Agâh Özgüç, Türk sinema yazarı, eleştirmen, gazeteci ve araştırmacıdır. Türk sinemasına ilişkin onlarca yıl boyunca topladığı afiş, fotoğraf, belge ve bilgilerden oluşan arşivi ile hazırladığı kapsamlı başvuru kitapları nedeniyle “Sinemamızın hafızası” olarak anıldı.

Agâh Özgüç, 7 Ocak 1932 tarihinde İstanbul'un Kadıköy ilçesinde doğdu. Tam adı Agâh Nedim Özgüç'tür. Anne tarafı Batum Gürcüsü, baba tarafı ise Bulgaristan göçmeniydi. Çocukluğunun ilk yıllarını Kadıköy'ün Yeldeğirmeni semtinde geçirdi. Ailesi daha sonra Unkapanı'na taşındı. İlköğreniminin ardından Haydarpaşa Lisesinin yatılı orta kısmında eğitim gördü ancak öğrenimini tamamlamadan okuldan ayrıldı.

Yazarlığı ve Gazeteciliği

Agâh Özgüç, edebiyat ve yazı dünyasına 1950'li yıllarda girdi. Attila İlhan'ın şiir anlayışından etkilendiği bu dönemde Yelken, Petek, Şairler Yaprağı, Türk Sanatı ve Salkım gibi edebiyat dergilerinde şiir ve denemeleri yayımlandı. Bazı yazılarında ve kitaplarında “Berna İlhan” takma adını kullandı.

Askerlik öncesinde Cibali'deki tütün fabrikasında da çalışan Agâh Özgüç, profesyonel gazeteciliğe 1961 yılında Büyük Gazete'de başladı. Daha sonra Artist, Ses, Sinema, Perde, Ekspres, Milliyet, Yeni Gazete, Haber, TV'de 7 Gün ve Günaydın gibi çok sayıda gazete ve dergide çalıştı veya yazılar yayımladı.

Sonraki yıllarda Video Haber, Gelişim Sinema, Beyaz Perde, Cumhuriyet Dergi, Antrakt, Albüm, Öküz, Milliyet Sanat ve başka birçok yayında sinema üzerine yazmayı sürdürdü. Uzun meslek yaşamının büyük bölümünde geçimini yazarlık ve gazetecilikten sağladı.

Sinema 65 ve Sinema Araştırmaları

Agâh Özgüç, 1965 yılında yayımlanmaya başlayan Sinema 65 dergisinin hazırlanmasında görev aldı. Giovanni Scognamillo'nun yazı işleri yönetmenliğini yaptığı derginin künyesinde teknik yönetmen olarak yer aldı. Türk sinemasının sorunlarını, filmleri ve yönetmenleri ele alan dergi 12 sayı yayımlandı.

Sinema üzerine yaptığı çalışmalar zamanla gazeteciliğinin en önemli bölümünü oluşturdu. Film afişleri, fotoğraflar, gazete ve dergi kupürleri, oyuncu ve yönetmen bilgileri ile yapımlara ilişkin belgeler topladı. Oluşturduğu kişisel arşiv, Türk sineması tarihi üzerine çalışan araştırmacılar ve yayıncılar için önemli kaynaklardan biri haline geldi. Çeşitli yayın kuruluşlarına arşivinden görsel malzeme sağladı ve sinema belgesellerinde danışmanlık yaptı.

Türkiye'de ve yurt dışında Türk film afişlerinden oluşan sergiler düzenledi. Türk sinemasının filmleri, yönetmenleri, yapımcıları, oyuncuları, sansür uygulamaları, afişleri ve farklı dönemleri üzerine sözlük, katalog ve inceleme niteliğinde çok sayıda kitap hazırladı.

Agâh Özgüç, sinemayla yalnızca yazarlık ve araştırmacılık yoluyla ilgilenmedi. Tarık Dursun K.'nın yönettiği Kelebekler Çift Uçar adlı filmde yönetmen yardımcılığı yaptı; bazı sinema ve belgesel çalışmalarında danışman veya katılımcı olarak yer aldı.

Türk Sineması Arşivi

Agâh Özgüç'ün çalışmalarının önemli bir bölümünü Türk sinemasının kayıt altına alınması oluşturdu. Filmografiler hazırladı; yapımcı, yönetmen ve oyuncularla ilgili bilgileri topladı; eski filmlerin afişlerini ve fotoğraflarını korudu. Özellikle Türk Filmleri Sözlüğü ve daha sonra hazırladığı kapsamlı film sözlükleri, Türk sinemasının yapımlarını kronolojik olarak belgeleyen başvuru kaynakları arasında yer aldı.

Özgüç, sinema tarihi üzerine çalışmalarında yalnızca filmlerin künyelerini derlemekle yetinmedi. Türk sinemasındaki sansür, cinsellik, kadın oyuncular, cinayet ve intihar temaları, Yeşilçam'ın yıldız sistemi, yönetmenler, yapımcılar ve sinemanın İstanbul ile ilişkisi gibi farklı konularda da araştırmalar yayımladı.

Yeşilçam Aşkları

Agâh Özgüç, 2015 yılında Türk Sineması'nda Yeşilçam Aşkları adlı kitabını yayımladı. Kitabında Yeşilçam'ın kamera arkasında yaşanan ve kamuoyuna yansıyan ilişkileri sinema tarihinin bir parçası olarak ele aldı.

Kitapta Muhterem Nur ile Müslüm Gürses, Suzan Avcı ile Metin Erksan, Suna Pekuysal ile Ergun Köknar, Belgin Doruk ile Özdemir Birsel, Çolpan İlhan ile Sadri Alışık, Leyla Sayar ile Muzaffer Tema, Neriman Köksal ile Nevzat Pesen, Sevda Ferdağ ile Tamer Yiğit, Perihan Savaş ile Yılmaz Zafer, Cüneyt Arkın ile Betül Işıl, Türkan Şoray ile Rüçhan Adlı, Nebahat Çehre ile Yılmaz Güney ve Fatma Girik ile Memduh Ün gibi Yeşilçam tarihinin tanınmış isimlerinin ilişkilerine yer verdi.

Ailesi

Agâh Özgüç'ün ilk evliliğinden Cem ve Hakan adlarında iki oğlu ile Cansel adında bir kızı oldu.

Ödülleri

1992 - Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, Altın Artemis Ödülü
1992-1993 - Ankara Sanat Kurumu, Sinema Ödülü
1999 - 11. Ankara Uluslararası Film Festivali, Aziz Nesin Emek Ödülü (Zeki Ökten ile birlikte)
2000 - Sinema Yazarları Derneği (SİYAD), Emek Ödülü

Ölümü

Agâh Özgüç, Nisan 2022'de İstanbul'da 90 yaşında hayatını kaybetti. Cenazesi 29 Nisan 2022 tarihinde Üsküdar'daki Şakirin Camii'nde düzenlenen törenin ardından Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi.

Kitapları

1965 - 1965/1966 Sinema Yıllığı (Giovanni Scognamillo ile birlikte)
1965 - Türk Sinemasında Kadın ve Seks (Giovanni Scognamillo ile birlikte)
1976 - Türk Sineması Sansür Dosyası
1988 - Türk Sinemasında Cinselliğin Tarihi
1990 - Başlangıcından Bugüne Türk Sinemasında İlkler
1990 - Bütün Filmleriyle Yılmaz Güney
1992 - Bir Sinema Günlüğünden Aykırı Notlar
1993 - 100 Filmde Başlangıcından Günümüze Türk Sineması
1995 - 80. Yılında Türk Sineması
1995 - Türk Film Yönetmenleri Sözlüğü
1995 - Türk Sinemasında İntiharlar ve Cinayetler Dosyası
1996 - Türk Film Yapımcıları Sözlüğü
2001 - Türkan Şoray: Türk Sinemasında Bir Diva
2002 - Afişlerle Türk Sineması
2003 - Antalya Film Festivali'nin 40 Yılı
2005 - Türlerle Türk Sineması: Dönemler, Modalar, Tiplemeler
2006 - Bir Sinema Yazarının Günlüğünden Aykırı Notlar
2006 - 1000 Karede Türk Sineması
2007 - Cahide Sonku: Peçete Kâğıdındaki Anılar
2008 - Turkish Film Guide 1917-2008
2009 - Türk Filmleri Sözlüğü 1917-2009
2010 - Türk Sinemasında İstanbul
2010 - Yapımcılar, Filmler ve Afişler
2012 - Ansiklopedik Türk Filmleri Sözlüğü
2014 - Encyclopedic Turkish Film Lexicon 1914-2014
2015 - Türk Sineması'nda Yeşilçam Aşkları
2020 - Yılların İzinde Türk Sineması

Yer Aldığı Film ve Televizyon Yapımları

2019 - Muhabbet Kralı (Kendisi; televizyon programı)
2014 - Sinemada İstanbul: Kadrajdaki Şehir (Belgesel)
2012 - Hayatım Roman (Kendisi; belgesel program)
2010 - Siyaset Meydanı (Kendisi; televizyon programı)
2010 - 70-80-90, Masum, Küstah, Fettan
2007 - Salih Tozan Belgeseli (Belgesel)
2006 - Fantastiğin Sineması
2000 - Yaralı Kurt
1995 - Yılmaz Güney: Adana-Paris (Belgesel)
1995 - Bay E