ABD ve İsrail’in İran’a yönelik gerçekleştirdiği geniş çaplı askeri operasyon ve İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in hayatını kaybettiği yönündeki açıklamaların ardından dünya genelinde diplomatik trafik hızlandı. Birçok ülke lideri art arda açıklamalar yaparken, küresel siyaset sahnesinde dikkat çeken bir ayrışma ortaya çıktı. Bazı liderler saldırıyı uluslararası hukukun ihlali olarak nitelendirirken, bazıları bölgesel güvenlik kaygılarına vurgu yaptı.

Antonio Guterres: “Bölge Yeni Bir Savaşı Kaldıramaz”

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, yaptığı açıklamada Orta Doğu’da tırmanan gerilimin küresel barış ve güvenliği tehdit ettiğini belirtti. Tüm taraflara “azami itidal” çağrısında bulunan Antonio Guterres, sivillerin korunmasının uluslararası insancıl hukukun temel gerekliliği olduğunu vurguladı.

Antonio Guterres, askeri adımların bölgesel bir savaşa dönüşme riskine dikkat çekerek diplomatik kanalların derhal devreye sokulması gerektiğini ifade etti.

Avrupa’dan Ortak Diplomasi Vurgusu

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Almanya Başbakanı Friedrich Merz ve Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer ortak bir çizgide açıklamalar yaptı. Üç lider de gerilimin daha fazla artmaması gerektiğini belirterek sivillerin korunmasının öncelikli olduğunu ifade etti.

Emmanuel Macron, askeri yöntemlerin uzun vadeli çözüm üretmeyeceğini ve İran’ın nükleer programı başta olmak üzere sorunların diplomasi yoluyla ele alınması gerektiğini söyledi.

İspanya Başbakanı Pedro Sanchez ise saldırıları “tek taraflı bir askeri adım” olarak nitelendirerek bunun bölgesel istikrarı zayıflattığını ve müzakere sürecinin yeniden başlatılması gerektiğini savundu.

Vladimir Putin ve Xi Jinping’den Sert Tepki

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, operasyonu “egemen bir devlete karşı planlı bir saldırı” olarak tanımladı. Vladimir Putin, bu tür askeri müdahalelerin uluslararası hukuku zedelediğini ve Orta Doğu’da uzun süreli istikrarsızlığa yol açabileceğini belirtti. Moskova, diplomatik arabuluculuk için hazır olduklarını açıkladı.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping de askeri operasyonların derhal durdurulması çağrısında bulundu. Xi Jinping, İran’ın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesi gerektiğini ifade ederken, özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki olası bir istikrarsızlığın küresel ticaret ve enerji piyasaları üzerinde ciddi etkiler yaratabileceğini vurguladı.

Asya ve Latin Amerika’dan Açıklamalar

Pakistan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Ishaq Dar, saldırıları “haksız ve tehlikeli” olarak nitelendirerek taraflara derhal gerilimi düşürme çağrısı yaptı.

Kolombiya Cumhurbaşkanı Gustavo Petro, sivillerin hedef alınmasına ilişkin iddiaları sert sözlerle eleştirerek bunun insani değerlere aykırı olduğunu söyledi.

Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva, yaptığı açıklamada askeri müdahaleyi kınadıklarını belirterek uluslararası hukuka bağlı kalınması ve diyalog sürecinin yeniden başlatılması gerektiğini ifade etti.

NATO Ülkelerinde Güvenlik Gündemi

NATO üyesi bazı ülkelerde ise İran’ın bölgesel faaliyetleri ve nükleer programı bağlamında güvenlik değerlendirmeleri ön plana çıktı. Her ne kadar tüm müttefikler operasyonu açık biçimde desteklemese de, ittifak içinde bölgesel istikrarın korunması ve müttefik güvenliğinin sağlanması konularında görüşmelerin sürdüğü bildirildi.

Küresel ölçekte verilen tepkiler, uluslararası sistemde derin görüş ayrılıklarını ortaya koydu. Bir kesim operasyonu bölgesel güvenlik perspektifinden değerlendirirken, geniş bir lider grubu diplomasiye dönüş çağrısını ön plana çıkarıyor. Önümüzdeki günlerde Birleşmiş Milletler ve diğer uluslararası platformlarda yoğun diplomatik temasların sürmesi bekleniyor.