Mesut Barzani, Iraklı Kürt siyasetçi ve Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) lideridir. 2005–2017 yılları arasında Irak Kürdistan Bölgesi Başkanlığı yaptı. Mustafa Barzani'nin oğludur.

Mesut Barzani, 16 Ağustos 1946 tarihinde İran'ın Mahabad kentinde, kısa süre varlığını sürdüren Mahabad Kürt Cumhuriyeti döneminde doğdu. Babası Mustafa Barzani, Kürt siyasi hareketinin ve Kürdistan Demokrat Partisi'nin lideriydi. Mahabad Cumhuriyeti'nin yıkılmasının ardından Mustafa Barzani beraberindeki peşmergelerle Sovyetler Birliği'ne geçti; Mesut Barzani ise annesiyle birlikte Irak'a döndü ve çocukluğunun bir bölümünü burada geçirdi. Mustafa Barzani, Irak'ta monarşinin 1958 yılında Abdülkerim Kasım öncülüğündeki askerî darbeyle devrilmesinin ardından Sovyetler Birliği'nden Irak'a döndü.

Siyasi Kariyeri

Mesut Barzani genç yaşta babasının liderliğindeki Kürt hareketine katıldı. 1970 yılında Baas yönetimi ile Kürt temsilcileri arasında yürütülen görüşmelerde KDP heyetinde yer aldı. 11 Mart 1970 tarihinde Irak yönetimi ile Kürt tarafı arasında özerklik konusunda anlaşmaya varıldı. Ancak anlaşmanın uygulanmasına ilişkin anlaşmazlıklar nedeniyle Bağdat yönetimi ile Kürt güçleri arasındaki çatışmalar daha sonra yeniden başladı.

1975 yılında Irak ile İran arasında imzalanan Cezayir Anlaşması'nın ardından İran'ın Kürt güçlerine desteğini kesmesi, Mustafa Barzani liderliğindeki hareketin askerî açıdan gerilemesine yol açtı. Mustafa Barzani daha sonra Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti. Mesut Barzani ve kardeşi İdris Barzani, KDP'nin yeniden örgütlenmesinde görev aldı.

Mustafa Barzani'nin 1979 yılında ölümünün ardından Mesut Barzani, aynı yıl düzenlenen KDP kongresinde partinin başkanlığına seçildi. Sonraki parti kongrelerinde de bu göreve yeniden seçildi.

1980 yılında Irak-İran Savaşı'nın başlamasıyla Irak'taki Kürt grupları ile Bağdat yönetimi arasındaki çatışmalar devam etti. Mesut Barzani ve İdris Barzani, 1980'li yıllarda Irak'taki Kürt siyasi örgütleri arasında ortak hareket edilmesine yönelik girişimlerde bulundu. İdris Barzani'nin 1987 yılında ölümünün ardından Mesut Barzani KDP'nin başındaki konumunu sürdürdü. Aynı dönemde KDP ve diğer Kürt partilerinin katılımıyla Kürdistan Cephesi oluşturuldu.

1991 yılındaki Körfez Savaşı'nın ardından Irak'ın kuzeyinde Saddam Hüseyin yönetimine karşı Kürt ayaklanması başladı. Irak ordusunun karşı saldırısı yüz binlerce kişinin Türkiye ve İran sınırlarına yönelmesine neden oldu. ABD, İngiltere ve Fransa öncülüğündeki uluslararası müdahalenin ardından Irak'ın kuzeyinde uçuşa yasak bölge oluşturuldu ve Bağdat yönetimi bölgedeki kurumlarının önemli bölümünü geri çekti.

1992 yılında Irak Kürdistan Bölgesi'nde parlamento seçimleri yapıldı. Mesut Barzani'nin liderliğindeki Kürdistan Demokrat Partisi ile Celal Talabani liderliğindeki Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) bölgedeki iki temel siyasi güç olarak ortak bir yönetim kurdu. İki parti arasındaki anlaşmazlıklar 1994 yılında silahlı çatışmaya dönüştü.

1996 yılında KDP ile KYB arasındaki çatışmalar sırasında Barzani, Celal Talabani liderliğindeki KYB'ye karşı Bağdat yönetiminden yardım istedi. Irak ordusu 31 Ağustos 1996 tarihinde Erbil'e girdi ve KDP kentte yeniden kontrol sağladı. KDP ile KYB arasındaki çatışmalar, ABD'nin arabuluculuğunda Mesut Barzani ve Celal Talabani'nin 1998 yılında Washington Anlaşması'nı imzalamasıyla sona erdirildi.

2003 Sonrası Irak

2003 yılında ABD öncülüğündeki koalisyonun Irak'ı işgali ve Saddam Hüseyin yönetiminin devrilmesinin ardından Mesut Barzani, Irak'ın yeniden yapılandırılmasına ilişkin siyasi görüşmelerde Kürt tarafının temsilcilerinden biri oldu. Irak Yönetim Konseyi'ne katıldı ve 2004 yılında konseyin dönüşümlü başkanlığını üstlendi.

Irak'ın 2005 Anayasası, Kürdistan Bölgesi'nin federal yapı içindeki statüsünü tanıdı. Mesut Barzani, Kürdistan Ulusal Meclisi tarafından bölgenin ilk başkanı seçildi ve 12 Haziran 2005 tarihinde göreve başladı. 25 Temmuz 2009 tarihinde yapılan doğrudan başkanlık seçiminde oyların yaklaşık yüzde 70'ini alarak yeniden seçildi.

Türkiye ile İlişkileri

Barzani'nin Türkiye ile ilişkileri farklı dönemlerde güvenlik, ekonomi, enerji ve Irak'taki siyasi gelişmeler çerçevesinde yürütüldü. 2012 yılında AK Parti'nin Ankara'da düzenlenen 4. Olağan Büyük Kongresi'ne katıldı.

2013 yılında Türkiye'de yürütülen çözüm sürecine destek veren açıklamalar yaptı. 16 Kasım 2013 tarihinde dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan'ın davetiyle Diyarbakır'a geldi. Erdoğan ile görüşen Barzani, toplu açılış törenine katıldı ve burada yaptığı konuşmada barış sürecine desteğini dile getirdi. Programa Şivan Perwer ve İbrahim Tatlıses de katıldı.

2017 Bağımsızlık Referandumu ve Başkanlıktan Ayrılması

Mesut Barzani'nin başkanlığı dönemindeki başlıca siyasi gelişmelerden biri, 25 Eylül 2017 tarihinde Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi tarafından düzenlenen bağımsızlık referandumu oldu. Referandum Bağdat yönetiminin yanı sıra Türkiye, İran ve ABD tarafından desteklenmedi. Referandumun ardından Irak merkezi yönetimine bağlı güçler, Kürt güçlerinin kontrolündeki tartışmalı bölgelerin bir bölümünde yeniden denetim sağladı; bunlar arasında Kerkük de bulunuyordu.

Barzani, 29 Ekim 2017 tarihinde yaptığı açıklamada bölgesel başkanlık görevini uzatmayacağını bildirdi. Görev süresi 1 Kasım 2017 tarihinde sona erdi. Başkanlıktan ayrılmasının ardından Kürdistan Demokrat Partisi'nin liderliğini sürdürdü. Irak Kürdistan Bölgesi Başkanlığı görevine 2019 yılında yeğeni Neçirvan Barzani seçildi.

Ailesi ve Eserleri

Mesut Barzani evlidir ve sekiz çocuk babasıdır. Kürtçe, Arapça ve Farsça bilmektedir. Babasının siyasi yaşamını ve Kürt hareketinin tarihini konu alan Mustafa Barzani ve Kürt Kurtuluş Hareketi adlı çalışmanın yazarıdır.