Zincirlikuyu Mezarlığı (eski adıyla Zincirlikuyu Asrî Mezarlığı), İstanbul'un Şişli ilçesinde yer alan ve 1935 yılında modern şehir mezarlığı olarak kurulan İstanbul’un ilk asrî Müslüman mezarlığıdır. Türkiye’nin siyasi, kültürel ve toplumsal tarihinde iz bırakmış çok sayıda önemli ismin burada defnedilmiş olması, mezarlığı yalnızca bir defin alanı olmaktan çıkararak sembolik bir hafıza mekânına dönüştürmüştür. Mezarlığın bakımı ve işletmesi İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından yürütülmektedir.

Konum ve Fiziksel Özellikler

Mezarlık, İstanbul'un ulaşım ve kentsel hareketlilik açısından en yoğun bölgelerinden birinde, Esentepe ile Levent arasında konumlanmaktadır. Hem Şişli hem de Beşiktaş ilçelerinden kolay erişilebilir bir noktadadır. Toplam 390.483 m²’lik alan üzerine kurulu olan mezarlık 62 adadan oluşmaktadır. 2011 yılı istatistiklerine göre kuruluşundan bu yana 43.104 kişi burada defnedilmiştir.

“Asr” kelimesi Arapçada “zaman” anlamına gelir. Nisbet “yâ”sı eklenerek oluşturulan “asrî” kelimesi ise “çağdaş, modern” anlamını taşır. Bu nedenle “asrî mezarlık” ifadesi, modern planlamaya sahip çağdaş mezarlık anlamına gelmektedir.

Tarihçe

Mezarlığın bulunduğu alan, 1870 yılında Osmanlı Sultanı Abdülaziz’in oğlu Yusuf İzzeddin Efendi için yaptırılan yazlık av köşkünün bahçesiydi. 1916 yılında Yusuf İzzeddin Efendi’nin burada ölü bulunmasının ardından bölge halk arasında uğursuz olarak anılmaya başlanmıştır. Şehzadenin ölümüyle ilgili intihar ve İttihat ve Terakki bağlantılı suikast iddiaları semtin uzun süre rağbet görmemesine yol açmıştır.

1930’lu yıllara kadar kırsal nitelikte olan bu bölgeye en yakın yerleşim Mecidiyeköy’dü. Şehir dışında yeni ve modern bir mezarlık kurulmasına karar verildiğinde, genişleme imkânı ve ulaşım avantajları nedeniyle Zincirlikuyu tercih edilmiştir. 1935 yılında inşasına başlanan mezarlık, modern şehir planlamasına uygun biçimde düzenlenmiştir.

12 Nisan 1937’de vefat eden şair ve yazar Abdülhak Hamit Tarhan, Atatürk’ün talimatıyla buraya defnedilen ilk kişi olmuştur. Mezarlık başlangıçta “Hatıralar Parkı” anlayışıyla, özellikle sanat ve fikir dünyasından önemli isimlerin defnedileceği seçkin bir alan olarak tasarlanmıştır. Bu çerçevede Ömer Seyfettin’in naaşı 1939 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi kararıyla Kadıköy Mahmutbaba Mezarlığı’ndan alınarak buraya nakledilmiştir.

1959 yılına kadar halk arasında “Asrî Mezarlık” olarak anılan alan, daha sonra bulunduğu semtin adıyla “Zincirlikuyu Mezarlığı” olarak bilinmeye başlanmıştır.

Önemli Özellikler

• 2 Cumhurbaşkanı ve 3 Başbakan’ın kabri bulunmaktadır.
• I. Dünya Savaşı’nda görev yapmış 2 komutan burada defnedilmiştir.
• 5 Genelkurmay Başkanı ve İstanbul’un 3 belediye başkanının mezarları yer alır.
• Sanat, edebiyat, siyaset, spor ve iş dünyasından çok sayıda tanınmış isim burada medfundur.

Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’na dayanılarak mezarlık içinde Türkiye’nin ilk ve tek krematoryumu inşa edilmiştir. Ancak kullanım talebi oluşmadığı için daha sonra yıkılmış; yerine garaj ve müdürlük binası yapılmıştır.

Doluluk Oranı ve Aile Kabirleri

Uzun yıllar boyunca Beyoğlu yakasındaki tek modern mezarlık olması, hızla dolmasına neden olmuştur. Günümüzde aile kabirleri için ayrılmış alanlar dışında mezarlık neredeyse tamamen dolmuştur. Aile mezar yerleri bakımından en geniş alan 42 kişilik kapasiteyle Sabancı ailesine aittir. Bunu 14 kişilik yerle Mehmet Kamil Berk ailesi, 12 kişilik alanlarla İzzet Feldan ve Raşit Alicikoğlu aileleri, 10 kişilik alanla ise Koç ailesi takip etmektedir.

Zincirlikuyu Mezarlığı, modern Türkiye’nin siyasal ve kültürel tarihine tanıklık eden bir açık hava arşivi niteliğinde olup, kent hafızasının en önemli mekânlarından biri olarak kabul edilmektedir.