Apartheid

Apartheid, Afrika'nın güneyinde bulunan Güney Afrika Cumhuriyeti ile bu devlete bağlı Güneybatı Afrika'da (Namibya) 1948-1994 yılları arasında resmî devlet politikası olarak iktidarda bulunan Ulusal Parti hükûmeti tarafından uygulanan ve bu doğrultuda yasalar çıkartarak ırksal ayrımcılığı savunan sistemdir. Apartheid kelimesi Afrikaanca "ayrılık" anlamına gelmektedir. Bu süreç Avrupa kökenli beyazlar tarafından, baasskap adı da verilen ve beyaz ırkın diğer ırklardan üstün olduğunu savunan bir ideoloji ile yürütülmüştür.

Irkçılık denildiği zaman dünya üzerinde ilk akla gelen ülkelerden birisi Güney Afrika olmuştur. 1948’de Ulusal Parti’nin Güney Afrika’da iktidara gelmesinin ardından ülke, “Apartheid Rejimi” adı verilen ırkçı ve ayrımcı politikalar ile yönetilmeye başlanmıştır. Ülkede 1948 - 1994 yılları arasında azınlık konumunda bulunan beyazların, ülkenin asıl sahibi olan siyahlara uyguladığı ırkçı kurumsallaşmış yönetim sistemi sadece ekonomik anlamda bölgeyi sömürmekle kalmamış; bölgede hak ve özgürlük anlamında da sınıfsal bir sömürü düzeni kurmuştur.

Apartheid Rejimi her ne kadar bu tarihler arasında uygulanmış ve kurumsallaşmış olsa da bu politikaların tarihsel kökeni 17. yüzyılda önce Hollanda ve akabinde İngiltere’nin Güney Afrika’da uyguladığı sömürge politikalarına dayanmaktadır.

Uzun yıllar boyunca beyaz ırkın yönetiminde olan Güney Afrika'da Siyahilere ve diğer beyaz olmayan etnik gruplara karşı uygulanan ayrımcılık, 1948 yılı genel seçimlerinden sonra resmîleşerek sürdü. 1958 yılından itibaren yasalarla da desteklenen Apartheid sistemi, insanların kökenlerine göre sınıflandırılmaları sonucu, beyaz azınlık dışında kalanların vatandaşlık hizmetlerinden daha az yararlanmaları, devletin sağladığı sağlık ve eğitim hizmetleri gibi sosyal hizmetlerden daha az yararlanmaları gibi ırkçı uygulamalara zemin olmuştur.

Güney Afrika'da apartheid sistemine karşı Anti-Apartheid Hareketi oluşturulmuş, ülkenin ilk siyahi devlet başkanı olarak bu makama gelen Nelson Mandela iktidarıyla ırkçı-ayrımcı uygulamalar durdurulunca Apartheid yönetiminin ortadan kalkmasıyla bu hareket de son bulmuştur.

1948'den önce Güney Afrika'da yasal olarak onaylanmış ırksal ayrımcılık yaygın olarak uygulanıyordu. Ancak Daniel F. Malan liderliğindeki Ulusal Parti o yıl iktidara geldiğinde, bu politikayı genişletti ve ona apartheid adını verdi. 1960'lardan beri genellikle "ayrı gelişim" olarak adlandırılan apartheid'in uygulanması, şu yollarla mümkün oldu:1950 tarihli Nüfus Kayıt Yasası , tüm Güney Afrikalıları ya şu ya da bu kategorilere ayırmıştır: Bantu (tüm siyah Afrikalılar), Melezler (karma ırktan olanlar) veya beyazlar. Daha sonra dördüncü bir kategori olan Asyalılar (Hintli ve Pakistanlılar) eklendi.

Apartheid sisteminin temelini oluşturan en önemli eylemlerden biri de şuydu: 1950 tarihli Grup Alanları Yasası, kentsel alanlarda her ırk için konut ve iş yerleri bölümlerini belirledi ve diğer ırklara mensup kişilerin bu bölgelerde yaşamaları, iş kurmaları veya arazi sahibi olmaları yasaklandı; bu da binlerce melez, siyah ve Hintlinin beyazların ikamet etmesi için sınıflandırılan bölgelerden çıkarılmasına yol açtı. Uygulamada, bu yasa ve 1954 ve 1955 yıllarında çıkarılan diğer iki yasa, topluca "Grup Alanları Yasası" olarak bilindi.Toprak Yasaları, 1913 ve 1936'da kabul edilen benzer Toprak Yasalarıyla başlayan bir süreci tamamladı: nihai sonuç, Güney Afrika topraklarının %80'inden fazlasının beyaz azınlık için ayrılması oldu. Irkların ayrımını uygulamaya koymak ve Siyahların beyaz bölgelere tecavüz etmesini önlemek için hükümet mevcut düzenlemeleri güçlendirdi."Geçiş" yasaları , beyaz olmayanların kısıtlı alanlarda bulunmalarını yetkilendiren belgeler taşımalarını zorunlu kılıyordu.

Apartheid sistemine göre Beyazlar en üst kademede yer alırken, bu grubu Asyalılar, Renkliler (Coloured) ve Siyahiler takip etmekteydi.

Siyahiler
Siyahiler, Apartheid rejimde en dezavantajlı konumda bulunan etnik grubu oluşturmaktaydı. Apartheid sisteminde, çoğunlukla Bantu olan Siyahi nüfusun şehirlerin bazı mahallelerinden kovulmaları ve sadece Siyahilerin yaşadığı mahallelerde ya da Bantustan adı verilen, devlet tarafından tasarlanmış özerk "kabile anavatanlarında" yaşamaları zorunlu kılınmaktaydı. Bantustan bölgelerine taşınmak, Güney Afrika vatandaşlığından men edilmek anlamına da geliyordu

Renkliler
Renkliler veya Coloured halkı kökensel olarak, Avrupalılar ve Hindistan, Malezya ve diğer eski koloni bölgelerinden getirilmiş işçiler ile Afrikalı Siyahilerin melezleşmesine dayanan bir etnik gruptur. Siyahilerde olduğu gibi Renklilerin de özel mahallelerde yaşamaları beklenmiştir. Renklilere oy verme hakkı Hintler ile birlikte 1980'lerde, üç kamara sistemi adı verilen, her grubun kendine ait bir kamarasının olduğu bir parlamentonun kurulması ile verilmiştir.

Doğu Asyalılar
Apartheid yönetiminin Doğu Asyalı halklara karşı tutumu değişkenlik göstermiştir. Yönetimin ekonomik ve diplomatik ilişkiler içinde bulunduğu Japonya, Tayvan ve Güney Kore kökenli Güney Afrikalılar genellikle Beyazlar ile eşit haklara sahip olmuş ve "Onursal Beyaz" olarak sınıflandırılmıştır. Bu halkların Beyazların aksine seçme ve seçilme hakkı bulunmamış, ancak zorunlu askerlik gibi Beyazların da dâhil olduğu diğer grupların katılması gereken uygulamalara katılmaları gerekmemiştir.

Hintler
Hindistan Yarımadası kökenli Güney Afrikalılar pek çok ayrımcı yasaya tabi tutulmuştur. Bazen Renkliler ile bazen de ayrı olarak sınıflandırılan Hint kökenli Güney Afrikalılar genellikle Renkliler ile benzer haklara sahip olmuştur. Hintlere seçme ve seçilme hakkı 1980'lerde gerçekleştirilen bir referandum sonucunda, üç kamara sistemi adı verilen, her grubun kendine ait bir kamarasının olduğu bir parlamentonun kurulması ile verilmiştir.