İlk Türk kadın oyun yazarı

Fatma Nudiye Yalçı, Türk oyun yazarı, yazar, çevirmen ve siyasetçidir. Beyoğlu 1931 adlı eseri nedeniyle tiyatro tarihçilerince Cumhuriyet döneminde sahnelenebilir nitelikte oyun yazan ilk kadın yazarlardan biri olarak kabul edilir. Hikmet Kıvılcımlı ile birlikte yayıncılık ve siyasi çalışmalar yürüttü.

Fatma Nudiye Yalçı, 1904 yılında İstanbul'un Kasımpaşa semtinde doğdu. Babası, Osmanlı Donanması'nda makine subayı olarak görev yapan Hüseyin Hüsnü Bey'di. Soyadı Kanunu'ndan önce yazılarında "Nudiye Hüseyin" adını kullandı.

İstanbullu, varlıklı bir ailenin kızıydı. Notre Dame de Sion Fransız Lisesi'nde okudu ancak I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı'nın İttifak Devletleri'nin yanında yer alması sonucu Fransız lisesi kapanmasıyla mezun olamadı. Eğitimine özel derslerle devam etti. Yükseköğrenimine Darülfünun'da Felsefe bölümünde devam etti. Edebiyata ilgisi de üniversite yıllarında başladı.

Yazarlığı ve Yayıncılığı

Fatma Nudiye Yalçı’nın ilk eseri 1927 yılında Türk Neşriyat Yurdu Maarif ve Şark Kitaphaneleri tarafından basılan “Çabuk Öğreten Elifba”dır. Bu eser eski yazıyla ilk defa okuma öğrenenlere alfabeyi öğretmeyi amaçlamaktadır. Ayrıca Nudiye’nin millet mektepleri için 1929 yılında yazdığı Türkçe alfabe kitabı olan “Milli Alfabe” kitabı da bulunmaktadır. Nudiye, ilk Türkçe alfabe kitabını yazan kadın olarak da tarihe geçer. Hatta, dönemin ünlü gazetelerinden Cumhuriyet gazetesi ve Milliyet gazetesi, ilan sayfalarında Nudiye’nin bu eserinin reklamını yapmışlardır.

Üniversite eğitiminin ardından Sabiha Sertel ve Zekeriya Sertel tarafından yayımlanan Resimli Ay dergisi çevresine katıldı. Bu çevrede dönemin yazar ve aydınlarıyla tanıştı. 1933 yılında Yedigün dergisinde "Nudiye Hüseyin" imzasıyla yazılar yayımladı.

1932 yılında gazeteci ve yazar Nizamettin Nazif Tepedelenlioğlu ile evlendi. Evliliği sırasında "Nudiye Nizamettin" adını da kullandı. Beyoğlu 1931 adlı tiyatro oyununu bu adla yazdı. Oyun, Beyoğlu'ndaki varlıklı çevrelerin yaşamını konu alan toplumsal eleştiri niteliğinde bir eserdi. Çift 1933 yılında boşandı.

Soyadı Kanunu'nun ardından ailesi Yalçı soyadını aldı. Bir süre İstanbul'daki Sovyetler Birliği Konsolosluğu'nda Türkçe çevirmeni olarak çalıştı.

1933-1935 yılları arasındaki bir tarihte Hikmet Kıvılcımlı ile tanıştı. İkili daha sonra birlikte yaşamaya başladı, ancak evlenmediler. Yayıncılık ile siyasi faaliyetlerde beraber çalıştı. 1935 yılında Marksizm Bibliyoteği çevresindeki yayın çalışmalarını yürüttüler; Cağaloğlu'ndaki Kıvılcımlı Kütüphanesi ve daha sonra Emekçi Kütüphanesi gibi yayın girişimlerinde görev aldı.

Bu dönemde Karl Marx ve Friedrich Engels'in eserlerinden çeviriler yaptı. Karl Marx'ın Klasik Alman Felsefesinin Sonu ve Enternasyonal İşçiler Cemiyetini Açış Hitabesi ile Friedrich Engels'in “Maymunun İnsanlaşması Prosesinde Emeğin Rolü ve Komünizmin Prensipleri adlı eserlerini Fransızcadan Türkçeye çevirdi. 1935 yılında Sosyete ve Teknik adlı kitabı yayımlandı. Çocuklar için Güneşin Çocuğu ve Gölgenin Çocuğu adlı eserler de yazdı.

Donanma Davası ve Cezaevi Yılları

Fatma Nudiye Yalçı, 1938 yılında Donanma Davası kapsamında Hikmet Kıvılcımlı, Nazım Hikmet, Kemal Tahir ve Kerim Korcan'ın da aralarında bulunduğu isimlerle birlikte yargılandı. 1938'de Yavuz Zırhlısı'na bir öğrencinin dolabında Kıvılcımlı kütüphanesinden alınmış broşürlerinin bulunması nedeniyle Kıvılcımlı ile birlikte gözaltına alındı. Yavuz Zırhlısı'nda yapılan yargılamalar sonucunda orduyu isyana teşvik ve komünist faaliyette bulunmaktan suçlu bulundu ve 10 yıl hapis cezasına mahkûm edildi. Sinop Cezaevi'nde 10 yıl hapis yattı.

Aynı Davada Nazım Hikmet önceki davada verilen hükümle birleştirilip 20 yıla mahkum olur. Hikmet Kıvılcımlı ve Kemal Tahir 15 yıla, Kerim Korcan 12 yıla mahkum olurlar.

Mahkûmiyetinin tamamını cezaevinde geçirdi ve 1948 yılında tahliye edildi. Hikmet Kıvılcımlı ise aynı davada 15 yıl hapis cezasına mahkûm edilmiş, 1950'de çıkarılan genel af kapsamında tahliye edilmişti. Doktor Hikmet Kıvılcımlı’nın Sultanahmet Cezaevi günlerinden itibaren platonik bir aşk yaşadığı Emine Hanım’la cezaevinden çıktıktan sonra evlendiğinde dahi Dr. Kıvılcımlı’dan Fatma Nudiye Yalçı kopmadı. 1954'te Doktor Kıvılcımlı'nın kurduğu Vatan Partisi'nde üyeliğe seçildi ve parti çalışmalarına katıldı.

Vatan Partisi Dönemi

Cezaevinden çıktıktan sonra siyasi faaliyetlerini sürdürdü. Hikmet Kıvılcımlı öncülüğünde 1954 yılında kurulan Vatan Partisi'nin çalışmalarına katıldı ve partinin yönetim kademelerinde görev aldı.

1957 seçim kampanyasında Fatma Nudiye Sirkeci'deki olaylı mitingde konuşma yaparken atılan bir kiremit parçası ile yaralandı.1957 genel seçimlerinin ardından Vatan Partisi yöneticileri hakkında “Ameleden adamları mevki-i iktidara getirmek” suçundan dava açılarak 1958'de kapatılan Vatan Partisi'nin diğer yöneticileriyle birlikte 30 Aralık 1957 tarihinde tutuklandı. Yaklaşık iki yıl tutuklu kaldı ve 7 Ekim 1959 tarihinde tahliye edildi. Vatan Partisi davasında sanıklar beraat etti.

Son Yılları ve Ölümü

1960'lardan sonra siyasi hareketlerin içinde yer almadı. 1960'lı yıllarda sağlık sorunları yaşayan Fatma Nudiye Yalçı, 27 Kasım 1967 tarihinde Türkiye'den ayrılarak guatr/kanser tedavisi amacıyla Romanya'ya gitti. 1967–1969 tarihleri arasında Doğu Almanya'nın Leipzig şehrine TKP organı Bizim Radyo yayınlarında çalıştı. Sonra Bulgaristan'a döndü ve Varna'ya yerleşti.

Fatma Nudiye Yalçı, 1969 yılında Bulgaristan'ın Varna kentinde 65 yaşında kaldığı misafirhanenin banyosunda ayağının kayıp düşmesi sonucu vefat etti. Eşyaları daha sonra yeğeni, tiyatro yönetmeni ve oyuncu Beklan Algan'a teslim edildi. Tiyatrocu Beklan Algan’ın teyzesidir.

Eserleri

1932 - Beyoğlu 1931 - tiyatro oyunu
1935 - Sosyete ve Teknik
1936 - Güneşin Çocuğu - çocuk kitabı
1936 - Gölgenin Çocuğu - çocuk kitabı
1929 - Milli Alfabe - Türkçe alfabe kitabı
1927 - Çabuk Öğreten Elifba
Milli Alfabe

Çevirileri

1935 - Karl Marx, Enternasyonal İşçiler Cemiyetini Açış Hitabesi
1935 - Friedrich Engels, Komünizmin Prensipleri

Hakkında Yazılan Eserler

Oyun yazarı Bilgesu Erenus, Fatma Nudiye Yalçı'nın yaşamından hareketle Yaftalı Tabut adlı tiyatro oyununu yazdı. Eser, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları repertuvarına alındı ve 6 Ekim 2021 tarihinde sahnelenmeye başladı.

Yaşamı ayrıca Ahmet Kale imzasıyla yayımlanan Fatma Nudiye Yalçı: Hayatı ve Eserleri ile Memnune Kayagil tarafından hazırlanan Fatma Nudiye Yalçı: Kadın, Komünist, Yoldaş adlı çalışmalara konu oldu.