Yaşar Kemal, roman, öykü, şiir ve röportajlarıyla tanınan yazardır. Asıl adı Kemal Sadık Göğceli’dir; soyadı kaynaklarda Gökçeli biçiminde de geçer. Özellikle “İnce Memed” romanıyla uluslararası ün kazandı. Yapıtlarında Çukurova'nın insanlarını, doğasını, yoksulluğu, toplumsal adaletsizlikleri ve insanın direnme gücünü anlattı.

Yaşar Kemal, Ekim 1923’te, bugün Osmaniye sınırları içinde bulunan Hemite, şimdiki adıyla Gökçedam köyünde doğdu. Doğum tarihi kaynaklarda farklı biçimlerde yer almakta, nüfus kaydında ise doğum yılı 1926 olarak geçmektedir. Annesi Nigâr Hanım, babası çiftçilik yapan Sadık Efendi’ydi.

Yaşar Kemal’in ailesi, Birinci Dünya Savaşı sırasında Rus işgali nedeniyle Van'ın Muradiye ilçesine bağlı Ernis, bugünkü adıyla Ünseli köyünden ayrılarak uzun bir göç yolculuğunun ardından Hemite’ye yerleşti. Kürtçe konuşulan bir ailede ve Türkçe konuşulan bir köy ortamında büyüyen Yaşar Kemal, çocukluğundan itibaren farklı dillerin ve sözlü anlatı geleneklerinin etkisi altında kaldı.

Küçük yaşta geçirdiği bir kaza nedeniyle sağ gözünü kaybeden Yaşar Kemal, henüz çocukken babasının öldürülmesine tanık oldu. İlköğrenimine Burhanlı köyünde başladı ve Kadirli’de tamamladı. Adana'da devam ettiği ortaokuldan son sınıftayken ayrılmak zorunda kaldı.

Edebiyata İlk Adımları

Yaşar Kemal, küçük yaşlarda halk şiirine, destanlara, masallara ve ağıtlara ilgi duydu. Çukurova’da dolaşarak halk edebiyatı ürünleri derledi. İlk şiirlerinden “Seyhan”, 1939 yılında Adana Halkevi’nin Görüşler dergisinde yayımlandı. Sonraki yıllarda şiir ve yazıları Çığ, Ülkü, Millet, Kovan ve Beşpınar gibi dergilerde yer aldı.

Yaşar Kemal’in ilk kitabı, derlediği ağıtlardan oluşan “Ağıtlar” oldu. Kitap, 1943 yılında Kemal Sadık Göğceli adıyla Adana Halkevi tarafından yayımlandı.

Öğrenimini bıraktıktan sonra geçimini sağlamak için çeşitli işlerde çalışan Yaşar Kemal; ırgat kâtipliği, ırgatbaşılık, öğretmen vekilliği, kütüphane memurluğu, traktör sürücülüğü ve çeltik tarlalarında kontrolörlük yaptı. Bu işlerde tanıdığı insanlar ve gözlemlediği yaşam koşulları, daha sonra roman ve röportajlarının kaynakları arasında yer aldı.

1940’lı yıllarda Pertev Naili Boratav, Abidin Dino ve Arif Dino ile tanışan Yaşar Kemal, bu isimlerle kurduğu ilişkiler sayesinde edebiyat ve sanat çevreleriyle bağlarını geliştirdi. Gençlik yıllarından itibaren siyasi faaliyetleri nedeniyle soruşturmalara uğradı.

Gazetecilik Yılları

Askerliğinin ardından 1946 yılında İstanbul'a giden Yaşar Kemal, Fransızlara ait Havagazı Şirketi’nde gaz kontrol memuru olarak çalıştı. 1948 yılında Kadirli’ye döndü; çeltik tarlalarında kontrolörlük ve arzuhalcilik yaptı.

Yaşar Kemal, 1950 yılında komünizm propagandası yaptığı iddiasıyla tutuklanarak Kozan Cezaevi’nde kaldı. Serbest bırakılmasının ardından 1951 yılında İstanbul’a yerleşti ve Cumhuriyet Gazetesi'nde çalışmaya başladı. Yazılarında “Yaşar Kemal” adını bu dönemde kullanmaya başladı.

1951-1963 yılları arasında Cumhuriyet’te fıkra ve röportaj yazarlığı yapan Yaşar Kemal, Anadolu’nun farklı bölgelerinde insanların çalışma ve yaşam koşullarını anlattı. Orman yangınları, tarım işçileri, yoksulluk ve toplumsal değişim üzerine hazırladığı röportajlarla tanındı.

Yaşar Kemal, “Dünyanın En Büyük Çiftliğinde Yedi Gün” adlı röportaj dizisiyle 1955 yılında Gazeteciler Cemiyeti Başarı Armağanı’nı kazandı. Röportajları daha sonra “Yanan Ormanlarda Elli Gün”, “Çukurova Yana Yana”, “Peribacaları” ve “Bu Diyar Baştan Başa” gibi kitaplarda toplandı.

Romancılığı

Yaşar Kemal’in ilk öykü kitabı “Sarı Sıcak”, 1952 yılında yayımlandı. “Bebek”, “Dükkancı” ve “Memet ile Memet” gibi öykülerinde Çukurova insanının yoksulluk, emek ve geçim mücadelesini anlattı.

1955 yılında yayımlanan “İnce Memed”, Yaşar Kemal’in edebiyat hayatında dönüm noktası oldu. Ağalık düzeninin baskısına karşı çıkan genç bir köylünün hikâyesini anlatan roman, 1956 yılında Varlık Roman Armağanı’nı kazandı. Devam ciltleri 1969, 1984 ve 1987 yıllarında yayımlanan eser, dört kitaplık bir diziye dönüştü.

Yaşar Kemal, “Ortadirek”, “Yer Demir Gök Bakır” ve “Ölmez Otu” romanlarından oluşan “Dağın Öte Yüzü” üçlemesinde mevsimlik tarım işçilerinin yaşamını, korkularını, umutlarını ve inançlarını işledi. “Demirciler Çarşısı Cinayeti” ile “Yusufçuk Yusuf”tan oluşan “Akçasazın Ağaları” dizisinde ise Çukurova’daki toplumsal ve ekonomik dönüşümü anlattı.

“Üç Anadolu Efsanesi”, “Ağrıdağı Efsanesi” ve “Binboğalar Efsanesi” gibi yapıtlarında sözlü kültürden yararlanan Yaşar Kemal, halk anlatılarının dilini ve ritmini modern romanla birleştirdi. Doğa, romanlarında yalnızca olayların geçtiği bir çevre değil, insanların yaşamını belirleyen temel unsurlardan biri oldu.

Yaşar Kemal, 1970’li yıllardan itibaren İstanbul’u ve kent yaşamını da eserlerine taşıdı. “Deniz Küstü” ve “Kuşlar da Gitti”de deniz insanlarını, çocukları ve değişen şehrin doğayla ilişkisini anlattı. “Yağmurcuk Kuşu”, “Kale Kapısı” ve “Kanın Sesi”nden oluşan “Kimsecik” üçlemesinde çocukluk, korku ve aile ilişkilerini ele aldı.

Yaşar Kemal’in “Bir Ada Hikâyesi” dörtlemesi; “Fırat Suyu Kan Akıyor Baksana”, “Karıncanın Su İçtiği”, “Tanyeri Horozları” ve “Çıplak Deniz Çıplak Ada” romanlarından oluşur. Bu dizide savaşların, göçlerin ve nüfus mübadelesinin insanlar üzerindeki etkilerini işledi. Son romanı “Tek Kanatlı Bir Kuş”, 2013 yılında yayımlandı.

Siyasi ve Mesleki Faaliyetleri

Yaşar Kemal, 1962 yılında Türkiye İşçi Partisi'ne katıldı ve partinin yönetim organlarında görev aldı. 1965 genel seçimlerinde milletvekili adayı oldu ancak seçilemedi. 1967 yılında Fethi Naci ve Doğan Özgüden ile birlikte Ant dergisinin kurucuları arasında yer aldı.

Ant Yayınları tarafından yayımlanan bir kitap nedeniyle 18 ay hapis cezasına çarptırılan Yaşar Kemal hakkındaki karar, Yargıtay tarafından bozuldu. Yazar, yaşamı boyunca ifade özgürlüğü, insan hakları, barış ve kültürel çeşitlilik konularında görüşlerini dile getirdi.

Yaşar Kemal, Türkiye Yazarlar Sendikası'nın kuruluş çalışmalarına katıldı ve 1974-1975 yıllarında ilk genel başkanlığını yaptı. 1988 yılında kurulan PEN Yazarlar Derneği’nin de ilk başkanı oldu.

Yaşar Kemal, 1995 yılında Der Spiegel dergisinde yayımlanan yazısı nedeniyle İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yargılandı ve beraat etti. “İfade Özgürlüğü ve Türkiye” kitabındaki yazıları nedeniyle açılan ayrı davada ise 7 Mart 1996 tarihinde 1 yıl 8 ay hapis cezasına çarptırıldı; cezası ertelendi.

Uluslararası Tanınırlığı ve Ödülleri

Eserleri çok sayıda dile çevrilen Yaşar Kemal, uluslararası edebiyat çevrelerinde geniş ilgi gördü. Nobel Edebiyat Ödülü'ne aday gösterildi; Nobel’in kamuya açılan adaylık arşivinde 1973 yılına ait aday gösterilme kayıtları bulunmaktadır.

Yaşar Kemal, edebiyat ve gazetecilik alanında Türkiye’de ve yurt dışında çok sayıda ödül aldı. Başlıca ödül ve nişanları şunlardır:

1955 - Gazeteciler Cemiyeti Başarı Armağanı (Dünyanın En Büyük Çiftliğinde Yedi Gün)
1956 - Varlık Roman Armağanı (İnce Memed)
1974 - Madaralı Roman Armağanı (Demirciler Çarşısı Cinayeti)
1977 - Fransa Eleştirmenler Sendikası En İyi Yabancı Roman Ödülü (Yer Demir Gök Bakır)
1982 - Uluslararası Cino del Duca Ödülü
1984 - Légion d’honneur, Commandeur payesi
1985 - Sedat Simavi Edebiyat Ödülü
1986 - Orhan Kemal Roman Armağanı (Kale Kapısı)
1988 - Fransa Sanat ve Edebiyat Nişanı, Commandeur payesi
1993 - Kültür Bakanlığı Büyük Ödülü
1996 - Uluslararası Katalonya Ödülü
1997 - Alman Yayıncılar ve Kitapçılar Birliği Barış Ödülü

Özel Hayatı ve Ölümü

Yaşar Kemal, 1952 yılında Thilda Kemal ile evlendi. Sefarad kökenli bir aileden gelen Thilda, yazarın eserlerinin İngilizceye çevrilmesinde ve uluslararası okurlara ulaşmasında önemli rol oynadı. Raşit Gökçeli, yazarın oğludur.

Thilda Kemal’in 2001 yılında hayatını kaybetmesinin ardından Yaşar Kemal, 2002 yılında Ayşe Semiha Baban ile evlendi.

Yaşar Kemal, Ocak 2015’te solunum sorunları nedeniyle İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Hastanesi’nde tedavi altına alındı. 28 Şubat 2015 tarihinde İstanbul’da hayatını kaybetti ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi.

Yaşar Kemal’in edebiyatını ve düşünce dünyasını yaşatmak amacıyla 2016 yılında Yaşar Kemal Vakfı kuruldu. Vakfın kurucuları arasında Ayşe Semiha Baban ve Zülfü Livaneli de yer aldı.

Kitapları

Öykü

1952 - Sarı Sıcak
1975 - Bütün Hikâyeler
1978 - Kuşlar da Gitti (Uzun Öykü)

Roman

1955 - İnce Memed I
1955 - Teneke
1960 - Ortadirek (Dağın Öte Yüzü I)
1963 - Yer Demir Gök Bakır (Dağın Öte Yüzü II)
1968 - Ölmez Otu (Dağın Öte Yüzü III)
1969 - İnce Memed II
1974 - Demirciler Çarşısı Cinayeti (Akçasazın Ağaları I)
1975 - Yusufçuk Yusuf (Akçasazın Ağaları II)
1976 - Yılanı Öldürseler
1976 - Al Gözüm Seyreyle Salih
1978 - Deniz Küstü
1980 - Yağmurcuk Kuşu (Kimsecik I)
1982 - Hüyükteki Nar Ağacı
1984 - İnce Memed III
1985 - Kale Kapısı (Kimsecik II)
1987 - İnce Memed IV
1991 - Kanın Sesi (Kimsecik III)
1997 - Fırat Suyu Kan Akıyor Baksana (Bir Ada Hikâyesi I)
2002 - Karıncanın Su İçtiği (Bir Ada Hikâyesi II)
2002 - Tanyeri Horozları (Bir Ada Hikâyesi III)
2012 - Çıplak Deniz Çıplak Ada (Bir Ada Hikâyesi IV)
2013 - Tek Kanatlı Bir Kuş

Destansı Roman

1967 - Üç Anadolu Efsanesi
1970 - Ağrıdağı Efsanesi
1971 - Binboğalar Efsanesi
1972 - Çakırcalı Efe

Çocuk ve İlk Gençlik Kitapları

1977 - Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal Karınca
2014 - Sevmek, Sevinmek, İyi Şeyler Üstüne (Seçki)
2014 - Neredesin Arkadaşım (Seçki)
2014 - Yağmurla Gelen (Seçki)
2016 - Kalemler (Öykü, Ölümünden Sonra Yayımlandı)
2016 - Beyaz Pantolon (Öykü, Ölümünden Sonra Yayımlandı)
2017 - Yeşil Kertenkele (Öykü, Ölümünden Sonra Yayımlandı)

Röportaj

1955 - Yanan Ormanlarda Elli Gün
1955 - Çukurova Yana Yana
1957 - Peribacaları
1971 - Bu Diyar Baştan Başa
1974 - Bir Bulut Kaynıyor
1978 - Allahın Askerleri
2011 - Röportaj Yazarlığında 60 Yıl
2013 - Çocuklar İnsandır (Allahın Askerleri’ndeki Röportajların Özgün Sunumuyla Yeniden Basımı)

Deneme, Yazı ve Derleme

1943 - Ağıtlar (Folklor Derlemesi)
1961 - Taş Çatlasa
1974 - Baldaki Tuz
1978 - Gökyüzü Mavi Kaldı (Sabahattin Eyüboğlu ile, Halk Edebiyatı Seçkisi)
1980 - Ağacın Çürüğü: Yazılar-Konuşmalar (Hazırlayan: Alpay Kabacalı)
1985 - Yayımlanmamış 10 Ağıt
1995 - Ustadır Arı
1995 - Zulmün Artsın
1997 - Sarı Defterdekiler: Folklor Derlemeleri (Hazırlayan: Alpay Kabacalı)
2009 - Binbir Çiçekli Bahçe
2012 - Bu Bir Çağrıdır

Söyleşi

1993 - Yaşar Kemal Kendini Anlatıyor: Alain Bosquet’le Görüşmeler

Çeviri

Ayışığı Kuyumcuları (Albert Vidalie’den, Thilda Kemal ile birlikte)

Şiir

2010 - Bugünlerde Bahar İndi