Ticaret, Yolculuk, Dil ve Haber Tanrısı

Tanrıların Habercisi

Hermes, antik Yunan mitolojisinde oniki Olimpos tanrısından biri olan ve tanrıların habercisi olarak bilinen bir tanrıdır. Zeus ile Atlas'ın kızı su perisi Maia’nın oğludur. Hermes; ticaret, zenginlik, şans, doğurganlık, hayvancılık, dil, uyku, yolculuk ve hırsızların tanrısı olarak kabul edilmiştir. Hızı, zekâsı ve kurnazlığıyla tanınan Hermes, tanrılar ile insanlar arasında mesajları taşıyan bir aracı olarak görev yapmıştır.

Hermes’in yaşadığı yer Olimpos Dağıdır. Genellikle kanatlı sandaletler (talaria), büyülü asa olan caduceus ve yolcu şapkası olarak bilinen petasos ile tasvir edilir. Ayrıca kaplumbağa kabuğundan yaptığı lir ile de simgelenir. Yunan Mitolojisinde tanrıların en hızlısı ve en kurnazı olarak kabul edilir. Bu özellikleri nedeniyle bazen düzenbaz ve şakacı bir tanrı olarak da anlatılır.

Efsanelere göre Hermes doğduktan yalnızca bir gün sonra ayağa kalkmış, beşiğinden çıkarak kaplumbağa kabuğundan bir lir yapmış ve müzik çalmaya başlamıştır. Daha sonra üvey kardeşi Apollon’a ait kutsal sığırları çalmıştır. Apollon durumu öğrenince Hermes’i Zeus’un huzuruna götürmüştür. Ancak Hermes’in lirinden çıkan müzik hem Zeus’u hem de Apollon’u büyülemiştir. Bunun üzerine Zeus, Hermes’i cezalandırmak yerine tanrıların habercisi olarak görevlendirmiş ve ona kanatlı sandaletler ile kanatlı bir başlık vermiştir.

Hermes aynı zamanda ölülerin ruhlarını yeraltı dünyasına götüren rehber olarak bilinir. Ruhları Styx nehrine kadar götürür ve burada kayıkçı Charon tarafından Hades diyarına geçirilirler. Hermes ayrıca yolcuların, çobanların ve tüccarların koruyucusu olarak görülür. Kurnazlığı sayesinde hırsızların ve kumarbazların da koruyucusu sayılmıştır.

Hermes birçok mitolojik hikâyede önemli roller üstlenmiştir. Truva Savaşı sırasında Truva Kralı Priamos’a yardım ederek, oğlu Hektor’un cesedini almak için onu Akhilleus (Aşil)’in çadırına kadar götürmüştür. Aynı zamanda Odysseus’a yardım ederek ona “Moly” adlı büyülü bitkiyi vermiş ve büyücü Kirke’nin büyülerinden korunmasını sağlamıştır. Bir başka efsanede ise Perseus’a Medusa’yı öldürebilmesi için güçlü bir kılıç (harpe) vermiş ve onu Graeae adlı varlıklara yönlendirmiştir.

Hermes’in önemli rollerinden biri de İo efsanesinde görülür. Zeus, sevgilisi Io’yu kıskanç karısı Hera’dan korumak için onu ineğe dönüştürür. Hera ineği alarak başına yüz gözlü dev Argos Panoptes’i bekçi olarak diker. Zeus, Io’yu kurtarması için Hermes’i gönderir. Hermes lir çalarak Argos’u uyutur ve ardından onun başını keserek Io’yu kurtarır.

Mitolojiye göre Hermes birçok önemli icadın da sahibidir. Lir, alfabe, zar oyunları, müzik notaları ve ölçü sistemlerinin onun tarafından bulunduğuna inanılır. Bu nedenle bilgi, iletişim ve zekânın da sembollerinden biri kabul edilir. Helenistik dönemde gençlerin ve atletlerin koruyucusu olarak da görülmüştür.

Roma Mitolojisi’nde Hermes, Merkür adıyla bilinmektedir. Güneş’e en yakın gezegen olan Merkür de adını ondan almıştır. Bazı geleneklerde Hermes’in Mısır mitolojisindeki Thoth ile özdeş olduğu düşünülür. Ayrıca bazı düşünürler Hermes’i Hermes Trismegistus yani “üç kez büyük Hermes” olarak anmışlardır.

Hermes antik Yunanistan’ın birçok bölgesinde tapınılan bir tanrıydı. Özellikle Arcadia, Korint, Argos ve Atina gibi şehirlerde onun adına festivaller düzenlenirdi. Hermaia adı verilen festivaller özellikle genç erkekler için düzenlenirdi. Yol kenarlarına dikilen ve hermae adı verilen taş sütunlar Hermes’i temsil eder, yolculara rehberlik ve iyi şans getirdiğine inanılırdı.

Antik sanat eserlerinde Hermes çoğunlukla caduceus asasını tutarken, kanatlı sandaletler giyerken veya lir taşırken tasvir edilir. En ünlü tasvirlerinden biri, Praxiteles tarafından yapılan ve Olympia’da bulunan Hermes ile bebek Heracles (Herkül) heykelidir.