2026 Nobel Barış Ödülü sahibi

Navi Pillay (Navanethem Pillay), Güney Afrikalı hukukçu, uluslararası yargıç ve insan hakları savunucusudur. 2008-2014 yılları arasında Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği görevini yürüttü. Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi Başkanlığı ve Uluslararası Ceza Mahkemesi yargıçlığı yaptı. 2026 Nobel Barış Ödülü'ne layık görüldü.

Navi Pillay, 23 Eylül 1941 tarihinde Güney Afrika'nın Durban kentindeki Clairwood semtinde, Hint Tamil kökenli bir ailenin sekiz çocuğundan beşincisi olarak doğdu. Tam adı Navanethem Pillay'dır. Büyükanne ve büyükbabası 1890'larda Natal'daki şeker kamışı tarlalarında çalışmak üzere Hindistan'dan sözleşmeli işçi olarak gelmiştir. Babası Narrainsamy Naidoo otobüs şoförüydü ve aile gelirine katkı için balıkçılık gibi ek işler de yapıyordu. Annesi Santhama Naidoo ise ev hanımıydı.

Çocukluğu, Güney Afrika'da ırk ayrımcılığına dayalı apartheid rejiminin uygulandığı yıllarda geçti.

Çocukluğu ve Eğitimi

Navi Pillay, eğitimini Durban'da sürdürdü. Üniversite öğrenimi için gerekli maddi desteği burslarla sağladı. Natal Üniversitesinde 1963 yılında lisans, 1965 yılında hukuk lisansı derecelerini aldı. Üniversite yıllarında apartheid karşıtı öğrenci hareketleriyle ilgilendi ve Non-European Unity Movement adlı siyasi harekete katıldı.

Hukuk eğitimini daha sonra Amerika Birleşik Devletleri'nde sürdürdü. Harvard Üniversitesi'nden 1982 yılında hukuk yüksek lisansı (LL.M.), 1988 yılında ise hukuk bilimleri doktorası (S.J.D.) derecesini aldı. Doktora çalışmasını Güney Afrika yargısının siyasi rolü üzerine hazırladı.

Hukuk Kariyeri ve Apartheid Karşıtı Çalışmaları

Navi Pillay, 1967 yılında Güney Afrika'nın Natal eyaletinde kendi hukuk bürosunu açan ilk kadın oldu. Ülkede ırk ayrımcılığının yasal olarak uygulandığı bu dönemde yaklaşık 28 yıl avukatlık yaptı.

Apartheid rejimine karşı mücadele eden siyasi aktivistlerin ve tutukluların savunmasını üstlendi. Afrika Ulusal Kongresi (ANC), Pan Africanist Congress ve diğer apartheid karşıtı hareketlerin üyelerini temsil etti. Nelson Mandela'nın da aralarında bulunduğu siyasi mahkûmların haklarına ilişkin hukuki girişimlerde bulundu.

Robben Adası Hapishanesindeki siyasi tutukluların disiplin işlemlerinde adil yargılanma haklarının tanınması için çalıştı. Tek kişilik hücrede tutulmanın mahkûmlar üzerindeki etkileri, gözaltında kötü muamele ve aile içi şiddet gibi konularda davalar yürüttü.

Hukuk çalışmalarının yanında Natal Üniversitesinde ders verdi. Kadınların hukuki eşitliği ve ayrımcılıkla mücadele konularında faaliyet gösteren kuruluşlarda görev aldı.

Güney Afrika Yüksek Mahkemesi

1994 yılında apartheid rejiminin sona ermesinin ardından Güney Afrika'da demokratik yönetime geçildi. Navi Pillay, 1995 yılında Güney Afrika Yüksek Mahkemesinde yargıç olarak görevlendirildi. Ülkesinde bu göreve getirilen ilk siyah kadın oldu.

Mahkemede ceza ve hukuk davalarına baktı. Aynı yıl Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesine yargıç seçildi.

Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi

Navi Pillay, 1995-2003 yılları arasında Birleşmiş Milletler tarafından kurulan Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesinde (ICTR) yargıçlık yaptı. Mahkeme, 1994 yılında Ruanda'da yaşanan soykırım ve uluslararası insancıl hukuk ihlallerinden sorumlu kişileri yargılamak amacıyla kurulmuştu.

1999 yılında mahkeme başkanlığına seçildi. 2001 yılında yeniden seçilerek 2003 yılına kadar bu görevi sürdürdü.

Görev yaptığı dönemde eski Ruanda Başbakanı Jean Kambanda ve yerel yönetici Jean-Paul Akayesu hakkındaki yargılamalar da dâhil olmak üzere soykırım suçlarına ilişkin davalarda yer aldı.

1998 yılında karara bağlanan Akayesu davasında, belirli koşullarda tecavüz ve cinsel şiddet eylemlerinin soykırım suçu oluşturabileceği kabul edildi. Pillay, bu kararı veren yargı heyetinde görev yaptı. Karar, uluslararası ceza hukukunda cinsel şiddetin soykırım kapsamında değerlendirilmesine ilişkin ilk mahkeme kararlarından biri oldu.

Uluslararası Ceza Mahkemesi Yargıçlığı

2003 yılında Hollanda'nın Lahey kentinde bulunan Uluslararası Ceza Mahkemesine (ICC) yargıç seçildi. Mahkeme, soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları ve saldırı suçunu yargılama yetkisine sahip sürekli bir uluslararası ceza mahkemesi olarak kurulmuştu.

Navi Pillay, uluslararası ceza hukuku, savaş suçları ve insan hakları alanlarındaki çalışmalarını burada sürdürdü. 2008 yılında Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği görevini üstlenmek üzere mahkemedeki aktif yargıçlık görevinden ayrıldı.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği

Navi Pillay, 28 Temmuz 2008 tarihinde Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından İnsan Hakları Yüksek Komiseri olarak onaylandı. 1 Eylül 2008 tarihinde göreve başladı. 2012 yılında görev süresi iki yıl uzatıldı ve 31 Ağustos 2014 tarihine kadar bu görevde bulundu.

Yüksek komiserliği sırasında silahlı çatışmalarda sivillerin korunması, işkenceyle mücadele, kadın hakları, ifade özgürlüğü, ırk ayrımcılığı ve uluslararası insan hakları hukukunun uygulanması konularında çalışmalar yürüttü.

Suriye'de 2011 yılında başlayan iç savaş sırasında sivillere yönelik saldırılar ve insan hakları ihlalleri konusunda uluslararası soruşturma ve hesap verebilirlik çağrılarında bulundu.

Görev süresi boyunca devletlerin insan hakları yükümlülüklerine uyması, ayrımcılıkla mücadele edilmesi ve ağır insan hakları ihlallerinin bağımsız biçimde soruşturulması gerektiğini savundu.

Uluslararası Adalet ve İnsan Hakları Çalışmaları

Birleşmiş Milletlerdeki yüksek komiserlik görevinden ayrıldıktan sonra uluslararası hukuk ve insan hakları alanındaki çalışmalarını sürdürdü.

2017 yılında Uluslararası Ölüm Cezasına Karşı Komisyonun başkanlığına seçildi. Ölüm cezasının kaldırılması ve adil yargılanma hakkının korunmasına yönelik çalışmalarda görev aldı.

2019 yılında, Gambiya'nın Myanmar'a karşı Uluslararası Adalet Divanında açtığı ve Rohingya Müslümanlarına yönelik soykırım iddialarını konu alan davada geçici (ad hoc) yargıç olarak görevlendirildi.

Nürnberg İlkeleri Akademisinin Danışma Konseyi Başkanlığı görevinde bulundu. Uluslararası ceza hukuku, savaş suçlarının soruşturulması ve insan haklarının korunması konularında çeşitli kuruluşlarla çalıştı.

Filistin ve İsrail Soruşturma Komisyonu

Navi Pillay, 2021 yılında Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi tarafından kurulan İşgal Altındaki Filistin Toprakları, Doğu Kudüs ve İsrail'e İlişkin Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonunun başkanlığına getirildi.

Komisyon, İsrail ve Filistin topraklarında uluslararası insan hakları hukuku ve uluslararası insancıl hukuk ihlallerini araştırmakla görevlendirildi. 7 Ekim 2023 tarihinde Hamas öncülüğündeki saldırıların ve ardından Gazze'de başlayan savaşın da içinde bulunduğu olaylara ilişkin incelemeler yürüttü.

Komisyon, Eylül 2025'te yayımladığı raporda, İsrail makamlarının Gazze Şeridi'nde Soykırım Sözleşmesi'nde tanımlanan beş fiilden dördünü işlediği ve soykırım kastının bulunduğu sonucuna vardığını açıkladı. Bu değerlendirme komisyonun hukuki tespiti olup Uluslararası Adalet Divanının kesinleşmiş bir hükmü değildi. İsrail hükümeti ise soykırım suçlamalarını reddetti.

Navi Pillay, Temmuz 2025'te komisyon başkanlığından ayrılacağını duyurdu. Görevi 3 Kasım 2025 tarihinde sona erdi. Ayrılma gerekçeleri arasında yaşı, sağlık sorunları ve diğer mesleki sorumluluklarını gösterdi.

2026 Nobel Barış Ödülü

Navi Pillay, 9 Ekim 2026 tarihinde 2026 Nobel Barış Ödülü'ne layık görüldü. Norveç Nobel Komitesi, ödülün uluslararası hukuku ve barışı geliştirmeye yönelik çalışmaları nedeniyle verildiğini açıkladı.

Komite, Navi Pillay'ın apartheid karşıtı hukuk mücadelesini, uluslararası ceza mahkemelerindeki görevlerini ve uluslararası hukuk düzeninin geliştirilmesine yönelik çalışmalarını ödül kararının gerekçeleri arasında gösterdi.

İnsan Hakları Kuruluşlarındaki Çalışmaları

Navi Pillay, uluslararası kadın hakları kuruluşu Equality Now'ın kurucuları arasında yer aldı. Güney Afrika'daki Women's National Coalition bünyesinde kadınların anayasal haklarına ilişkin çalışmalara katıldı.

Güney Afrika Anayasasında ırk, cinsiyet, din ve cinsel yönelim temelinde ayrımcılığı yasaklayan eşitlik hükümlerinin oluşturulmasına yönelik girişimleri destekledi.

Çocuk hakları, siyasi tutukluların hakları, işkence mağdurlarının korunması ve aile içi şiddetle mücadele alanlarında çalışan kuruluşlarda görev aldı.

Ailesi ve Özel Hayatı

Hint kökenli Tamil bir ailede büyüyen Navi Pillay, apartheid döneminde hem ırk hem de cinsiyet ayrımcılığıyla karşılaştı.1965 yılında Güney Afrikalı avukat Paranjothee Anthony 'Gaby' Pillay ile evlendi, İki kız çocuğu annesidir.

Navi Pillay, 12 milyon İsveç kronluk (yaklaşık 1,2 milyon dolar) ödülü, Alfred Bernhard Nobel'in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık'ta Oslo'da düzenlenecek törenle alacak.

Navi Pillay'ın aldığı başlıca ödüller:
2003 – Gruber Kadın Hakları Ödülü (ödülün ilk sahibi)
2009 – Amerikan Başarı Akademisi Altın Plaket Ödülü
2023 – Dünya Hukukçular Birliği Ruth Bader Ginsburg Onur Madalyası.
2025 – Sidney Barış Ödülü
2026 – Olof Palme Ödülü
2026 – Nobel Barış Ödülü


Kaynak:Biyografiler.com