Fatma Girik, Türk sinema ve televizyon oyuncusu, yapımcı ve siyasetçiydi. Türkan Şoray, Hülya Koçyiğit ve Filiz Akın ile birlikte Yeşilçam’ın “Dört Yapraklı Yoncası” olarak anıldı. Kariyeri boyunca 180’den fazla filmde ve çeşitli televizyon yapımlarında rol aldı. Canlandırdığı mücadeleci kadın karakterleri ve açık sözlü tavrıyla “Erkek Fatma” lakabıyla tanındı. 1989-1994 yılları arasında Şişli Belediye Başkanı olarak görev yaptı.

Çocukluğu ve Eğitimi

Fatma Girik, 12 Aralık 1942 tarihinde İstanbul’un Sultanahmet semtinde doğdu. Annesi Münevver Girik ev kadını, babası Hayri Girik dalgıçtı. Müyesser Girik ve Günay Girik adlı iki kardeşi vardı. Cağaloğlu Kız Lisesinin orta bölümünde öğrenim gördü; ailesinin geçimine katkıda bulunmak için eğitimini ikinci sınıfta bıraktı.

Sinema ve Televizyon Kariyeri

Henüz çocuk yaşta annesiyle birlikte film setlerine giderek figüranlık yapmaya başladı. Seyfi Havaeri’nin yazıp yönettiği 1957 yapımı Leke filminde ilk başrolünü oynadı. Çeşitli filmlerde rol aldıktan sonra Memduh Ün’ün yönettiği 1960 yapımı Ölüm Peşimizde ile daha geniş bir izleyici kitlesi tarafından tanındı. Girik, sinemaya ailesine maddi destek sağlamak amacıyla başladığını daha sonraki yıllarda verdiği röportajlarda anlattı.

Memduh Ün, Girik’in sinema kariyeri boyunca en sık çalıştığı yönetmen ve yapımcılardan biri oldu. Ölüm Peşimizde, Belalı Torun, Kısmetin En Güzeli, Ağa Düşen Kadın, Namusum İçin ve Kartalların Öcü / Severek Ölenler gibi filmlerde birlikte çalıştılar.

Civanmert, Duvaksız Gelin, Kısmetin En Güzeli ve dönemin diğer yapımlarında başrol üstlendi. 1962 yapımı Belalı Torun filminde erkek kılığına giren bir karakteri canlandırdı ve rol için saçlarını kısa kestirdi. Bu dönemden itibaren sinemadaki sert ve mücadeleci kadın rolleriyle de bağlantılı olarak “Erkek Fatma” adıyla anılmaya başladı.

1964 yapımı Keşanlı Ali Destanı filminde Fikret Hakan ile başrolü paylaştı. Haldun Taner’in aynı adlı eserinden uyarlanan ve Atıf Yılmaz tarafından yönetilen filmde Zilha karakterini canlandırdı. Bu rolüyle 1965 Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde En İyi Kadın Oyuncu Ödülü’nü aldı.

1967 yılında Sürtüğün Kızı filmindeki oyunculuğuyla Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde ikinci kez En İyi Kadın Oyuncu seçildi. Orhan Elmas’ın yönettiği Ezo Gelin filmindeki Ezo rolü ise 1969 yılında düzenlenen ilk Adana Altın Koza Film Şenliği’nde En İyi Kadın Oyuncu Ödülü’nü getirdi. Girik, 1970’te Boş Beşik, 1971’de Acı ile aynı ödülü yeniden kazandı.

1960’lı ve 1970’li yıllarda Cüneyt Arkın, Fikret Hakan, Ayhan Işık, Yılmaz Güney, Kadir İnanır, Ediz Hun, Göksel Arsoy ve Sadri Alışık gibi oyuncularla kamera karşısına geçti. Ezo Gelin, Boş Beşik, Büyük Yemin, Acı, Toprak Ana, Kambur, Kuma, Ağrı Dağı Efsanesi ve Gülsüm Ana gibi filmlerde kırsal yaşam, aile ilişkileri, yoksulluk ve gelenekler çevresinde kurulan kadın karakterleri canlandırdı.

1976 yılında Metin Erksan’ın yönettiği İntikam Meleği / Kadın Hamlet filminde Hamlet rolünü üstlendi. William Shakespeare’in Hamlet adlı eserinden uyarlanan filmde Sevda Ferdağ, Reha Yurdakul, Orçun Sonat ve Nevra Serezli gibi oyuncularla birlikte rol aldı.

1981 yılında Kanlı Nigar, 1982 yılında Gülsüm Ana ve Kaçak, 1984 yılında ise Kemal Sunal ile Postacı filminde oynadı. 1985 yılında Fakir Baykurt’un romanından uyarlanan ve Şerif Gören tarafından yönetilen Yılanların Öcü filminde Irazca karakterini canlandırdı. Filmde Kadir İnanır, Serpil Çakmaklı ve Erdal Özyağcılar ile birlikte oynadı.

1980’lerin ikinci yarısından itibaren televizyon yapımlarında da yer aldı. 1987 yılında TRT’de yayımlanan Gönül Dostları dizisinde oynadı. Daha sonraki yıllarda Bize Ne Oldu, Benim İçin Ağlama, Gurbet Kadını, Hasret, Oğlum İçin, Altın Kızlar ve Babalar ve Evlatlar dizilerinde rol aldı.

1990’lı yıllarda Söz Fato’da adlı televizyon programını sundu. Programda çeşitli toplumsal sorunlar ile programa başvuran kişilerin yaşadığı sorunlar ele alındı.

Yapımcılık ve Senaryo Çalışmaları

Oyunculuğunun yanı sıra bazı filmlerde yapımcı ve senaryo yazarı olarak çalıştı. 1978 yapımı İnek Şaban ve 100 Numaralı Adam ile 1979 yapımı Bekçiler Kralı ve Dokunmayın Şabanıma filmlerinin yapımcılığında yer aldı. 1986 yapımı Garip filminin senaryosunu Memduh Ün ve Bülent Oran ile birlikte yazdı.

Siyasi Hayatı

Fatma Girik, Sosyaldemokrat Halkçı Parti adayı olarak katıldığı 26 Mart 1989 yerel seçimlerinde Şişli Belediye Başkanı seçildi. 26 Mart 1989 ile 27 Mart 1994 tarihleri arasında belediye başkanlığı görevini yürüttü.

1994 yerel seçimlerinin ardından görevini Gülay Aslıtürk’e devretti. Belediye başkanlığından sonra sinema ve televizyon çalışmalarına devam etti.

Özel Hayatı ve Ölümü

Fatma Girik ile yönetmen Memduh Ün’ün 1959 yılında başlayan birlikteliği, Ün’ün 2015 yılındaki ölümüne kadar sürdü. İkili resmî olarak evlenmedi. Uzun yıllar Muğla’nın Bodrum ilçesine bağlı Torba’da yaşadılar.

2016 yılında kalça protezi ameliyatı geçirdi. Aynı yıl evinde düşmesinin ardından yeniden ameliyat edildi. İlerleyen dönemde yaşadığı denge ve yürüme sorunları üzerine yapılan tetkiklerde hidrosefali saptandı; Şubat 2019’da şant ameliyatı geçirdi.

Tedavisi için Bodrum’dan İstanbul’a getirilen Fatma Girik, Kovid-19’a bağlı viral pnömoni tedavisi sürerken gelişen çoklu organ yetmezliği sonucu 24 Ocak 2022 tarihinde 79 yaşında öldü. Vasiyeti üzerine Bodrum’daki Torba Mezarlığı’nda Memduh Ün’ün yanına defnedildi.

Ödülleri

2007 - 18. Ankara Uluslararası Film Festivali, Aziz Nesin Emek Ödülü
2006 - Süleyman Demirel Üniversitesi, Sinema Sanatı alanında Fahri Doktora payesi
2001 - İstanbul Uluslararası Film Festivali, Sinema Onur Ödülü
1998 - 35. Antalya Altın Portakal Film Festivali, Yaşam Boyu Onur Ödülü
1971 - 3. Adana Altın Koza Film Şenliği, En İyi Kadın Oyuncu – Acı
1970 - 2. Adana Altın Koza Film Şenliği, En İyi Kadın Oyuncu – Boş Beşik
1969 - 1. Adana Altın Koza Film Şenliği, En İyi Kadın Oyuncu – Ezo Gelin
1967 - 4. Antalya Altın Portakal Film Festivali, En İyi Kadın Oyuncu – Sürtüğün Kızı
1965 - 2. Antalya Altın Portakal Film Festivali, En İyi Kadın Oyuncu – Keşanlı Ali Destanı

Plakları

1975 - Aşk Düğümü / Su Sızmazdı Aramızdan (45’lik)
1965 - Aguş / Aşka Şepke (Öztürk Serengil ile; 45’lik)

Başlıca Filmleri ve Dizileri

2012 - Babalar ve Evlatlar (TV dizisi)
2009 - Altın Kızlar (TV dizisi)
2007 - Oğlum İçin (TV dizisi)
2006 - Hasret (TV dizisi)
2005 - Sinema Bir Mucizedir / Büyülü Fener (Sinema filmi)
2003 - Gurbet Kadını (TV dizisi)
2001 - Benim İçin Ağlama (TV dizisi)
1999 - Bize Ne Oldu (TV dizisi)
1990 - Gün Ortasında Karanlık (Sinema filmi)
1989 - Namusun Bedeli (Sinema filmi)
1988 - Tek Başına Bir Kadın (Video filmi)
1988 - Kadın Dul Kalınca (Sinema filmi)
1987 - Gönül Dostları (TV dizisi)
1987 - Hacer Ana ve Oğulları (Sinema filmi)
1987 - Japon İşi (Sinema filmi)
1985 - Yılanların Öcü (Irazca; sinema filmi)
1984 - Nefret (Sinema filmi)
1984 - Postacı (Sinema filmi)
1982 - Gülsüm Ana (Sinema filmi)
1982 - Kaçak (Sinema filmi)
1981 - Kanlı Nigar (Sinema filmi)
1978 - Gelincik (Sinema filmi)
1978 - Yaşam Kavgası (Sinema filmi)
1977 - Hatasız Kul Olmaz (Sinema filmi)
1977 - Meryem ve Oğulları (Sinema filmi)
1977 - Ölmeyen Şarkı (Sinema filmi)
1976 - İntikam Meleği / Kadın Hamlet (Hamlet; sinema filmi)
1975 - Ağrı Dağı Efsanesi (Sinema filmi)
1974 - Kuma (Sinema filmi)
1974 - Önce Vatan (Sinema filmi)
1973 - Kambur (Sinema filmi)
1973 - Kızgın Toprak (Sinema filmi)
1973 - Toprak Ana (Sinema filmi)
1972 - Murat ile Nazlı (Sinema filmi)
1972 - Namus (Sinema filmi)
1971 - Acı (Sinema filmi)
1971 - Kerem ile Aslı (Sinema filmi)
1971 - Mahşere Kadar (Sinema filmi)
1970 - Kara Peçe (Sinema filmi)
1970 - Şoför Nebahat (Sinema filmi)
1969 - Boş Beşik (Sinema filmi)
1969 - Büyük Yemin (Sinema filmi)
1969 - Erkek Fatma (Sinema filmi)
1969 - Menekşe Gözler (Sinema filmi)
1968 - Ezo Gelin (Ezo; sinema filmi)
1968 - Köroğlu (Sinema filmi)
1968 - Öksüz (Sinema filmi)
1968 - Vuruldum Bir Kıza (Sinema filmi)
1967 - Sürtüğün Kızı (Sinema filmi)
1967 - Yaprak Dökümü (Sinema filmi)
1967 - Zilli Nazife (Sinema filmi)
1966 - Avare Kız (Sinema filmi)
1966 - Karakolda Ayna Var (Sinema filmi)
1966 - Kolsuz Kahraman (Sinema filmi)
1965 - Hırsız (Sinema filmi)
1965 - Kartalların Öcü / Severek Ölenler (Sinema filmi)
1965 - Namusum İçin (Sinema filmi)
1965 - Seveceksen Yiğit Sev (Sinema filmi)
1965 - Şenol Birol Gool (Sinema filmi)
1964 - Bitirim Fatma (Galatalı Fatma; sinema filmi)
1964 - Keşanlı Ali Destanı (Zilha; sinema filmi)
1964 - Kimse Fatma Gibi Öpemez (Sinema filmi)
1964 - Köye Giden Gelin (Sinema filmi)
1964 - Tophaneli Osman (Sinema filmi)
1963 - Badem Şekeri (Sinema filmi)
1963 - Bulunmaz Uşak (Sinema filmi)
1963 - Yaralı Aslan (Sinema filmi)
1962 - Belalı Torun (Sinema filmi)
1962 - Cengiz Han’ın Hazineleri (Sinema filmi)
1962 - Fatoş’un Bebekleri (Sinema filmi)
1962 - Kısmetin En Güzeli (Sinema filmi)
1962 - Küçük Beyefendi (Sinema filmi)
1961 - Avare Mustafa (Sinema filmi)
1961 - Duvaksız Gelin (Sinema filmi)
1961 - İki Damla Gözyaşı (Sinema filmi)
1961 - Seviştiğimiz Günler (Sinema filmi)
1960 - Civanmert (Sinema filmi)
1960 - Ölüm Peşimizde (Sinema filmi)
1960 - Üsküdar İskelesi (Sinema filmi)
1960 - Vatan ve Namus (Sinema filmi)
1959 - Bağrıyanık (Sinema filmi)
1959 - Çakır Eminem (Sinema filmi)
1959 - Eceline Susamışlar (Sinema filmi)
1959 - Ömrümün Tek Gecesi (Sinema filmi)
1959 - Sevdalı Gelin (Sinema filmi)
1958 - Gönülden Ağlayanlar (Sinema filmi)
1958 - İstiklal Uğrunda (Sinema filmi)
1958 - Murada Ereceğiz (Sinema filmi)
1957 - Leke (Sinema filmi)