2026 Nobel Barış Ödülü, Güney Afrikalı hukukçu Navi Pillay'a verildi. Norveç Nobel Komitesi, kararın Pillay'ın barışın ve uluslararası hukukun geliştirilmesine yönelik çalışmaları nedeniyle alındığını açıkladı.

85 yaşındaki Pillay, kariyeri boyunca Güney Afrika'daki Apartheid rejimine karşı yürütülen hukuk mücadelesinde, Ruanda Soykırımı sonrasında kurulan uluslararası mahkemede, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde ve Birleşmiş Milletler'de görev yaptı. Son yıllarda ise İsrail ve işgal altındaki Filistin topraklarını araştıran BM komisyonuna başkanlık etti.

Nobel Komitesi uluslararası hukuka vurgu yaptı

Norveç Nobel Komitesi Başkanı Jørgen Watne Frydnes, ödülün açıklanması sırasında Navi Pillay'ın savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırım suçlarının yargılanmasına yönelik çalışmalarına dikkat çekti. Komite, uluslararası hukuk kurumlarının giderek artan siyasi baskılarla karşı karşıya bulunduğunu da belirtti.

Navi Pillay, ödülü kazandığını Almanya'nın Nürnberg kentinde düzenlenen bir hukuk toplantısına katıldığı sırada öğrendi. İlk anda haberin şaka olabileceğini düşündüğünü söyleyen Navi Pillay, daha sonra ödülün doğruluğunu teyit etmek istediğini belirtti.

Gazze'deki soruşturma komisyonuna başkanlık etti

Navi Pillay, BM İnsan Hakları Konseyi tarafından kurulan İşgal Altındaki Filistin Toprakları, Doğu Kudüs ve İsrail'e ilişkin Bağımsız Uluslararası Araştırma Komisyonu'nun başkanlığını yaptı.

Komisyon, Eylül 2025'te yayımladığı raporda İsrail'in Gazze'de Soykırım Sözleşmesi'nde tanımlanan beş eylemden dördünü gerçekleştirdiği ve Filistinlileri kısmen ya da tamamen yok etmeye yönelik özel kast bulunduğu sonucuna vardı. Raporda İsrail yönetiminin soykırımı önleme yükümlülüğünü yerine getirmediği de ileri sürüldü.

İsrail hükümeti bu değerlendirmeyi reddetti ve raporu "çarpıtılmış ve yanlış" olarak nitelendirdi. Pillay'ın Nobel Barış Ödülü'nü kazanmasının ardından İsrail'den gelen açıklamalarda da komisyonun çalışmaları eleştirildi.

Apartheid döneminde hukuk mücadelesi verdi

1941 yılında Güney Afrika'nın Durban kentinde Hint-Tamil kökenli bir ailede doğan Navi Pillay, Apartheid rejimi döneminde hukuk eğitimi aldı. Irk ayrımcılığı nedeniyle hukuk bürolarında iş bulmakta güçlük çektikten sonra 1967 yılında kendi hukuk bürosunu açtı.

Apartheid karşıtı aktivistlerin avukatlığını yapan Navi Pillay, Robben Island'daki siyasi tutukluların avukatlara erişim hakları konusunda da çalıştı. Bu tutuklular arasında Nelson Mandela da bulunuyordu. 1995 yılında Güney Afrika Yüksek Mahkemesi'ne atandı.

Ruanda Soykırımı davalarında görev aldı

Navi Pillay, 1995 yılında Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde hakim olarak göreve başladı ve daha sonra mahkemenin başkanlığını yaptı. Bu dönemde cinsel şiddet ve tecavüzün belirli koşullarda soykırım ve insanlığa karşı suç kapsamında değerlendirilebilmesine ilişkin davalarda görev aldı.

2003 yılında Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne hakim seçilen Navi Pillay, 2008 yılına kadar mahkemenin Temyiz Dairesi'nde görev yaptı. Aynı yıl Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri oldu ve bu görevi 2014 yılına kadar sürdürdü.

Navi Pillay halen Uluslararası Adalet Divanı'nda, Gambiya'nın Myanmar'a karşı açtığı ve Rohingyalara yönelik soykırım iddialarını konu alan davada ad hoc hakim olarak görev yapıyor.

Ödül 10 Aralık'ta verilecek

2026 Nobel Barış Ödülü'nün para ödülü 12 milyon İsveç kronu olarak belirlendi. Ödül, Nobel ödüllerinin kurucusu Alfred Bernhard Nobel'in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık'ta Oslo'da düzenlenecek törenle Pillay'a verilecek.

Navi Pillay, Nobel Barış Ödülü'nü kazanan beşinci Güney Afrikalı oldu. Daha önce Güney Afrika'dan Albert Luthuli, Desmond Tutu, Nelson Mandela ve Frederik Willem de Klerk ödüle layık görülmüştü.