Toplumsal sinemanın temsilcisi

Aydın Sayman, 1 Şubat 1953 tarihinde Malatya'da doğdu. Babası, Malatya Belediyesi bünyesinde çalışan ve kentte tanınan bir doktordu. Sayman'ın sinemaya ilgisi çok küçük yaşlarda başladı. Henüz 7-8 yaşlarındayken Malatya'daki sinemaları düzenli olarak dolaşarak gösterime giren filmleri izliyordu. İlkokulu Malatya Fırat İlkokulu'nda tamamladı; ortaokul öğrenimini sırasıyla Gaziantep, Ankara ve Malatya'da sürdürdü. Lise eğitimini İstanbul'da Fırat Koleji ve Özel Yıldız Lisesi'nde aldı. 1978 yılında İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi İşletme Bölümü'nden mezun oldu.

Lise yıllarında sinemaya olan ilgisi daha bilinçli bir yön kazandı. Atilla Dorsay'ın gazete ve dergilerde yayımlanan sinema eleştirilerini kesip arşivlemeye başlayan Aydın Sayman, üniversite eğitimi için İstanbul'a yerleşmesinin ardından sinema çevreleriyle yakın ilişki kurdu. Sinema alanındaki ilk profesyonel çalışmalarından birini 1971-1973 yılları arasında Sinematek bünyesinde editör yardımcısı olarak gerçekleştirdi. Aynı yıllardan itibaren Milliyet Sanat, 7. Sanat, Gösteri ve Edebiyat 81 gibi yayınlarda sinema yazıları ve eleştirileri kaleme aldı. Ayrıca Gerçek Sinema dergisinin kurucu ve yazarları arasında yer aldı.

Sinema yazarlığının ardından doğrudan film yapım sürecinin içine girmeyi tercih eden Aydın Sayman, Yeşilçam'ın önemli yönetmenlerinin yanında reji ve yönetmen yardımcılığı yaptı. Atıf Yılmaz, Zeki Ökten, Şerif Gören ve Orhan Aksoy gibi yönetmenlerle çalışan Aydın Sayman, yönetmenlik mesleğinin pratiğini film setlerinde öğrendi. Kendi anlatımına göre başından beri amacı yönetmen olmaktı ve usta yönetmenlerin yanında asistanlığı bu hedefe ulaşmanın bir aşaması olarak görüyordu.

Bu dönemde İşte Hayat, Kapıcılar Kralı, Sivri Akıllılar, Zifaf, İmparator, Utanıyorum, Karartma Geceleri ve Soğuktu ve Yağmur Çiseliyordu gibi çeşitli yapımların reji veya yönetmen yardımcılığı ekiplerinde görev aldı. Sinema sektöründeki üretimin zaman zaman azalması üzerine reklam alanına da yöneldi. 1976-1983 yılları arasında reklam filmi yönetmenliği yaptı; kariyeri boyunca yaklaşık 100 reklam ve tanıtım filmi ile çeşitli belgeseller ve müzik klipleri gerçekleştirdi.

Aydın Sayman, uzun metrajlı film yönetmenliğine 1986 yılında Güneşteki Leke ile başladı. Filmin senaryosunu da kendisi kaleme aldı. Ardından siyasal ve toplumsal olaylara odaklanan çalışmalar gerçekleştirdi. 1991'de 68'den 6 Mayıs'a, 1993'te Gelincik Tarlası filmlerini yönetti. Aydın Sayman'ın sinemasında toplumsal sorunlar, ekonomik ve kültürel eşitsizlikler, sıradan insanların yaşam mücadeleleri ve bireyin toplumla ilişkisi önemli bir yer tuttu. Bu yaklaşımı nedeniyle ilerleyen yıllarda "toplumsal sinemanın temsilcisi" olarak nitelendirildi.

Kariyerinin en dikkat çekici yapımlarından biri 2002 tarihli Sır Çocukları oldu. Filmi Ümit Cin Güven ile birlikte yönetti ve senaryosunu yine Ümit Cin Güven ile beraber yazdı. Yapımcılığı ise Yılmaz Atadeniz ile birlikte üstlendi. Sokakta yaşayan çocukları ve onların çevresindeki insanların hayatlarını konu alan filmde Fırat Tanış, Özgü Namal, Memet Ali Alabora, Nur Sürer, Volga Sorgu ve Sanem Çelik gibi oyuncular rol aldı. Sır Çocukları, Türkiye'deki film festivallerinde çok sayıda ödüle değer görüldü.

Sır Çocukları'nın senaryosu, 14. Ankara Uluslararası Film Festivali'nde Aydın Sayman ile Ümit Cin Güven'e Onat Kutlar En İyi Senaryo Yazarı Ödülü'nü kazandırdı. Aynı festivalde Nur Sürer En İyi Kadın Oyuncu, Volga Sorgu En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu ve Selda Ülkenciler En İyi Sanat Yönetmeni ödüllerini aldı. Film, başka ulusal ve uluslararası festivallerde de çeşitli ödüller kazanarak Aydın Sayman'ın en çok tanınan çalışmalarından biri haline geldi.

2005 yılında Cemalim'i yöneten Aydın Sayman, filmin senaryosunu da kaleme aldı. Aynı dönemde televizyon için de çalıştı ve Yolun Sonu adlı dizinin yönetmenliğini yaptı. 2006 yılında ise senaryo danışmanı olarak Eve Dönüş filminin yapım sürecine katkıda bulundu.

2006 yapımı Janjan, Aydın Sayman'ın uluslararası alanda ödül kazanan önemli filmlerinden biri oldu. Bir aşk hikâyesini töre, toplumsal baskı ve dışlanmışlık gibi temalarla birleştiren film, Ukrayna'nın Berdyansk kentinde düzenlenen 12. Uluslararası Berdyansk Film Festivali'nde En İyi Film ödülünü kazandı. Filmin müziklerini hazırlayan Can Atilla da aynı festivalde En İyi Film Müziği ödülüne değer görüldü.

Aydın Sayman, 2008 yılında Miras'ı yönetti. 2009 tarihli Türk Gibi Başla Alman Gibi Bitir'in senaryo çalışmalarında yer aldı. Daha sonra yönetmenliğini ve yapımcılığını üstlendiği İçimdeki İnsan'ı gerçekleştirdi. İrfan Yalçın'ın eserinden sinemaya uyarlanan filmin senaryosunu Aydın Sayman ile Atay Sözer yazdı; müziklerini Can Atilla, görüntü yönetmenliğini ise Eyüp Boz üstlendi. Film 2014 yapımı olarak kayıtlara geçti ve 27 Mart 2015 tarihinde gösterime girdi.

Aydın Sayman, yalnızca yönetmenlik ve senaristlikle değil, Türk sinemasının mesleki örgütlenmesi konusunda yaptığı çalışmalarla da tanındı. Film Yönetmenleri Derneği ve Sine-Sen gibi meslek kuruluşlarında yöneticilik yaptı. Uzun yıllar Türk Sinema Vakfı Genel Sekreteri olarak görev üstlendi ve SİNEBİR yönetim kurulunda yer aldı. Bunun yanında çeşitli ulusal film festivallerinde jüri üyesi ve jüri başkanı olarak görev yaptı.

2026 yılında Türk sinemasına yönetmen, senarist, yapımcı ve sinema yazarı olarak verdiği uzun soluklu katkılar nedeniyle 33. Uluslararası Adana Altın Koza Film Festivali'nde Orhan Kemal Emek Ödülü'ne layık görüldü. Ödülün, 26 Eylül 2026'daki festival açılış töreninde oyuncu Suna Selen ve oyuncu, senarist ve yönetmen Macit Koper ile birlikte Aydın Sayman'a sunulacağı açıklandı. Festival yönetimi Aydın Sayman'ı özellikle toplumsal meselelere eğilen filmleri ve Türk sinemasına kamera arkasında verdiği çok yönlü emekle öne çıkardı.

Yönetmen olarak başlıca yapımları:
1986 - Güneşteki Leke
1991 - 68'den 6 Mayıs'a
1993 - Gelincik Tarlası
2002 - Sır Çocukları
2005 - Cemalim
2005 - Yolun Sonu TV dizisi
2006 - Janjan
2008 - Miras
2014 - İçimdeki İnsan


Kaynak:Biyografiler.com