Mian Tansen
Doğumu: 1493 (bazı kaynaklara göre 1506) Gwalior, Tomar Krallığı (günümüz Madhya Pradesh, Hindistan)
Ölümü: 26 Nisan 1589 Gwalior, Babür İmparatorluğu (Hindistan)
Mesleği: Hindustani Klasik Müzisyeni, Besteci, Enstrümanist, Vokalist

Lakabı / Ünvanı: Mian Tānsen (“Bilge Olan”), Sangeet Samrāt (“Hindustani Müziğinin Hükümdarı”)

Mian Tansen veya Sangeet Samrāt olarak bilinen Rāmtanu Panday, Hindustani klasik müziğinin en etkili ve kurucu figürlerinden biri kabul edilen büyük bir müzisyen ve bestecidir. Kuzey Hindistan müzik geleneğinin şekillenmesinde belirleyici rol oynamış, birçok raga yaratmış, her türlü sesi üretebildiği söylenen olağanüstü bir vokalist olarak ün kazanmış ve Senia gharana’ya kendine özgü bir üslup kazandırmıştır.

Rāmtanu Mukund Gaud (Panday) adıyla dünyaya gelen Mian Tansen, Gwalior’da bir Hindu Gaur Brahmin ailesinde doğdu. Babası Mukund Ram (Mukund Gaud veya Mukund Chand olarak da anılır) zengin bir şair ve yetenekli bir müzisyendi; bir dönem Varanasi’de Hindu tapınağı rahipliği yapmıştır. Mian Tansen’in doğum tarihi kesin değildir; çoğu kaynak 1493 civarını ya da 1493–1506 aralığını işaret eder. Çocukluk dönemine dair anlatılar efsanelerle iç içedir; bazı rivayetlere göre beş yaşına kadar konuşamadığı söylenir.

Sanatını Hindistan'da bir kent olan Gwalior’da öğrenmiş ve geliştirmiştir. Erken yaşta müzik yeteneği gösteren Mian Tansen, Dhrupad tarzının büyük ustası Swami Haridas’ın öğrencisi olmuştur. Haridas’tan yalnızca Dhrupad geleneğini değil, aynı zamanda Sanskritçe yerine yerel dillerde (özellikle Brajbhasha ve Hintçe) besteler yapma anlayışını da edinmiştir. Bu yaklaşım, Bhakti geleneğinin yerel dili teşvik ettiği bir dönemde büyük önem taşımaktaydı.

Bazı biyografilerde Sufi mistik Muhammed Ghaus Gwaliori ile temas kurduğu da belirtilir. Bu temasın onun üzerinde güçlü bir Sufi etkisi bıraktığı öne sürülse de, araştırmacılar Mian Tansen’in dini kimliğinden ziyade müziğe bağlılığının belirleyici olduğunu vurgular. Yaşamı boyunca Krishna ve Shiva gibi geleneksel motifleri kullanarak Brajbhasha dilinde besteler yapmaya devam etmiştir.

Mian Tansen müzik kariyerine Gwalior Krallığı sarayında başlamış, ardından Rewa’nın Hindu kralı Raja Ramchandra Singh Baghel’in (1555–1592) sarayında uzun yıllar hizmet etmiştir. Burada müzik yeteneği geniş bir ün kazanmış ve büyük bir takipçi kitlesi oluşmuştur. Raja Ramchandra Singh’in yakın dostu olan Mian Tansen, onunla birlikte müzik icra etmiştir.

Bu ünü, Babür İmparatoru Ekber’in dikkatini çekmiştir. Ekber, Mian Tansen’i sarayına davet etmiş; başlangıçta gitmek istemese de 1562 yılında, yaklaşık altmış yaşındayken Babür sarayına katılmıştır. Saraydaki icraları birçok tarihçi tarafından kayda geçirilmiştir. Ekber onu Navaratnalar (Dokuz Mücevher) arasında kabul etmiş ve kendisine “Mian” unvanını vermiştir.

Mian Tansen, Dhrupad besteleriyle, yeni rāgalar yaratmasıyla ve müziğe kazandırdığı yeniliklerle hatırlanır. Mian ki Todi, Mian ki Malhar ve Darbari Kanada gibi ragalar onun adıyla anılır. Ayrıca Sri Ganesh Stotra ve Sangita Sara adlı iki klasik müzik kitabı yazdığı kabul edilir. Besteleri çoğunlukla Hindu Puranalarından esinlenmiş; Ganesha, Saraswati, Surya, Shiva ve Vishnu (Narayana ve Krishna avatarı) gibi tanrıları öven eserler üretmiştir. Bunun yanı sıra kralları ve İmparator Ekber’i öven besteler de yapmıştır.

Mian Tansen, Kuzey Hindistan’daki birçok gharana (müzik okulu) tarafından soylarının kurucusu kabul edilir. Özellikle Gwalior Gharana’nın oluşumunda etkili olmuş, Hindustani klasik müziğinin temel yapı taşlarından biri haline gelmiştir. Senia gharana olarak bilinen gelenek de onun soyuna dayandırılır.

Mian Tansen, Gwaliorlu Hussaini ile evlenmiş; Surat Sen, Sarat Sen, Tarang Khan, Bilas Khan ve Saraswati adlı çocukları olmuştur. Çocuklarının tamamı kendi başlarına yetenekli müzisyenler olarak tanınmıştır. Kızı Saraswati daha sonra ünlü bir veena sanatçısı ve besteci olan Misri Singh ile evlenmiştir. Bazı rivayetlerde Ekber’in Mehrunissa adlı kızıyla evlendiği ve bu nedenle din değiştirdiği iddia edilse de, birçok araştırmacı bu görüşü kesin kabul etmemektedir.

Mian Tansen'i tasvir eden Hindistan pulu

Mian Tansen’in ölüm yılı konusunda farklı anlatımlar vardır. Bazı kaynaklar 1586’da Delhi’de öldüğünü ileri sürse de, yaygın kabul gören tarih 26 Nisan 1589’dur ve ölüm yeri olarak Gwalior gösterilir. Cenaze törenine ilişkin anlatımlar da farklılık gösterir; bazıları Müslüman, bazıları ise Hindu geleneklerine göre yapıldığını belirtir. Kalıntıları Gwalior’daki Sufi üstadı Şeyh Muhammed Gaus’un türbe kompleksine defnedilmiştir.

Her yıl Aralık ayında Gwalior’da düzenlenen Tansen Samaroh festivali, onun yaşamını ve müzik mirasını onurlandırmaktadır.

Mian Tansen’in hayatı Hint sinemasında da birçok kez konu edilmiştir. Tansen (1943), Tansen (1958), Sangeet Samrat Tansen (1962) ve Baiju Bawra (1952) gibi yapımlarda karakter olarak yer almıştır. Bu filmlerde çoğunlukla efsanevi yönleri ön plana çıkarılmıştır.

Kaynak:Biyografiler.com