Jale İnan, Türkiye'nin ilk kadın arkeoloğu ve klasik arkeoloji profesörüdür. İstanbul Üniversitesi Klasik Arkeoloji Kürsüsünün kuruluşunda görev aldı. Antalya'daki Perge ve Side antik kentlerinde uzun yıllar kazılar yürüttü. Romadönemi heykeltıraşlığı üzerine araştırmalar yaptı, Side Müzesi'nin kurulmasına katkıda bulundu ve yurt dışına kaçırılan tarihî eserlerin Türkiye'ye geri getirilmesi için çalıştı. Özellikle Perge'de bulunan ve üst bölümü Amerika Birleşik Devletleri'ne götürülen Yorgun Herakles (Herkül) heykelinin parçalarının eşleştirilmesi konusundaki çalışmalarıyla tanındı.

Çocukluğu ve Eğitimi

Jale İnan, 1 Şubat 1914 tarihinde İstanbul'da doğdu. Babası arkeolog ve müzeci Aziz Ogan, annesi Mesture Hanım'dır. Babası, Osman Hamdi Bey'in yanında yetişmiş, İzmir Arkeoloji Müzesi'nin kurulmasını sağlamış ve 1931-1954 yılları arasında İstanbul Arkeoloji Müzeleri Müdürlüğü yapmıştır.

Çocukluğunda babasının mesleği nedeniyle antik kentleri ve müzeleri ziyaret etme fırsatı buldu. Efes, Milet ve Afrodisias gibi arkeolojik alanları gördü. Babasının çalışmaları sırasında arkeologlar Theodor Wiegand, Josef Keil ve Gerhart Rodenwaldt ile tanıştı. Bu dönemde arkeolojiyle ilgilenmeye başladı.

İstanbul Erenköy Kız Lisesinde öğrenim gördü. Arkeoloji eğitimi almak istemesine rağmen Türkiye'de bu alanda uygun bir yükseköğretim programı bulunmadığı için bir süre tıp eğitimi aldı. 1934 yılında Alexander von Humboldt Vakfı'nın sağladığı bursla arkeoloji öğrenimi görmek üzere Almanya'ya gitti. Ertesi yıl Türkiye Cumhuriyeti'nin yurt dışında öğrenim gören öğrencilere verdiği devlet bursunu kazandı.

1935-1943 yılları arasında Berlin ve Münih üniversitelerinde klasik arkeoloji, sanat tarihi, nümizmatik ve Eski Çağ tarihi eğitimi aldı. Berlin'de Gerhart Rodenwaldt'ın öğrencisi oldu. Münih'te Ernst Buschor ve Hans Diepolder'in derslerini ve seminerlerini izledi. Almancanın yanı sıra Latince ve Eski Yunanca öğrendi.

İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanya'da öğrenimini sürdürdü. 1943 yılında, Gerhart Rodenwaldt danışmanlığında hazırladığı Roma sikkeleri üzerindeki kurban töreni sahnelerinin sanat tarihi açısından incelenmesini konu alan doktora tezini tamamladı. Aynı yıl Türkiye'ye döndü.

Akademik Kariyeri

Jale İnan, 1943 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde Clemens Emin Bosch'un asistanı olarak akademik yaşamına başladı. 1946 yılında üniversitede Klasik Arkeoloji Kürsüsünün kurulması çalışmalarına katıldı ve kürsünün başkanı Arif Müfid Mansel'in asistanı oldu.

1953 yılında doçent, 1963 yılında profesör unvanını aldı. Üniversitedeki derslerinde klasik arkeoloji, Roma dönemi heykeltıraşlığı, antik portre sanatı ve Anadolu'nun arkeolojik eserleri üzerine çalıştı.

1967-1968 yıllarında Fulbright Akademik Araştırma Bursu ile Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti. Princeton'daki Institute for Advanced Study'de araştırmalar yaptı. Özellikle Side kazılarında bulunan Roma dönemi heykellerini inceledi ve bu dönemde Amerikalı arkeologlarla bilimsel çalışmalar yürüttü.

1975 yılında Arif Müfid Mansel'in ölümünün ardından İstanbul Üniversitesi Klasik Arkeoloji Kürsüsü Başkanlığına getirildi. Bu görevini 1983 yılında emekliye ayrılıncaya kadar sürdürdü. Emekliliğinden sonra da arkeolojik kazılara, araştırmalara ve yayın çalışmalarına devam etti.

Arkeolojik Kazıları

Side Antik Kenti

Jale İnan, 1946 yılında Arif Müfid Mansel ile birlikte Türk Tarih Kurumu adına Antalya'nın Manavgat ilçesindeki Side antik kentinde başlatılan kazılara katıldı. Kentin tiyatrosu, hamamları, tapınakları ve diğer Roma dönemi yapıları üzerinde çalışmalar yürüttü.

Side'de bulunan heykelleri inceleyerek bunların Roma dönemi sanatındaki yerini araştırdı. Kentteki antik hamam yapısının onarılıp müze olarak kullanılmasına yönelik çalışmalara katıldı. Side Müzesi, restore edilen Roma hamamında hizmete açıldı.

1974-1980 yılları arasında Side kazılarının başkanlığını yürüttü. 1981-1990 yılları arasında Side Apollon Tapınağı'nın onarım çalışmalarında görev aldı. Side'de bulunan heykeller hakkındaki araştırmalarını 1975 yılında yayımlanan Side'nin Roma Devri Heykeltıraşlığı adlı kitabında topladı.

Perge Antik Kenti

Jale İnan, 1947 yılında Arif Müfid Mansel ile birlikte Antalya'nın Aksu ilçesindeki Perge antik kentinde kazılara katıldı. Mansel'in 1975 yılındaki ölümünün ardından Perge kazılarının başkanlığını üstlendi.

1975-1987 yılları arasında Perge kazılarını yönetti. Kentin Güney Hamamı'nda 1979-1988 yılları arasında yürütülen çalışmalarda çok sayıda heykel ve heykel parçası bulundu. Hamamın soğukluk, ılıklık ve sıcaklık bölümleri kazılarak mimari özellikleri belirlendi. Soğukluk bölümündeki heykel galerisine ilişkin araştırmalarında en az 38 heykelin varlığını tespit etti.

Kazılarda Afrodit, Marsyas, Apollon, Meleagros, Hygieia, Nemesis, Üç Güzeller, Eros, Hermes (mitoloji) ve Herakles gibi mitolojik figürleri temsil eden heykeller gün ışığına çıkarıldı. Çok sayıda parça hâlinde bulunan eserlerin birleştirilmesi ve müzede sergilenmesi için çalışmalar yürütüldü.

1985-1992 yılları arasında Perge Tiyatrosu'nda yürüttüğü kazılarda Roma dönemine ait heykeller, kabartmalar ve mimari süslemeler bulundu. Bunlar arasında Hera, Herakles, Hypnos, Büyük İskender ve Roma imparatorlarını tasvir eden heykeller yer aldı.

Perge'den çıkarılan eserlerin büyük bölümü Antalya Müzesi koleksiyonuna alındı. İnan, eserlerin bilimsel kataloglarının hazırlanması, onarılması ve sergilenmesiyle ilgilendi. Kazı sonuçlarını Perge'nin Roma Devri Heykeltıraşlığı adlı iki ciltlik çalışmasında topladı.

Kremna, Lyrbe-Seleukeia ve Boubon Kazıları

Jale İnan, Perge ve Side dışında Anadolu'nun farklı antik kentlerinde de araştırmalar yürüttü. 1970-1972 yılları arasında Burdur'un Bucak ilçesine bağlı Çamlık köyü yakınlarındaki Kremna antik kentinde kazılar yaptı. Kentin hamamında ve anıtsal giriş yapısında gerçekleştirilen çalışmalarda bulunan eserler Burdur Müzesi'ne taşındı.

1972-1979 yılları arasında Antalya'nın Manavgat ilçesi sınırlarında bulunan Lyrbe-Seleukeia antik kentinde kurtarma kazılarına başkanlık etti. Bu çalışmalarda kentin mimari yapıları ve taş eserleri incelendi. Kazı sonuçlarını 1998 yılında Toroslarda Bir Antik Kent: Lyrbe?-Seleukeia? adlı kitapta yayımladı.

Burdur'un Gölhisar ilçesi yakınlarındaki Boubon antik kentinde de araştırmalar gerçekleştirdi. Antik kentten yurt dışına kaçırıldığı düşünülen bronz heykellerin kökenini araştırdı. 1990 yılında Boubon'da yürüttüğü çalışmalarla heykellerin bulunduğu Sebasteion yapısına ilişkin arkeolojik kanıtları ortaya koydu. Araştırmalarını 1994 yılında yayımlanan Boubon Sebasteionu ve Heykelleri Üzerine Son Araştırmalar adlı kitabında değerlendirdi.

Yorgun Herakles Heykeli ve Tarihî Eserlerin İadesi

Jale İnan'ın yurt dışına çıkarılan arkeolojik eserlerin geri getirilmesi için yürüttüğü çalışmalardan biri, Perge'de bulunan Yorgun Herakles heykeliyle ilgilidir.

1980 yılında Perge'deki kazılarda, Yunan mitolojisindeki Herakles'i dinlenirken gösteren mermer bir heykelin alt bölümü bulundu. Heykel, Antik Çağ heykeltıraşı Lysippos'un Herakles Farnese tipiyle ilişkilendirildi. Bulunan parça Antalya Müzesi'ne taşındı.

Heykelin üst bölümü ise 1981 yılında Boston Güzel Sanatlar Müzesi tarafından satın alınmıştı. İnan, Boston'daki parçanın Perge'de bulunan heykelin eksik üst kısmı olduğunu ileri sürdü. Parçaların biçimi ve kırık yüzeyleri üzerinde karşılaştırmalı araştırmalar yapıldı. 1990 yılında iki parçanın aynı heykele ait olduğu bilimsel incelemelerle ortaya konuldu.

İnan, heykelin üst kısmının Türkiye'ye iadesi konusunda bilimsel belgeler hazırladı ve çalışmalarını sürdürdü. Ancak heykelin iadesini göremeden hayatını kaybetti.

Boston Güzel Sanatlar Müzesi'ndeki üst bölüm, 2011 yılında Türkiye'ye getirildi. İki parça Antalya Müzesi'nde birleştirilerek heykel yeniden sergilenmeye başlandı.

Bilimsel Araştırmaları ve Yayınları

Jale İnan, Roma ve Erken Bizans dönemi portre heykeltıraşlığı üzerine araştırmalar yaptı. Türkiye'deki müzelerde bulunan heykel ve portreleri inceleyerek bunların tarihlendirilmesi, tanımlanması ve sanat tarihi açısından sınıflandırılmasıyla ilgilendi.

Elisabeth Rosenbaum ile birlikte Anadolu'daki Roma ve Erken Bizans portrelerini konu alan iki kitap hazırladı. Araştırmaları için Türkiye'deki müzelerin yanı sıra Avrupa'daki çeşitli müze koleksiyonlarında incelemelerde bulundu. Heykellerin fotoğraflarını çekti, ölçülerini ve özelliklerini kaydetti.

İlk bilimsel kitaplarından Antalya Bölgesi Roma Devri Portreleri, 1965 yılında Türk Tarih Kurumu tarafından yayımlandı. Bunu 1966 yılında Elisabeth Rosenbaum ile hazırladığı Roman and Early Byzantine Portrait Sculpture in Asia Minor izledi.

Roma dönemi heykellerinin Yunan heykel sanatındaki örneklerle ilişkisini inceledi. Side ve Perge'de bulunan heykeller üzerinde çalışarak bunların özgün modelleri, kopyaları ve yapıldıkları dönemlere ilişkin araştırmalar yayımladı.

Kitapları

2000 - Perge'nin Roma Devri Heykeltıraşlığı I-II (Arkeoloji, iki cilt)
1998 - Toroslarda Bir Antik Kent: Lyrbe?-Seleukeia? (Arkeolojik kazı araştırması)
1994 - Boubon Sebasteionu ve Heykelleri Üzerine Son Araştırmalar (Arkeoloji)
1979 - Römische und Frühbyzantinische Porträtplastik aus der Türkei: Neue Funde (Elisabeth Rosenbaum ile; arkeoloji ve sanat tarihi)
1975 - Side'nin Roma Devri Heykeltıraşlığı (Arkeoloji)
1975 - Roman Sculpture in Side (Arkeoloji; İngilizce yayın)
1966 - Roman and Early Byzantine Portrait Sculpture in Asia Minor (Elisabeth Rosenbaum ile; arkeoloji ve sanat tarihi)
1965 - Antalya Bölgesi Roma Devri Portreleri (Arkeoloji ve sanat tarihi)

Uluslararası Çalışmaları ve Üyelikleri

Jale İnan, arkeoloji araştırmaları kapsamında Almanya, Avusturya, İngiltere, Fransa ve Amerika Birleşik Devletleri'ndeki bilim kuruluşlarıyla çalıştı. Uluslararası toplantılara katıldı ve Anadolu'daki kazı sonuçlarını bilimsel yayınlarda tanıttı.

Berlin Arkeoloji Derneği, Alman Arkeoloji Enstitüsü ve Türk Tarih Kurumu gibi kuruluşların üyeliklerinde bulundu. Avusturya Arkeoloji Enstitüsü muhabir üyeliğine ve Atina Arkeoloji Kurumunun şeref üyeliğine seçildi. Princeton'daki Institute for Advanced Study'ye araştırmacı olarak davet edildi.

1989 yılında 75. doğum yılı dolayısıyla meslektaşları ve öğrencileri tarafından Festschrift für Jale İnan - Armağanı adlı iki ciltlik armağan kitabı hazırlandı. Nezih Başgelen ve Mihin Lugal tarafından yayıma hazırlanan eserde arkeoloji ve sanat tarihi alanındaki araştırmalara yer verildi.

Ailesi ve Özel Hayatı

Jale İnan, 1944 yılında lise yıllarından tanıdığı inşaat mühendisi ve fizikçi Mustafa İnan ile evlendi. Mustafa İnan, daha sonra İstanbul Teknik Üniversitesi'nde profesör ve rektör olarak görev yaptı.

Çiftin 1945 yılında Hüseyin İnan adını verdikleri bir oğlu dünyaya geldi. Eşi Mustafa İnan, 1967 yılında hayatını kaybetti.

Jale İnan, meslek yaşamı boyunca topladığı arkeoloji kitaplarının bir bölümünü Antalya Müzesi kütüphanesine bağışladı. Kişisel yazışmaları, araştırma notları, kazı belgeleri ve fotoğraflarından oluşan arşivi ise oğlu Hüseyin İnan tarafından 2019 yılında Boğaziçi Üniversitesi'ne bağışlandı.

Ölümü

Jale İnan, yaşamının son yıllarında Parkinson hastalığıyla mücadele etti. 27 Şubat 2001 tarihinde İstanbul'da 87 yaşında hayatını kaybetti. Cenazesi Zincirlikuyu Mezarlığı'ndaki aile kabristanına defnedildi.

Ölümünün ardından araştırma belgeleri ve fotoğrafları Boğaziçi Üniversitesi tarafından tasnif edilerek dijital arşivde araştırmacıların kullanımına açıldı. Üniversitenin Jale İnan Arşivi'nde ailesine ilişkin belgelerin yanı sıra Perge, Side ve diğer antik kentlerdeki kazı çalışmalarına ait kayıtlar ile Yorgun Herakles heykeline ilişkin dosyalar bulunmaktadır.

27 Eylül 2022 tarihinde Google, Jale İnan'ın yaşamını ve arkeoloji çalışmalarını anmak amacıyla Türkiye'deki ana sayfasında kendisine özel bir Doodle yayımladı.