Mısır'ın üçüncü cumhurbaşkanı olan Enver Sedat, 1970-1981 yılları arasında görev yaptı. Cemal Abdülnasır döneminde Hür Subaylar hareketinin önde gelen isimleri arasında yer alan Sedat, cumhurbaşkanlığı döneminde Mısır'ın dış politikasında önemli değişiklikler yaptı. İsrail ile yürüttüğü barış görüşmeleri sonucunda İsrail Başbakanı Menahem Begin ile birlikte 1978 Nobel Barış Ödülü'ne layık görüldü.

Tam adı Muhammed Enver es-Sedat olan Enver Sedat, 25 Aralık 1918 tarihinde Mısır'ın Minufiye bölgesindeki Mit Ebu'l-Kum köyünde doğdu. Babası Muhammed es-Sedat, annesi Sit el-Berreyn'di. Kalabalık bir ailede büyüyen Sedat'ın adı, Osmanlı asker ve devlet adamı Enver Paşa'dan esinlenilerek verildi.

Askerî Kariyeri

Enver Sedat, ilk ve orta öğreniminin ardından Kraliyet Askerî Akademisi'ne girdi ve 1938 yılında mezun oldu. Burada daha sonra Mısır siyasetinin en önemli isimlerinden biri olacak Cemal Abdülnasır ile tanıştı.

İkinci Dünya Savaşı yıllarında İngilizlerin Mısır'daki etkisine karşı faaliyetlerde bulundu. İngiliz karşıtı girişimleri ve Mihver devletleriyle bağlantı kurmaya yönelik faaliyetleri nedeniyle 1942 yılında İngiliz makamlarınca tutuklandı. Hapisten kaçmayı başardı ancak daha sonra yeniden yakalandı. Savaşın ardından serbest bırakıldı ve siyasi faaliyetlerini sürdürdü.

Hür Subaylar Hareketi

Sedat, Cemal Abdülnasır öncülüğünde örgütlenen Hür Subaylar hareketine katıldı. Hür Subaylar 23 Temmuz 1952 tarihinde gerçekleştirdikleri askerî darbeyle Kral Faruk yönetimine son verdi. Darbenin ardından Sedat, hareketin kamuoyuna yaptığı ilk açıklamayı radyodan okuyan isimlerden biri oldu.

Monarşinin kaldırılmasının ardından kurulan yeni yönetimde çeşitli görevler üstlendi. Millet Meclisi'nde görev yaptı ve 1960-1968 yılları arasında meclis başkanlığı yaptı. Cemal Abdülnasır döneminde iki kez cumhurbaşkanı yardımcılığına getirildi; son olarak Aralık 1969'da bu göreve atandı.

Cumhurbaşkanlığı

Cemal Abdülnasır'ın 28 Eylül 1970 tarihinde hayatını kaybetmesinin ardından Enver Sedat cumhurbaşkanlığına aday gösterildi. Referandumun ardından 17 Ekim 1970 tarihinde Mısır'ın üçüncü cumhurbaşkanı olarak göreve başladı.

Göreve geldiğinde başlangıçta Nasır döneminin devamını temsil eden bir lider olarak görülmesine rağmen kısa süre içinde yönetimde önemli değişikliklere gitti. 1971 yılında siyasi rakiplerini yönetimden uzaklaştırdığı süreç "Düzeltme Devrimi" olarak adlandırıldı.

Ekonomide Nasır döneminin devletçi politikalarından kısmen uzaklaşarak "İnfitah" adı verilen ekonomik açılım politikasını uygulamaya koydu. Dış politikada ise zamanla Sovyetler Birliği'nden uzaklaşarak Amerika Birleşik Devletleri ile daha yakın ilişkiler kurmaya yöneldi.

Yom Kippur Savaşı

6 Ekim 1973 tarihinde Mısır ve Suriye, 1967'deki Altı Gün Savaşı sırasında İsrail tarafından ele geçirilen toprakları geri almak amacıyla İsrail kuvvetlerine karşı kapsamlı bir saldırı başlattı. Yom Kippur Savaşı veya Ekim Savaşı olarak bilinen çatışmada Mısır birlikleri Süveyş Kanalı'nı geçerek Sina Yarımadası'ndaki İsrail mevzilerine saldırdı.

Savaş askerî açıdan kesin bir Mısır zaferiyle sonuçlanmadı; ancak Mısır ordusunun Süveyş Kanalı'nı geçmesi ve Sina'da mevzi kazanması, 1967 yenilgisinin ardından ülkedeki siyasi ve psikolojik ortamı önemli ölçüde değiştirdi. Savaşın ardından ABD öncülüğündeki diplomatik girişimlerle Mısır ile İsrail arasında kuvvetlerin ayrılmasına ilişkin anlaşmalar yapıldı.

Sovyetler Birliği ile İlişkileri

Enver Sedat, cumhurbaşkanlığının ilk yıllarında Sovyetler Birliği ile ilişkilerini sürdürmekle birlikte zamanla Moskova'dan uzaklaştı. 1972 yılında binlerce Sovyet askerî danışmanının Mısır'dan ayrılmasını istedi. 1976 yılında ise Mısır, Sovyetler Birliği ile 1971'de imzalanmış Dostluk ve İşbirliği Antlaşması'nı feshetti.

Sedat'ın bu politikası, Mısır'ın dış politikasının giderek Amerika Birleşik Devletleri'ne yaklaşmasının önemli aşamalarından biri oldu.

İsrail Ziyareti ve Camp David

Enver Sedat, 1977 yılında İsrail ile doğrudan barış görüşmelerine hazır olduğunu açıkladı. 19 Kasım 1977 tarihinde İsrail'e giderek Kudüs'ü ziyaret etti. Ertesi gün İsrail parlamentosu Knesset'te konuşma yaptı. Bir Arap devlet başkanının İsrail'e gerçekleştirdiği bu ziyaret, Orta Doğu diplomasisinde önemli bir dönüm noktası oldu.

1978 yılında ABD Başkanı Jimmy Carter, Sedat ile İsrail Başbakanı Menahem Begin'i Maryland'deki Camp David başkanlık tesisinde bir araya getirdi. Günler süren görüşmelerin ardından 17 Eylül 1978 tarihinde Camp David Sözleşmesi olarak bilinen iki çerçeve anlaşması imzalandı.

Camp David görüşmelerinin ardından barış süreci devam etti. Enver Sedat ile Menahem Begin, 26 Mart 1979 tarihinde Washington'da, Başkan Jimmy Carter'ın da katıldığı törende Mısır-İsrail Barış Antlaşması'nı imzaladı. Antlaşma, iki ülke arasındaki savaş durumuna son verirken İsrail'in Sina Yarımadası'ndan aşamalı olarak çekilmesini öngördü. İsrail'in Sina'dan çekilmesi 1982 yılında tamamlandı.

Nobel Barış Ödülü

Enver Sedat ve İsrail Başbakanı Menahem Begin, Mısır ile İsrail arasında barışın sağlanmasına yönelik çalışmaları nedeniyle 1978 Nobel Barış Ödülü'ne birlikte layık görüldü.

Sedat'ın İsrail'le yakınlaşması ve barış antlaşmasını imzalaması uluslararası alanda önemli destek görürken Arap dünyasında ciddi tepkilere de yol açtı. Mısır'ın Arap Birliği üyeliği askıya alındı ve örgütün merkezi bir süreliğine Kahire'den Tunus'a taşındı.

Son Yılları

Başkanlığının son yıllarında Enver Sedat'ın yönetimi ekonomik sıkıntılar ve iç siyasi gerilimlerle karşı karşıya kaldı. Hükümetin muhalif siyasi gruplar ve İslamcı örgütlere yönelik politikaları giderek sertleşti. Eylül 1981'de yönetim, farklı siyasi ve dinî çevrelerden yüzlerce kişiyi kapsayan geniş çaplı tutuklamalar gerçekleştirdi.

Suikast ve Ölümü

Enver Sedat, 6 Ekim 1981 tarihinde Kahire'de 1973 Ekim Savaşı'nın yıldönümü dolayısıyla düzenlenen askerî geçit törenini izlerken suikasta uğradı.

Geçit törenine katılan askerî araçlardan birindeki saldırganlar araçtan inerek tören platformuna el bombaları attı ve otomatik silahlarla ateş açtı. Saldırıda Sedat ile birlikte başka kişiler de hayatını kaybetti, çok sayıda kişi yaralandı.

Suikastın başlıca faillerinden Mısır ordusunda görevli Halid el-İslambuli, Mısır İslami Cihadı ile bağlantılı bir grupta yer alıyordu. Saldırının arka planında Sedat yönetimine ve özellikle İsrail ile yapılan barışa karşı çıkan radikal İslamcı çevrelerin muhalefeti bulunuyordu. Halid el-İslambuli ve suikastla bağlantılı diğer bazı sanıklar yargılandı; İslambuli 1982 yılında idam edildi.

Sedat'ın ölümünün ardından Cumhurbaşkanı Yardımcısı Hüsnü Mübarek cumhurbaşkanlığına geçti. Enver Sedat, Kahire'deki Meçhul Asker Anıtı'nın bulunduğu alana defnedildi.

Ailesi

Enver Sedat iki kez evlendi. İlk evliliğini Ekbal Madi ile yaptı ve bu evlilikten üç kızı dünyaya geldi. Çift daha sonra boşandı.

Sedat, 1949 yılında Cihan Sedat ile evlendi. Bu evlilikten Lubna, Noha, Gamal ve Jihan adlarında dört çocukları oldu. Cihan Sedat, eşinin öldürülmesinden sonra eğitim, kadın hakları ve sosyal çalışmalar alanındaki faaliyetlerini sürdürdü. Daha sonraki yıllarda ABD'de çeşitli üniversitelerde ders verdi. 9 Temmuz 2021 tarihinde 87 yaşında hayatını kaybetti.

Önemli Görevleri ve Olaylar

1938 - Mısır Kraliyet Askerî Akademisi'nden mezun oldu.
1952 - Hür Subaylar hareketinin gerçekleştirdiği darbeye katıldı.
1960-1968 - Mısır Millet Meclisi Başkanlığı yaptı.
1969 - Cumhurbaşkanı Yardımcılığına getirildi.
1970 - Mısır'ın üçüncü cumhurbaşkanı oldu.
1973 - Yom Kippur Savaşı sırasında Mısır'ın cumhurbaşkanıydı.
1977 - İsrail'i ziyaret ederek Knesset'te konuşma yaptı.
1978 - Camp David Sözleşmesi'ni Menahem Begin ile imzaladı.
1978 - Menahem Begin ile birlikte Nobel Barış Ödülü'nü kazandı.
1979 - Mısır-İsrail Barış Antlaşması'nı imzaladı.
1981 - Kahire'deki askerî geçit töreninde düzenlenen suikast sonucu hayatını kaybetti.