlıdır. Daha sonra yayımlanan FBI belgeleri ve biyografik araştırmalar, Macar fizikçi ve matematikçi Paul Neményi'nin Fischer'ın biyolojik babası olmasının kuvvetle muhtemel olduğunu ortaya koydu.

1945'te annesi ile babasının boşanmasının ardından, annesi ve ablası Joan Fischer ile birlikte önce çeşitli şehirlerde, daha sonra New York'un Brooklyn semtinde yaşamaya başladı. Satrancı altı yaşındayken ablasıyla birlikte öğrendi.

Satranç merakının belirginleşmesi üzerine Brooklyn Chess Club çevresine girdi. Kulübün başkanı Carmine Nigro, genç Fischer'ın gelişiminde önemli rol oynadı ve bir süre kendisine düzenli olarak satranç çalıştırdı. Daha sonra Hawthorne Chess Club çevresinde Jack Collins ile çalıştı.

Gençlik Yılları ve Büyükustalığa Yükselişi

1956 yılında, 13 yaşındayken ABD Gençler Satranç Şampiyonası'nı kazandı. Aynı yıl Donald Byrne ile oynadığı ve sonradan “Yüzyılın Oyunu” olarak anılan karşılaşma, Fischer'ın uluslararası satranç çevrelerinde tanınmasını sağladı.

1957-1958 ABD Satranç Şampiyonası'nı henüz 14 yaşındayken kazanarak turnuva tarihinin en genç şampiyonlarından biri oldu. Fischer, kariyeri boyunca katıldığı sekiz ABD Satranç Şampiyonası'nın tamamını kazandı.

1958 yılında Portorož Interzonal Turnuvası'nı ilk altı içinde tamamlayarak Adaylar Turnuvası'na katılma hakkı elde etti. Aynı yıl büyükusta unvanını kazandı ve dönemin en genç büyükustası oldu.

1959 yılında Yugoslavya'da düzenlenen Adaylar Turnuvası'na 16 yaşında katıldı. Turnuvayı beşinci-altıncı sıralarda tamamladı. Bu sonuç, dünya şampiyonluğu yarışının en genç katılımcılarından biri olarak uluslararası satranç dünyasındaki yerini güçlendirdi.

1960 yılında İzlanda'nın başkenti Reykjavík'te düzenlenen bir turnuvayı kazandı. 1962 Stockholm Interzonal Turnuvası'nı birinci tamamladı; aynı yıl Curaçao Adaylar Turnuvası'nda dördüncü oldu.

1963-1964 ABD Şampiyonası'nda 11 karşılaşmanın tamamını kazanarak 11-0'lık kusursuz bir derece elde etti. Bu sonuç ABD Şampiyonası tarihinde eşine az rastlanır başarılardan biri oldu.

Dünya Şampiyonluğuna Giden Yol

Fischer, 1967 yılında Sousse Interzonal Turnuvası'nda lider durumda bulunmasına rağmen organizasyon ve maç programına ilişkin anlaşmazlıklar nedeniyle turnuvadan çekildi.

1970 yılında satrancın en üst düzeyine yeniden döndü. Palma de Mallorca Interzonal Turnuvası'nı kazanarak 1971 Adaylar maçlarına katılmaya hak kazandı.

1971 Adaylar çeyrek finalinde Mark Taimanov'u 6-0, yarı finalde Bent Larsen'i yine 6-0 mağlup etti. Finalde eski dünya şampiyonu Tigran Petrosian'ı 6,5-2,5 yenerek dünya şampiyonluğu maçında Boris Spassky'ye meydan okuma hakkını kazandı.

1972 Dünya Satranç Şampiyonluğu

1972 Dünya Satranç Şampiyonluğu maçı İzlanda'nın başkenti Reykjavík'te Fischer ile son dünya şampiyonu Boris Spassky arasında oynandı. Karşılaşma Soğuk Savaş döneminin siyasi atmosferi nedeniyle yalnızca sportif değil, uluslararası kamuoyu açısından da büyük ilgi gördü.

Fischer ilk oyunu kaybetti; ikinci karşılaşmaya ise maç koşullarıyla ilgili anlaşmazlıklar nedeniyle çıkmadı ve hükmen mağlup sayıldı. Buna rağmen daha sonraki oyunlarda üstünlük kurarak maçı 12,5-8,5 kazandı.

1 Eylül 1972 tarihinde Boris Spassky'yi mağlup eden Bobby Fischer, 11. Dünya Satranç Şampiyonu oldu. Bu sonuç, Sovyet satranççıların 1948'den beri sürdürdüğü dünya şampiyonluğu serisini sona erdirdi.

Maçın gerçekleştirilmesinden önce Fischer'ın ödül fonu, salon koşulları ve yayın düzeni konusunda uzun süren talepleri oldu. Karşılaşmanın başlaması tehlikeye girince dönemin ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı Henry Kissinger da Fischer'ı maça katılmaya teşvik eden isimlerden biri oldu.

1975'te Unvanını Kaybetmesi

Fischer'ın 1975 yılında dünya şampiyonluğu unvanını Anatoly Karpov'a karşı savunması gerekiyordu. Fischer, maçın oynanma biçimine ilişkin çeşitli şartların kabul edilmesini istedi.

FIDE taleplerin tamamını kabul etmeyince Fischer karşılaşmaya çıkmadı. Böylece unvan maçı oynanmadan Anatoly Karpov dünya şampiyonu ilan edildi ve Fischer'ın dünya şampiyonluğu dönemi 1972-1975 yılları arasında kaldı.

Fischer bu olayın ardından uzun süre resmî satranç turnuvalarından uzak kaldı ve 1973-1991 yılları arasında ciddi turnuva satrancında yer almadı.

1992 Spassky Rövanşı

1992 yılında, yaklaşık 20 yıllık aranın ardından yeniden Boris Spassky ile karşılaşmak üzere Yugoslavya'ya gitti. Karşılaşma Sveti Stefan ve Belgrad'da oynandı.

Bu dönemde Yugoslavya'ya uluslararası yaptırımlar uygulanıyordu. ABD yönetimi, Fischer'a karşılaşmaya katılmasının yaptırımları ihlal edebileceğini bildirdi. Fischer buna rağmen maçı oynadı.

Karşılaşmayı 10 galibiyet, 15 beraberlik ve 5 yenilgiyle kazanan Fischer, Boris Spassky'yi 20 yıl sonra yeniden mağlup etti. Maçtan yaklaşık 3,35 milyon dolar ödül kazandı.

ABD makamları daha sonra yaptırımları ihlal ettiği gerekçesiyle Fischer hakkında hukuki süreç başlattı. Fischer bundan sonraki yıllarda Amerika Birleşik Devletleri'ne dönmedi ve farklı ülkelerde yaşadı.

Fischer Random Chess

Fischer, 1990'lı yıllarda klasik satrançta açılış teorisinin giderek ezbere dayanmasından rahatsızlık duyduğunu belirterek taşların başlangıç dizilişinin değiştirildiği yeni bir satranç türü geliştirdi.

“Fischer Random Chess” adı verilen bu sistem 19 Haziran 1996 tarihinde Buenos Aires'te kamuoyuna tanıtıldı. Daha sonra Chess960 adıyla yaygınlaşan oyun biçiminde, taşların başlangıç konumları belirli kurallar içinde 960 farklı şekilde düzenlenebilmektedir.

Japonya ve İzlanda Yılları

Fischer, 1990'lı yıllardan itibaren Avrupa ve Asya'nın çeşitli ülkelerinde yaşadı. 2004 yılında Japonya'nın Narita Havalimanı'nda, ABD makamlarının geçersiz saydığı pasaportla seyahat ettiği gerekçesiyle gözaltına alındı.

Yaklaşık sekiz ay Japonya'da gözetim altında tutuldu. İzlanda'daki destekçilerinin girişimleri sonucunda İzlanda Parlamentosu 21 Mart 2005 tarihinde Fischer'a vatandaşlık verdi.

Fischer, Mart 2005'te Japonya'dan ayrılarak İzlanda'ya yerleşti ve yaşamının geri kalanını burada geçirdi.

Özel Hayatı

Fischer uzun yıllar Japon satranççı ve Japonya Satranç Birliği yöneticisi Miyoko Watai ile yakın ilişki içinde oldu. Watai, Fischer ile evli olduklarını açıkladı; ikili 2000'li yıllarda Japonya'da birlikte yaşadı.

Ölümü

Bobby Fischer, 17 Ocak 2008 tarihinde Reykjavík, İzlanda'da böbrek yetmezliği nedeniyle hayatını kaybetti. 64 yaşındaydı.

İzlanda'nın Selfoss kenti yakınlarındaki Laugardælir Kilisesi mezarlığına defnedildi.

Sinema ve Popüler Kültür

Fischer'ın yaşamı ve Boris Spassky ile oynadığı 1972 Dünya Şampiyonluğu karşılaşması çok sayıda kitap, belgesel ve filme konu oldu.

2011 yapımı Bobby Fischer Against the World belgeseli Fischer'ın kariyerini ve özel yaşamını ele aldı.

2014 yılında ilk gösterimi yapılan, 2015 yılında sinemalarda gösterime giren Pawn Sacrifice filminde Bobby Fischer'ı Tobey Maguire, Boris Spassky'yi ise Liev Schreiber canlandırdı. Film, özellikle 1972 Reykjavík Dünya Satranç Şampiyonluğu karşılaşmasına odaklandı.

Kitapları

1966 - Bobby Fischer Teaches Chess - Stuart Margulies ve Donn Mosenfelder ile birlikte
1969 - My 60 Memorable Games (Hatırlamaya Değer 60 Maçım) - Satranç oyunları ve analizleri

Başlıca Başarıları

1972-1975 - 11. Dünya Satranç Şampiyonu
1972 - Dünya Satranç Şampiyonluğu - Boris Spassky karşısında 12,5-8,5
1971 - Adaylar Finali - Tigran Petrosian karşısında 6,5-2,5
1971 - Adaylar Yarı Finali - Bent Larsen karşısında 6-0
1971 - Adaylar Çeyrek Finali - Mark Taimanov karşısında 6-0
1970 - Palma de Mallorca Interzonal Turnuvası şampiyonluğu
1963-1964 - ABD Satranç Şampiyonası - 11 maçta 11 galibiyet
1957-1967 - Sekiz ABD Satranç Şampiyonluğu
1958 - Büyükusta unvanı
1956 - ABD Gençler Satranç Şampiyonluğu


Kaynak:Biyografiler.com