Celal Talabani, Iraklı Kürt siyasetçi, Kürdistan Yurtseverler Birliği'nin (KYB) kurucusu ve 2005–2014 yılları arasında Irak Cumhurbaşkanıydı. Saddam Hüseyin yönetiminin devrilmesinden sonra cumhurbaşkanlığına seçilen Talabani, Irak'ın ilk Kürt ve ilk Arap olmayan cumhurbaşkanı oldu.

Celal Talabani, 12 Kasım 1933 tarihinde Irak'ın Kürdistan bölgesindeki Kelkan köyünde doğdu. Eğitimine Koya'da başladı; ortaöğrenimini Erbil ve Kerkük'te sürdürdü. Genç yaşta Kürt öğrenci hareketlerinde yer aldı ve daha sonra Kürdistan Demokrat Partisi'ne (KDP) katıldı. 1951 yılında KDP Merkez Komitesi'ne seçildi.

Eğitimi ve Siyasi Yaşama Başlaması

Talabani, Bağdat'ta hukuk eğitimi aldı. Siyasi faaliyetleri nedeniyle eğitimine bir süre ara vermek zorunda kaldı. Daha sonra öğrenimine dönerek Bağdat Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden 1959 yılında mezun oldu. Öğrencilik yıllarında Kürt öğrenci örgütlerinde görev aldı; Khabat ve Kurdistan adlı yayınlarda çalıştı.

1961 yılında Abdülkerim Kasım yönetimine karşı başlayan Kürt ayaklanmasında yer aldı. KDP içinde çeşitli askerî ve siyasi görevler üstlendi. 1963 yılında Kasım yönetiminin devrilmesinden sonra Bağdat yönetimiyle yapılan görüşmelerde Kürt heyetinde görev aldı.

1960'lı yılların ortalarında KDP içinde Mustafa Barzani ile partinin siyasi bürosunda etkili olan İbrahim Ahmed ve Celal Talabani arasında görüş ayrılıkları ortaya çıktı. Talabani, İbrahim Ahmed'in liderliğindeki siyasi büro kanadında yer aldı. Bu grup bir süre İran'a çekildi; daha sonra Bağdat yönetimiyle de temaslarda bulundu.

Kürdistan Yurtseverler Birliği

1975 yılında Irak ile İran arasında imzalanan Cezayir Anlaşması'nın ardından Mustafa Barzani liderliğindeki Kürt hareketinin askerî açıdan gerilemesi, Irak'taki Kürt siyasetinde yeni bir dönemin başlamasına yol açtı. Celal Talabani aynı yıl aralarında Nevşirvan Mustafa'nın da bulunduğu isimlerle Kürdistan Yurtseverler Birliği'ni kurdu ve örgütün genel sekreterliğini üstlendi.

KYB, Bağdat yönetimine karşı silahlı mücadele yürüttü. Irak-İran Savaşı sırasında Kürt güçleri ile Irak ordusu arasındaki çatışmalar devam etti. 1988 yılında Saddam Hüseyin yönetiminin Enfal Harekâtı sırasında Kürt bölgelerine yönelik geniş çaplı askerî operasyonlar düzenlendi ve kimyasal silahlar kullanıldı. Talabani bu dönemin sonunda Irak'tan ayrılarak İran'a geçti.

1991 Sonrası Kürt Yönetimi

1991 yılındaki Körfez Savaşı'nın ardından Irak'ın kuzeyinde Saddam Hüseyin yönetimine karşı ayaklanma başladı. Uluslararası müdahalenin ardından bölgede uçuşa yasak bölge oluşturuldu ve Bağdat yönetimi bölgedeki kurumlarının önemli bölümünü geri çekti.

1992 yılında Irak Kürdistan Bölgesi'nde yapılan seçimlerde Celal Talabani'nin liderliğindeki Kürdistan Yurtseverler Birliği ile Mesut Barzani liderliğindeki Kürdistan Demokrat Partisi başlıca iki siyasi güç oldu. İki parti ortak bir yönetim kurdu ancak aralarındaki anlaşmazlık 1994 yılında silahlı çatışmaya dönüştü.

1996 yılında KDP ile KYB arasındaki çatışmalar sırasında Mesut Barzani, Talabani'nin güçlerine karşı Bağdat yönetiminden yardım istedi. Irak ordusu 31 Ağustos 1996 tarihinde Erbil'e girdi ve KDP kentte yeniden kontrol sağladı. Çatışmalar sonraki dönemde de sürdü.

ABD'nin arabuluculuğunda Celal Talabani ile Mesut Barzani arasında yürütülen görüşmeler sonucunda iki taraf 1998 yılında Washington Anlaşması'nı imzaladı. Anlaşmayla KDP ile KYB arasındaki silahlı çatışmalar sona erdirildi. İki parti arasındaki siyasi iş birliği sonraki yıllarda yeniden kuruldu.

2003 Sonrası Irak ve Cumhurbaşkanlığı

2003 yılında ABD öncülüğündeki koalisyonun Irak'ı işgali ve Saddam Hüseyin yönetiminin devrilmesinden sonra Celal Talabani, Irak'ın yeni siyasi yapısının oluşturulması sürecinde görev aldı. Temmuz 2003'te kurulan Irak Yönetim Konseyi'nin 25 üyesinden biri oldu ve konseyin dönüşümlü başkanlığını da yaptı.

Irak Geçici Ulusal Meclisi, 6 Nisan 2005 tarihinde Celal Talabani'yi Irak'ın geçiş dönemi cumhurbaşkanı seçti. Böylece Talabani, Irak tarihinde cumhurbaşkanlığı görevine gelen ilk Kürt ve ilk Arap olmayan siyasetçi oldu. Görevine 7 Nisan 2005 tarihinde başladı.

Yeni Irak Anayasası'nın kabul edilmesinin ardından yapılan seçimler sonucunda parlamento, 22 Nisan 2006 tarihinde Talabani'yi yeniden cumhurbaşkanı seçti. 2010 seçimlerinden sonra da görevini sürdürdü ve Kasım 2010'da parlamento tarafından bir dönem daha cumhurbaşkanlığına seçildi.

Sağlık Sorunları ve Görevden Ayrılması

Celal Talabani, 18 Aralık 2012 tarihinde ciddi bir sağlık sorunu geçirerek Bağdat'ta hastaneye kaldırıldı. Felç geçirmesinin ardından 20 Aralık 2012 tarihinde tedavi için Almanya'ya götürüldü. Uzun süre Almanya'da tedavi gördü ve 19 Temmuz 2014 tarihinde Irak'a döndü.

Cumhurbaşkanlığı dönemi 24 Temmuz 2014 tarihinde sona erdi. Irak Parlamentosu aynı gün Fuad Masum'u yeni cumhurbaşkanı seçti.

Ailesi ve Ölümü

Celal Talabani, İbrahim Ahmed'in kızı Hero İbrahim Ahmed ile evliydi. Çiftin Bafel Talabani ve Kubad Talabani adlarında iki oğlu oldu.

Celal Talabani, 3 Ekim 2017 tarihinde tedavi gördüğü Berlin, Almanya'da 83 yaşında öldü. Cenazesi Irak Kürdistan Bölgesi'ne getirildi ve Süleymaniye yakınlarındaki Dabeşan'da toprağa verildi.