Mümtaz Soysal, tam adıyla Osman Mümtaz Soysal, 15 Eylül 1929 tarihinde Zonguldak’ta doğdu. Anayasa hukukçusu, akademisyen, yazar ve siyasetçiydi. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde uzun yıllar anayasa hukuku dersleri verdi; 1961 Anayasası çalışmalarında görev aldı. 1991 ve 1995 genel seçimlerinde milletvekili seçildi, 1994 yılında Dışişleri Bakanı olarak görev yaptı.

Çocukluğu ve Eğitimi

Mümtaz Soysal, Galatasaray Lisesi’nden 1949 yılında mezun oldu. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ni 1953 yılında bitirdi. Ardından aynı üniversitenin Hukuk Fakültesinde öğrenim gördü ve hukuk diplomasını 1958 yılında aldı. Aynı yıl Ankara Üniversitesi’nde siyaset bilimi alanındaki lisansüstü çalışmasını tamamladı.

Akademik çalışmaları kapsamında 1955-1956 yıllarında London School of Economics’te, 1959-1960 yıllarında Princeton Üniversitesi’nde ve 1960 yılında Kaliforniya Üniversitesi Berkeley kampüsünde araştırmalarda bulundu.

Akademik Kariyeri

Akademik yaşamını büyük ölçüde Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde sürdüren Soysal, 1959-1963 yıllarında İdare Hukuku asistanı olarak çalıştı. 1963 yılında Anayasa Hukuku alanında doçent, 1969 yılında profesör oldu. 1971 yılında Siyasal Bilgiler Fakültesi Dekanlığına seçildi.

1961 yılında Kurucu Meclis’in Temsilciler Meclisi’nde görev aldı ve yeni anayasanın hazırlanması çalışmalarına katıldı. Akademik çalışmalarında anayasa hukuku, devlet yapısı, siyasal kurumlar, kamu yönetimi, insan hakları ve dış politika konularına ağırlık verdi.

12 Mart 1971 Muhtırası sonrasında, dekanlık görevini yürütürken 18 Mart 1971 tarihinde Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı tarafından gözaltına alındı ve tutuklandı. 1968 yılından beri ders kitabı olarak kullandığı Anayasa’ya Giriş adlı eserinde komünizm propagandası yaptığı iddiasıyla yargılandı. Altı yıl sekiz ay ağır hapis, iki ay yirmi gün Kuşadası’nda emniyet gözetiminde tutulma ve kamu haklarından sürekli yoksun bırakılma cezalarına mahkûm edildi. Yaklaşık 14,5 ay Mamak Cezaevi’nde kaldı.

Uluslararası Çalışmaları ve Kıbrıs

Mümtaz Soysal, 1970 yılında Akdeniz Toplumsal Araştırma Konseyi Başkanlığı yaptı. 1974-1978 yıllarında Uluslararası Af Örgütü Uluslararası Yürütme Kurulu üyeliğinde, 1976-1978 yıllarında ise aynı kurulun başkan yardımcılığında bulundu.

1978-1980 ve 1988-1994 yıllarında Kıbrıs’taki toplumlararası görüşmelerde Kıbrıs Türk tarafının anayasa danışmanı olarak görev yaptı. Uzun yıllar Rauf Denktaş’a da anayasa ve Kıbrıs görüşmeleri konusunda danışmanlık yaptı. Bu nedenle bazı biyografilerde yer alan “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Anayasası’nı hazırladı” ifadesi yerine, toplumlararası görüşmelerde Kıbrıs Türk tarafının anayasa danışmanlığını yaptığı bilgisi daha doğru bir tanımlamadır.

Siyasi Kariyeri

1991 genel seçimlerinde Sosyaldemokrat Halkçı Parti listesinden Ankara milletvekili seçilerek TBMM’ye girdi. Mecliste özellikle anayasa değişiklikleri, özelleştirme, Kıbrıs, olağanüstü hâl ve dış politika konularındaki çalışmalara katıldı.

27 Temmuz 1994 tarihinde Tansu Çiller başbakanlığındaki hükümette Dışişleri Bakanlığı görevine getirildi. Görevi sırasında hükümet politikaları konusunda Başbakan Tansu Çiller ve Sosyaldemokrat Halkçı Parti Genel Başkanı Murat Karayalçın ile çeşitli görüş ayrılıkları yaşadı. 28 Kasım 1994 tarihinde Dışişleri Bakanlığından ayrıldı.

1995 yılındaki anayasa değişikliği çalışmalarında Coşkun Kırca ile yaptığı tartışmalar ve seçim yasasının Anayasa Mahkemesi önüne götürülmesi sürecindeki çalışmalarıyla gündeme geldi. Sosyaldemokrat Halkçı Parti ile Cumhuriyet Halk Partisi’nin birleşmesinden sonra CHP’den ayrılarak Demokratik Sol Parti’ye geçti. 24 Aralık 1995 genel seçimlerinde DSP’den Zonguldak milletvekili seçildi.

Bülent Ecevit ve Rahşan Ecevit ile yaşadığı görüş ayrılıklarının ardından 1998 yılında DSP’den ayrıldı. 24 Temmuz 2002 tarihinde bir grup akademisyen ve siyasetçiyle birlikte Bağımsız Cumhuriyet Partisi’ni kurdu ve partinin genel başkanlığını üstlendi.

Yazarlığı

Akademik çalışmalarının yanında çeşitli dergi ve gazetelerde yazılar yayımladı. Forum, Akis, Yön, Emek ve Ortam dergilerinin yanı sıra Yeni İstanbul, Ulus, Barış ve Cumhuriyet gazetelerinde yazdı. 1974-1991 yıllarında Milliyet gazetesinde, 1991 yılından itibaren Hürriyet gazetesinde köşe yazarlığı yaptı. Daha sonraki yıllarda yazılarını Cumhuriyet gazetesinde sürdürdü.

Ailesi ve Özel Hayatı

Mümtaz Soysal, Mamak Cezaevi’nde bulunduğu dönemde yazar Sevgi Soysal ile evlendi. Kaynaklarda nikâh yılı konusunda 1971 ve 1972 tarihleri yer almaktadır. Bu evlilikten 1973 doğumlu Defne Soysal ve 1975 doğumlu Funda Soysal dünyaya geldi. Sevgi Soysal, 22 Kasım 1976 tarihinde yaşamını yitirdi.

Soysal daha sonra Sevinç Karasapan Soysal ile evlendi. Fransızca ve İngilizce biliyordu.

Ödülleri

1978 - UNESCO İnsan Hakları Eğitimi Uluslararası Ödülü; ödülün ilk sahibi oldu.
1986 - Türk Kalkınma Vakfı Ödülü.
1991 - Dışişleri Bakanlığı Üstün Hizmet Ödülü.
1991 - Fransa Ulusal Liyakat Nişanı (Ordre national du Mérite), subay derecesi.

Ölümü

Mümtaz Soysal, 11 Kasım 2019 tarihinde İstanbul’un Beşiktaş ilçesindeki evinde 90 yaşında hayatını kaybetti. 13 Kasım 2019 tarihinde Zincirlikuyu Camii’nde düzenlenen cenaze töreninin ardından Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi.

Eserleri

Soysal’ın anayasa hukuku, siyaset bilimi, kamu yönetimi ve dış politika alanlarında yayımlanmış eserlerinin yanı sıra gazete yazılarından oluşan kitapları da bulunmaktadır. 1995 yılında yayımlanan altı kitap, Bilgi Yayınevi’nin Mümtaz Soysal Düşünceler Günlüğü dizisi içinde yayımlanmıştır.

1954 - Avrupa Birliği ve Türkiye
1959 - Demokratik İktisadi Planlama İçin Siyasi Mekanizma
1964 - Dış Politika ve Parlamento
1966 - L'action des Administrés sur le Fonctionnement de l'Administration Publique
1967 - Local Government in Turkey
1968 - Halkın Yönetime Etkisi
1968 - Anayasa’ya Giriş
1969 - 100 Soruda Anayasanın Anlamı
1969 - Dinamik Anayasa Anlayışı - Anayasa Diyalektiği Üzerine Bir Deneme
1975 - Güzel Huzursuzluk
1983 - Demokrasiye Giderken
1986 - Anayasanın Anlamı (100 Soruda Anayasanın Anlamı adlı eserin yeni adla yayımlanan baskısı)
1995 - İdeoloji Öldü mü?
1995 - Aklını Kıbrıs'la Bozmak
1995 - Öpülesi Gemiler
1995 - İçgüveysinin Encamı
1995 - Balinanın Böcekleri
1995 - Anayasa'nın Püf Noktası