Abidin Dino, Türk ressam, karikatürist, yazar ve yönetmendir. Çağdaş Türk resminin öncü isimlerinden biri olarak kabul edilen Dino; resim, desen, karikatür, edebiyat ve sinema alanlarında eserler verdi. 1933 yılında D Grubu'nun, 1941 yılında ise Yeniler Grubu'nun kuruluşunda yer aldı.

Abidin Dino, 23 Mart 1913 tarihinde İstanbul'da doğdu. Babası Rasih Dino, annesi Saffet Dino'dur. Ali, Arif Dino, Ahmet ve Leyla adlarında dört kardeşi vardı. Dedesi, Osmanlı devlet adamı Abidin Paşa'dır.

Dino henüz birkaç aylıkken ailesi Cenevre'ye yerleşti. Çocukluğunun ilk yıllarını İsviçre ve Fransa'da geçirdi. Ailesi 1925 yılında İstanbul'a döndü. Robert Koleji'nde başladığı öğrenimini resim ve karikatüre duyduğu ilgi nedeniyle yarıda bıraktı. Ağabeyi Arif Dino'nun da etkisiyle sanat ve edebiyata yöneldi. Akademik bir resim eğitimi almayan Dino, büyük ölçüde kendi kendini yetiştirdi.

Sanat Hayatının İlk Yılları

Desenleri Yarın gazetesinde, yazıları ise 1931 yılından itibaren Artist dergisinde yayımlandı. 1930'ların başlarında Esrarkeşler ve Parmak İstifleri gibi desen dizileri üzerinde çalıştı. Pertev Naili Boratav'ın Türk Masalları ile Nazım Hikmet'in eserleri için desenler hazırladı. Nazım Hikmet ile kurduğu dostluk sonraki yıllarda da devam etti; şairin Kuvâyi Milliye için hazırladığı desenler Dino'nun tanınan çalışmalarından biri oldu.

1933 yılında ressamlar Nurullah Berk, Cemal Tollu, Zeki Faik İzer, Elif Naci ve heykeltıraş Zühtü Müridoğlu ile birlikte D Grubu'nu kurdu. Grup, Türk resminde yeni biçim ve anlatım olanaklarının araştırılmasını amaçlayan sanatçı topluluklarından biri oldu ve aynı yıl ilk sergisini İstanbul'da açtı.

SSCB ve Avrupa Yılları

1934 yılında Sovyet yönetmen Sergey Yutkeviç'in daveti üzerine Sovyetler Birliği'ne giden Abidin Dino, Leningrad'da sinema alanında çalıştı. Yutkeviç'in ekibinde dekoratör ve ressam olarak görev yaptı; sinemanın görsel anlatım olanaklarını yakından inceleme fırsatı buldu.

1937 yılında Sovyetler Birliği'nden ayrıldı. Bir süre Londra'da kaldıktan sonra Paris'e geçti. Burada dönemin sanat ve edebiyat çevreleriyle ilişki kurdu; Pablo Picasso, Tristan Tzara, André Malraux ve Gertrude Stein gibi isimlerle tanıştı.

Türkiye'ye Dönüşü ve Yeniler Grubu

Abidin Dino, 1939 yılında Türkiye'ye döndü. 1941 yılında aralarında Nuri İyem, Avni Arbaş, Selim Turan ve Turgut Atalay gibi sanatçıların bulunduğu bir grupla Yeniler Grubu'nun kuruluşunda yer aldı. Liman çevresindeki işçileri ve balıkçıları konu alan çalışmalarından dolayı topluluk “Liman Ressamları” adıyla da anıldı.

Bu dönemde toplumsal yaşam, emekçiler, savaş ve yoksulluk gibi konular Dino'nun sanatında belirginleşti. Resim çalışmalarının yanı sıra siyasi ve kültürel faaliyetlerde de bulundu.

Sürgün Yılları

Siyasi faaliyetleri ve çalışmaları nedeniyle 1941 yılında sıkıyönetim tarafından önce Çorum'un Mecitözü ilçesine, daha sonra Adana'ya gönderildi. Sürgün yıllarında Çukurova'daki işçileri ve köylüleri gözlemledi; özellikle pamuk işçilerini konu alan desen ve resimler yaptı.

Abidin Dino, 1943 yılında dilbilimci, çevirmen ve yazar Güzin Dino ile evlendi. Adana'da bulunduğu yıllarda sanat çalışmalarının yanı sıra yazarlık ve gazetecilikle de ilgilendi. Kel adlı oyunu yazdı, Türk Sözü gazetesinde çalıştı ve sinema için senaryolar hazırladı.

Sürgün döneminin ardından İstanbul'a döndü ve savaşın insanlar üzerindeki etkilerini konu alan çalışmalarını sürdürdü. İkinci Dünya Savaşı adlı desen dizisi bu dönemin ürünleri arasında yer aldı.

Paris Yılları

Abidin Dino, 1952 yılında Paris'e yerleşti. Eşi Güzin Dino da daha sonra Paris'e giderek onun yanına yerleşti. Dino, yaşamının geri kalanının büyük bölümünü Fransa'da geçirdi ancak Türkiye ile ilişkisini ve Türk sanat çevreleriyle bağlarını sürdürdü.

Paris'te dönemin sanatçı, yazar ve düşünürleriyle yakın ilişkiler kurdu. Resim ve desen çalışmalarını sürdürürken Fransa, Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri, İsviçre, İtalya, Yunanistan ve Cezayir başta olmak üzere farklı ülkelerde sergiler açtı ve karma sergilere katıldı.

1950'li yıllardan itibaren çalışmalarını belirli temalar çevresinde diziler halinde geliştirdi. İşkence, Atom Korkusu, Uzun Yürüyüş, Uzay, Adalar, Savaş ve Barış, Eller, Çıplaklar ve Çiçekler bu çalışmalar arasında yer aldı. Özellikle el ve parmak biçimleri, Dino'nun desenlerinde sıkça başvurduğu temalardan biri oldu.

Kitap resimlemeyi de sürdüren Abidin Dino, Yaşar Kemal'in Deniz Küstü, İlhami Bekir Tez'in Unuttum ve Melih Cevdet Anday'ın Tanıdık Dünya adlı eserleri için çizimler yaptı.

Sinema Çalışmaları

Gençlik yıllarında Sovyetler Birliği'nde sinema alanında çalışan Abidin Dino, sonraki yıllarda da sinemayla ilgisini sürdürdü. 1966 FIFA Dünya Kupası için hazırlanan Goal! The World Cup adlı belgeselin yönetmenleri arasında yer aldı. Ross Devenish ile birlikte yönettiği film, 1967 BAFTA Ödülleri'nde Flaherty Belgesel Ödülü'nü kazandı.

Yazarlığı

Abidin Dino, resmin yanı sıra deneme, öykü, oyun ve sanat yazıları da kaleme aldı. Sanat, siyaset, kültür ve yaşam üzerine yazıları farklı gazete ve dergilerde yayımlandı. Kel ve Verese adlı oyunlarının yanı sıra Eller, Pera Palas ve Sinan gibi anlatıları bulunmaktadır.

Ölümünden sonra yazıları, oyunları ve anlatılarının bir bölümü kitaplaştırıldı. Eşi Güzin Dino da birlikte geçirdikleri yılları Gel Zaman Git Zaman – Abidin Dino'lu Yıllar adlı kitabında anlattı.

Ölümü

Abidin Dino, 7 Aralık 1993 tarihinde Paris'te hayatını kaybetti. Cenazesi Türkiye'ye getirildi ve İstanbul'daki Aşiyan Mezarlığı'na defnedildi.

Kişisel Sergilerinden Bazıları

1955 - Galerie Kléber, Paris
1955 - Galerie Camille Renaud, Paris
1956 - Galerie La Demeure, Paris
1957 - Cadan Gallery, New York
1958 - Picasso Müzesi, Antibes
1959 - Galerie Schoeller, Paris
1960 - Galerie Deent, Amsterdam
1962 - Galerie Parti Pris, Grenoble
1964 - Galerie Spisovatele, Prag
1964 - Galerie Ritter, Zürih
1964 - İbn Haldun Müzesi, Cezayir
1964 - Galerie Casanova, Paris
1965 - Scott-Faure Gallery, La Jolla, California
1966 - Dom Pisatili Galerisi, Moskova
1968 - Galerie Henriette Gomez, Paris
1969 - Galerie Deent, Amsterdam
1970 - Galeri 1, İstanbul
1971 - Il Poliedro Galeria, Roma
1972 - Galerie Leonardo da Vinci, Potenza
1972 - Galerie Estève, Paris
1976 - Çıplaklar, Palais Municipale, Saint-Paul-de-Vence
1977 - Doksan Çiçek/Dokunsan Çiçek, Vakko Sanat Galerisi, Ankara
1978 - Siloghi Galerisi, Atina
1978 - Galerie Le Scriptorium, Paris
1978 - Vakko Sanat Galerisi, Ankara ve İzmir
1979 - Deniz Küstü, Vakko Sanat Galerisi, Ankara ve İzmir
1979 - Bedri Rahmi Galerisi, İstanbul
1980 - Türkay Sanat Galerisi, Stuttgart
1980 - Galerie dans la Galerie, Paris
1980 - Galerie Place Beauvau, Paris
1981 - Adalar, Bedri Rahmi Galerisi, İstanbul
1981 - Adalar, Vakko Sanat Galerileri
1981 - Adalar, Saint-Germain-en-Laye
1982 - Galerie Praestegaarden, Danimarka
1983 - Vakko Sanat Galerisi, İstanbul ve Ankara
1984 - El, Galeri Nev, Ankara
1985 - Urart Sanat Galerisi, İstanbul ve Ankara
1985 - Pamukbank Suadiye Sanat Galerisi, İstanbul
1986 - Yalınlar, Galerie Espace Pont Neuf, Paris
1986 - Bu Dünya, Galeri Nev, Ankara
1987 - Bu Dünya, Galeri Nev, İstanbul
1988 - Jacques L. Jourdan-Jopie, Paris
1988 - Garanti Sanat Galerisi, İstanbul
1988 - Acıyı Çizmek, Vakko Sanat Galerisi, İstanbul ve Ankara
1988 - Yalınlar, Galeri Nev, Ankara
1989 - Galerie Vieille du Temple, Paris
1989 - Antibes Resimleri-Açılar-Pencereler, Galeri MD, İstanbul
1990 - Çiçekleme, Galeri Nev, Ankara ve İstanbul
1991 - Galerie La Bussola, Torino
1992 - Yüzler, Galerie Vieille du Temple, Paris
1993 - Ak la Ka ra, Galeri Nev, Ankara ve İstanbul
1993 - HP Galerisi, Lefkoşa

Ölümünden Sonra Düzenlenen Sergilerinden Bazıları

1994 - 1. Ölüm Yıldönümü Sergisi, Galeri Nev, İstanbul
1996 - Üç Şehir: Antibes, İstanbul, Paris, Yapı Kredi Galerileri
1997 - Abidin Dino'yu Anma Sergisi, Fransız Kültür Merkezi, İzmir
1997 - Galerie Vieille du Temple, Paris
1999 - Kafalar, Galeri Nev, İstanbul
2001 - Bir Desen Ustası, Garanti Bankası Sanat Galerisi, İstanbul
2001 - Art Shop, İzmir
2003 - Milli Reasürans Sanat Galerisi, İstanbul
2003 - Yapı Kredi Kâzım Taşkent Sanat Galerisi
2003-2004 - Güzin'in Abidinleri, Galeri Nev, Ankara ve İstanbul

Katıldığı Karma Sergilerden Bazıları

1952 - Venedik Bienali
1954-1962 - Salon de Mai, Paris
1964 - Türk Sanatçılar Sergisi, Musée d'Art Moderne de la Ville de Paris
1976 - 7 Türk Ressam, Centre Culturel, Vénissieux
1977 - Siloghi Galerisi, Atina
1979 - Poésie Murale, Bourges
1979 - 5 Türk Ressamı, Türkay Sanat Galerisi, Stuttgart
1982 - Bugünün Türk Ressamları, Fondation Corrente, Milano
1982 - Henry Thomas Foundation, Musée d'Art Moderne de la Ville de Paris
1983 - İnsan Görüntüsü, Galerie Sculptures, Paris
1983 - D Grubu 50. Yıl Resim ve Heykel Sergisi, Garanti Sanat Galerisi, İstanbul
1986 - Çağdaş Türk Plastik Sanatları Sergisi, Ankara
1987 - 1. Uluslararası İstanbul Bienali
1989 - İslam Dünyasında Çağdaş Sanat, Barbican Centre, Londra
1990 - 10. Uluslararası Sanat Fuarı, Galeri Nev
1991 - 1. Sanat Fuarı, Saint-Germain-en-Laye
1991 - La Bussola Galeria, Torino
1992 - Galerie Hermès, Paris
1992 - Galerie Vieille du Temple, Paris