Modern Britanya refah devletinin kurucu başbakanı

Clement Attlee, 3 Ocak 1883 tarihinde İngiltere’nin Londra kentindeki Putney bölgesinde doğmuştur. Tam adı Clement Richard Attlee olan Attlee, İngiliz siyasetçi, avukat, asker ve Labour Party lideridir. 1945-1951 yılları arasında Birleşik Krallık Başbakanı olarak görev yapmış; savaş sonrası Britanya’da National Health Service’in (Ulusal Sağlık Hizmeti) kurulması, refah devletinin genişletilmesi, büyük endüstrilerin kamulaştırılması ve imparatorluktan Commonwealth düzenine geçiş süreciyle 20. yüzyıl İngiliz siyasetinin en etkili liderlerinden biri olmuştur.

Clement Attlee, orta sınıf bir ailede büyüdü. Babası Henry Attlee bir avukattı ve bu çevre, onun ilk eğitim ve meslek yöneliminde etkili oldu. Haileybury College’da okuduktan sonra Oxford Üniversitesinde eğitim aldı. Hukuk alanına yöneldi ve barrister olarak çalışmaya başladı; ancak Londra’nın East End bölgesindeki yoksullukla doğrudan temas etmesi, onun siyasal ve sosyal bakışını derinden değiştirdi.

Clement Attlee, gençlik yıllarında sosyal hizmet ve yoksullukla mücadele alanlarında çalıştı. Londra’nın East End bölgesinde yer alan Toynbee Hall çevresindeki deneyimleri, onu Labour Party ve sosyal reform fikirlerine yaklaştırdı. 1908’de Labour Party’ye katıldı ve zamanla yerel yönetimden ulusal siyasete uzanan bir kariyer inşa etti.

Clement Attlee, Birinci Dünya Savaşı sırasında British Army’de görev yaptı. Gallipoli, Mezopotamya ve Batı Cephesi gibi savaş alanlarında bulundu ve binbaşı rütbesine kadar yükseldi. Askerlik deneyimi, onun disiplinli, pragmatik ve kurumsal siyaset anlayışını güçlendirdi. I. Dünya Savaşı sırasında binbaşı olarak Çanakkale ve Irak cephelerinde Osmanlı'ya karşı savaştı. Başında Halil Kut Paşa'nın bulunduğu, Kut ül Amare Cephesi'nde 5 Nisan 1916'da bacağından ve kalçasından ağır bir şekilde yaralandı ve cephe gerisinde tedaviye alındı. Kendi ifadesiyle şanslıydı, çünkü sonraki iki Osmanlı taarruzunda kendi birliğinden pek çok asker öldü ya da esir düştü.

Clement Attlee, 1922 yılında Parlamento’ya seçildi ve Limehouse bölgesini temsil etmeye başladı. 1924 ile 1929-1931 yılları arasındaki MacDonald hükümetlerinde genç bakan olarak görev yaptı. 1935 yılında (İşçi Partisi) Labour Party lideri oldu ve partiyi ekonomik kriz, yükselen faşizm ve savaş yılları boyunca yönetti. İkinci Dünya Savaşı sırasında Winston Churchill liderliğindeki koalisyon hükümetinde önemli görevler üstlendi. Savaş kabinesindeki deneyimi, onu 1945 seçimleri öncesinde devlet yönetimi açısından güvenilir bir lider haline getirdi.

Clement Attlee, 1945 genel seçimlerinde Labour Party’yi (İşçi Partisi) büyük bir zafere taşıdı ve Winston Churchill’in ardından başbakan oldu. Savaş sonrası yorgun düşmüş Britanya’da hükümeti, tam istihdam, sosyal güvenlik, kamu hizmetleri ve ekonomik planlama üzerine kurulu kapsamlı bir reform programı uyguladı. Bu dönemde National Health Service 1948’de kuruldu; sosyal sigorta, sosyal yardım, konut, eğitim ve kamu sağlığı alanlarında modern refah devletinin temelleri güçlendirildi.

Clement Attlee, 26 Temmuz 1945 - 26 Ekim 1951 tarihleri arasında başbakan olarak görev yaptı. Hükümeti, kömür, demiryolları, çelik, elektrik, gaz ve diğer büyük kamu hizmetleri ile endüstrilerin kamulaştırılmasını destekledi. Bu politika, savaş sonrası Britanya’da karma ekonomi modelinin temel unsurlarından biri oldu. Attlee’nin liderliği, gösterişli hitabetten çok sakin yönetim, kabine disiplini ve kurumsal reform kapasitesiyle öne çıktı.

Clement Attlee, dış politikada da büyük dönüşümlerin yaşandığı bir dönemde görev yaptı. Hükümeti, Hindistan ve Pakistan’ın 1947’de bağımsızlığa kavuşması sürecini yönetti; Burma, Ceylon ve Jordan gibi bölgelerde de dekolonizasyon süreci ilerledi. Aynı dönemde Britanya, Soğuk Savaş’ın ilk yıllarında Amerika Birleşik Devletleri ile yakın ilişki kurdu, Marshall Planı’nı destekledi ve 1949 yılında NATO’nun kuruluşunda yer aldı.

Clement Attlee, 1950 seçimlerinde dar bir çoğunlukla yeniden iktidar oldu; ancak ekonomik baskılar, savaş sonrası kaynak sıkıntıları ve siyasi yıpranma hükümetini zorladı. 1951 seçimlerinde Labour Party, oy sayısı açısından güçlü kalmasına rağmen iktidarı Conservative Party’ye kaybetti. Attlee, 1955 yılına kadar Labour Party liderliğini sürdürdü. Daha sonra Avam Kamarası'ndan emekli oldu ve 16 Aralık 1955'te Earl Attlee ve Viscount Prestwood olarak lordluğa yükseldi, 25 Ocak' 1956 tarihinde Lordlar Kamarası'ndaki yerini aldı.

Clement Attlee, 1958 yılında çok sayıda ileri gelenle birlikte Eşcinsel Hukuk Reformu Derneği'ni kurdu. Yetişkinlerin rızasıyla özel yaşamda eşcinsel eylemlerin suç olmaktan çıkarılması için kampanya yürüttü, bu reform dokuz yıl sonra Parlamento'da oylandı.

Clement Attlee, 10 Ocak 1922 tarihinde Violet Millar ile evlendi. Eşi 1964 yılında öldü. Lady Felicity Ann Attlee, Martin Attlee, 2nd Earl Attlee, Janet Helen Attlee, Alison Elizabeth Attlee adlarında çocukları vardı.

1962 yılında Lordlar Kamarası'nda İngiliz hükümetinin İngiltere'nin Avrupa Ekonomik Topluluğuna ("Ortak Pazar") katılması başvurusuna karşı iki kez konuştu. Kasım ayında yaptığı ikinci konuşmada Attlee, İngiltere'nin AET'yi oluşturan Kıta ülkelerinden ayrı bir parlamenter geleneğe sahip olduğunu iddia etti. Ayrıca İngiltere üye olsaydı, AET kurallarının İngiliz hükümetinin ekonomiyi planlamasını engelleyeceğini ve İngiltere'nin geleneksel politikasının Kıta Avrupası'ndan ziyade dışa dönük olduğunu iddia etti.

Clement Attlee, 8 Ekim 1967 tarihinde İngiltere’nin Londra kentindeki Westminster bölgesinde 84 yaşında hayatını kaybetti. Cenazesi yakıldı ve külleri Westminster Abbey'e gömüldü.

Westminster Abbey’de anılan Attlee, bugün özellikle National Health Service’in kurulması, savaş sonrası refah devletinin inşası, demokratik sosyal reformları ve Britanya’nın imparatorluk sonrası dönüşümündeki rolüyle hatırlanmaktadır.

Kaynak:Biyografiler.com