Zincirlikuyu Mezarlığı

Zincirlikuyu Mezarlığı eski adıyla Zincirlikuyu Asrî Mezarlığı, İstanbul'un Şişli ilçesinde yer alan, 1935 yılında modern şehir mezarlığı olarak kurulan ve Türkiye'nin siyasi, kültürel ve toplumsal tarihinde önemli yere sahip birçok ismin defnedildiği, İstanbul'un ilk asrî Müslüman mezarlığıdır. Bulunduğu Zincirlikuyu semtiyle aynı adı taşıyan mezarlığın bakımı ve işletmesi İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılmaktadır.

İstanbul'un hem ulaşım açısından hem de kentsel canlılık açısından en merkezi noktalarından birinde konumlanan Zincirlikuyu Mezarlığı, Esentepe ile Levent arasında yer almaktadır. 390.483 m²'lik alan üzerine 62 adadan oluşan mezarlığa 2011 istatistiklerine göre kurulduğu günden beri 43 bin 104 kişi defnedildi.

'Asr' kelimesinin bir anlamı da "zaman" dır. Arapça 'da 'nisbet ya'sı' olarak bildiğimiz ya harfi eklendiğinde; yani kelime asrî olduğunda 'çağdaş, modern, yeni' anlamına gelmektedir. Dolayısıyla asri mezarlık, çağdaş ve yeni mezarlık anlamına gelmektedir.

Tarihçe
Mezarlığın bulunduğu alan, 1870 yılında Osmanlı Sultanı [[Abdülaziz]]'in oğlu [[Yusuf İzzeddin Efendi]] için yaptırılan yazlık av köşkünün bahçesi idi. 1916 yılında [[Yusuf İzzeddin Efendi']]nin köşkte ölü olarak bulunmasının ardından köşk ve civarı uğursuz olarak anılmaya başlandı. Şehzadenin intihar ettiğine dair spekülasyonların yanı sıra İttihat ve Terakki tarafından suikast sonucu öldürüldüğü haberleri de eklenince, semtin uğursuzluğuna inanılarak bu bölgeye rağbet edilmedi.

1930'lu yıllara kadar kırsal durumdaki bu bölgeye en yakın yerleşme Mecidiyeköy'deydi. Şehir dışında yeni bir mezarlık kurulmasına karar verildiğinde en uygun yer olarak hem Şişli'den hem de Beşiktaş'tan ulaşılabilen ve genişleme imkânı bulunan Zincirlikuyu seçildi. Bu anlayışa uygun olarak 1935 yılında Zincirlikuyu'da 390.483 m² alan üzerine modern bir mezarlığın inşasına başlandı. 12 Nisan 1937'de vefat eden şair ve yazar [[Abdülhak Hamit Tarhan]], [[Atatürk]]'ün talimatıyla Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedilen ilk kişi oldu. Asrî Mezarlık inşa edilirken "Hatıralar Parkı" adıyla, daha çok Türk sanat ve fikir adamları ile farklı alanlarda tanınmış insanların da defnedileceği bir yer olarak düşünüldü. Buna istinaden, [[Ömer Seyfettin]]'in naaşı 1939 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisinin kararı ile Kadıköy Mahmutbaba Mezarlığı'ndaki kabrinden alınarak buraya defnedildi. Ancak günümüzde bu görüş önemini tamamen kaybetmiş ve Zincirlikuyu şehrin normal mezarlıklarından biri haline gelmiştir.

İstanbul'un modern biçimde düzenlenmiş ilk asri mezarlığı olan Zincirlikuyu, 1959 yılına kadar halk arasında "asrî mezarlık" olarak anıldı. Bu tarihten sonra ise bilinen konumundan dolayı Zincirlikuyu Mezarlığı ismiyle anılmaya başlandı.

İstanbul’da bundan başka Zincirlikuyu adını taşıyan iki semtin daha bulunmasının ortaya çıkardığı bazı karışıklıklara rağmen bugün bu ad daha çok Gayrettepe-Zincirlikuyu Mezarlığı için kullanılmaktadır.

Mezarlıkta 2 cumhurbaşkanı, 3 başbakan, I. Dünya Savaşı'nın 2 komutanı, 5 genelkurmay başkanı, İstanbul'un 3 belediye başkanı ve çok sayıda tanınmış sanatçı, iş insanı, gazeteci, oyuncu, sporcu, şarkıcı ve politikacının kabirleri yer almaktadır.

Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'na dayanılarak Zincirlikuyu Mezarlığı'na inşa edilen Türkiye'nin ilk ve tek krematoryumu, kullanım için talep gelmediğinden yıktırılmış ve bugün yerinde mezarlığın garajı ve müdürlük binası inşa edilmiştir.

Uzun yıllar boyunca Beyoğlu yakasındaki tek modern mezarlık olması, hızla dolmasına yol açtı. Bugün, aile kabirleri için ayrılmış olanlar dışında %100 yakın bir oranda dolmuş durumdadır. Aile mezarlıkları içerisinde 42 kişilik mezar yeri ile Sabancı ailesi en çok yere sahip iken, onu sırasıyla 14 kişilik yer ile [[Atatürk]]'ün doktorlarından [[Mehmet Kamil Berk]] ailesi, 12 kişilik yer ile [[İzzet Feldan]] ve [[Raşit Alicikoğlu]] aileleri ve 10 kişilik alan ile Koç ailesi takip etmektedir.