Türk öykücü, romancı, deneme yazarı, çocuk edebiyatı yazarı, çevirmen, gazeteci ve yayıncı. 1950 Kuşağı öykücülüğünün önemli temsilcilerinden olan Adnan Özyalçıner, Türkiye Yazarlar Sendikasının kurucuları arasında yer almış ve 2019 yılından itibaren sendikanın genel başkanlığını üstlenmiştir.

Adnan Özyalçıner, 18 Şubat 1934 tarihinde İstanbul'un Karagümrük semtinde doğmuştur. Asıl adı Adnan Çelik'tir. Ayşe Hanım ile dokuma işçisi Ahmet Nuri Özyalçıner'in oğludur. Ailesi Boşnak kökenlidir. Baba tarafından dedesi Saraybosna'nın Travnik kentinden, anne tarafı ise Mostar'dan İstanbul'a göç etmiştir. İlkokulu bitirmeden bir yıl önce babasını kaybetti ve çocukluk yılları maddi sıkıntılar içinde geçti.

1947 yılında İstanbul Kâğıthane 3. Pansiyonlu İlkokulundan, 1950 yılında Eyüp Ortaokulundan, 1955 yılında İstanbul Erkek Lisesinden mezun oldu. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümündeki öğrenimini 1960 yılında yarıda bıraktı.

Çalışma Hayatı ve Yayıncılığı

Adnan Özyalçıner, gençlik yıllarında eczane çıraklığı, manavlık, dokuma atölyesinde kâtiplik, dergi ve kitap dağıtıcılığı gibi çeşitli işlerde çalıştı. Kim dergisi ve Varlık Yayınlarında başladığı düzeltmenlik mesleğini Cumhuriyet Gazetesi'nde sürdürdü. 1959-1981 yılları arasında Cumhuriyet gazetesinde yirmi yılı aşkın süre düzeltmen olarak çalıştı.

1964 yılında Sivas ve Bitlis'te yedek subay öğretmen olarak askerlik görevini yaptı.

1980'li yıllarda Yazarlar ve Çevirmenler Yayın ve Üretim Kooperatifinde (YAZKO) yöneticilik ve ikinci başkanlık yaptı. Yazko Edebiyat, Yazko Çeviri ve Hürriyet Gösteri dergilerinde yazı işleri sorumluluğu üstlendi. Daha sonra Hürriyet Vakfı Yayınlarında basım sorumlusu olarak çalıştı ve Simavi Yayınlarında görev yaptı.

1995 yılında Radyo Umut'ta “Öykü Defteri” adlı programı hazırlayıp sundu. Sennur Sezer ile birlikte “Kızlar Sınıfı” ve “Seyyar Kâmil” adlı televizyon yapımlarının senaryolarını yazdı. 1998 yılında TRT-2'de yayımlanan “Ateşi Çalmak” programının “Emeğin Haritası” bölümünü hazırladı.

Türkiye Yazarlar Sendikası

Adnan Özyalçıner, 1974 yılında kurulan Türkiye Yazarlar Sendikasının kuruluş çalışmalarına katıldı ve 1974-1989 yılları arasında yaklaşık 15 yıl genel sekreterlik görevini yürüttü.

12 Eylül 1980 askerî darbesinin ardından Türkiye Yazarlar Sendikasını “illegal örgüte dönüştürmek” suçlamasıyla sendikanın diğer yöneticileriyle birlikte yargılandı ve 1983 yılında beraat etti.

25 Mayıs 2019 tarihinde gerçekleştirilen Türkiye Yazarlar Sendikası 21. Olağan Genel Kurulunda genel başkanlığa seçildi. Sonraki genel kurullarda da görevini sürdürdü. 14 Haziran 2025 tarihinde gerçekleştirilen 24. Olağan Genel Kurulun ardından yapılan görev dağılımında yeniden Türkiye Yazarlar Sendikası Genel Başkanı oldu.

PEN Yazarlar Derneği, Dil Derneği, Edebiyatçılar Derneği ve Türkiye Gazeteciler Cemiyeti üyesi olan Adnan Özyalçıner, Nazım Hikmet Vakfı Danışma Kurulunda da yer aldı.

Yargılanması

Adnan Özyalçıner, Yeni a dergisinin Haziran 1974 tarihli 27. sayısında yayımlanan “Sabah Ajansı” başlıklı yazısı nedeniyle komünizm propagandası yaptığı iddiasıyla yargılandı. Derginin söz konusu sayısı toplatıldı; Özyalçıner yargılama sonucunda beraat etti.

12 Eylül askerî darbesinden sonra da Türkiye Yazarlar Sendikası yöneticisi olarak sendikayı yasa dışı bir örgüte dönüştürmekle suçlandı. Bu davadan da 1983 yılında beraat etti.

Yazarlığı

Adnan Özyalçıner'in sanat dergisinde yayımlanan ilk öyküsü “Bir Yılbaşı Gecesi”, lise öğrencisiyken arkadaşlarıyla tek sayı çıkardığı Demet dergisinde 1953 yılında yayımlandı. Öykü ve yazıları daha sonra Onüç, Mavi, Varlık, Papirüs, Yazko Edebiyat, Halkın Dostları, Yeditepe, Gösteri, Yeni Düşün, Evrensel Kültür, Seçilmiş Hikâyeler ve başka edebiyat dergilerinde yer aldı.

Kemal Özer ve Edip Özyörük ile birlikte 15 Ocak 1956-Haziran 1960 tarihleri arasında aylık edebiyat dergisi a'yı çıkardı. Toplam 29 sayı yayımlanan dergide Onat Kutlar, Erdal Öz, Kemal Özer ve Demir Özlü gibi dönemin genç edebiyatçıları da yer aldı.

Daha sonra Ferit Öngören ve Refik Durbaş tarafından çıkarılan ve a dergisinin devamı niteliğindeki Yeni a dergisinin Nisan 1972-Haziran 1974 arasındaki yayın döneminde son beş sayısını yönetti.

1950 Kuşağı öykücülerinden biri olarak değerlendirilen Adnan Özyalçıner, ilk dönem öykülerinde bireyin çevresi ve eşyayla ilişkisini, yalnızlık, yabancılaşma ve bunalım gibi temalar üzerinden ele aldı. Çağrışım, simge, soyutlama ve yer yer gerçeküstücü anlatım olanaklarından yararlandı. Daha sonraki eserlerinde ise toplumcu gerçekçi bir çizgiye yönelerek toplumsal eşitsizlikleri, sınıfsal çelişkileri, emekçilerin yaşamını ve büyük kentteki dönüşümü öykülerinin merkezine taşıdı.

Özyalçıner'in edebiyatında İstanbul özel bir yere sahiptir. Özellikle sur çevresi, Karagümrük ve kentin yoksul mahallelerinde yaşayan insanların gündelik hayatı, İstanbul'un değişen yapısı, kaybolan mahalle kültürü ve kent belleği eserlerinde sıkça yer aldı.

İlk öykü kitabı Panayır 1960 yılında yayımlandı. 1963 yılında yayımlanan Sur ile 1964 Sait Faik Hikâye Armağanı'nı kazandı. 1971'de yayımladığı Yağma: Bir Şehrin Öyküsü ile bireysel temalardan toplumsal ve sınıfsal sorunlara doğru belirginleşen yönelimini sürdürdü ve bu kitabıyla 1972 Türk Dil Kurumu Hikâye Ödülü'nü aldı.

1977 yılında yayımlanan Gözleri Bağlı Adam ile ikinci kez Sait Faik Hikâye Armağanı'na değer görüldü. 1991 yılında yayımlanan Cambazlar Savaşı Yitirdi ise Haldun Taner Öykü Ödülü'nü kazandı.

Öykücülüğünün yanı sıra roman, deneme, anı, araştırma, biyografi, çocuk edebiyatı, masal ve derleme alanlarında da eserler verdi. 1997 yılında yayımlanan IV. Murat ve Mirgün Bahçeleri adlı tarihî romanı sonraki baskılarında Güç ve Güzellik: IV. Murat'ın Olağandışı Yaşamı adıyla da yayımlandı.

1970'li yıllarda kaleme aldığı Buruk Acı ve Buğulu Gözler adlı romanları ile Dönüş adlı öyküsü Türkan Şoray imzasıyla yayımlandı ve daha sonra sinemaya uyarlandı.

Onur Yazarlığı

Adnan Özyalçıner, 2019 yılında 38. Uluslararası İstanbul Kitap Fuarı'nın “Onur Yazarı” seçildi. Fuarın ana teması da “Edebiyatımızda 50 Kuşağı” olarak belirlendi. Fuar kapsamında Özyalçıner'in yaşamı, eserleri ve temsilcilerinden biri olduğu 1950 Kuşağı üzerine çeşitli etkinlikler düzenlendi.

Ailesi

Adnan Özyalçıner, 1967 yılında şair ve yazar Sennur Sezer ile evlendi. Çiftin Ayşe Bengi ve Ahmet Emre adlarında iki çocuğu oldu. Sennur Sezer, 7 Ekim 2015 tarihinde hayatını kaybetti. Özyalçıner ile Sezer, evliliklerinin yanı sıra edebiyat alanında da uzun yıllar birlikte çalıştı ve çok sayıda ortak esere imza attı.

Ödülleri

2018 - 3. Antalya Edebiyat Günleri - Onur Ödülü
1993 - Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Türkiye Gazetecilik Başarı Ödülü - “Babıâli Ölüyor mu?”
1991 - Haldun Taner Öykü Ödülü - Cambazlar Savaşı Yitirdi
1990 - Sıtkı Dost Çocuk Edebiyatı Ödülü - Keloğlan ile Köse (Sennur Sezer ile)
1980 - Çağdaş Gazeteciler Derneği Yılın Başarılı Gazetecisi Ödülü - “Çamlıca” röportaj-öyküsü
1978 - Sait Faik Hikâye Armağanı - Gözleri Bağlı Adam (Selçuk Baran ile paylaştı)
1972 - Türk Dil Kurumu Hikâye Ödülü - Yağma
1964 - Sait Faik Hikâye Armağanı - Sur

Kitapları

2017 - Kalabalıktan Birileri (Deneme)
2017 - Bir Zamanların İstanbul'u (Sennur Sezer ile) (İnceleme)
2017 - Torik Akını (Hikâye)
2016 - Yok Olan İstanbul (İnceleme)
2015 - Çürük Ceviz ve Küçük Karınca (Çocuk edebiyatı)
2015 - Hükümdarların Kılıcı Seyfilmülük (Çocuk edebiyatı)
2014 - Uzayda Yaz Tatili (Çocuk edebiyatı)
2014 - Alandaki Park (Hikâye)
2012 - Masal Okuyorum: Masal Evinden En Güzel Masallar (Sennur Sezer ile) (Masal)
2012 - Annemle Masal Okuyorum: Masal Evinden En Güzel Masallar (Sennur Sezer ile) (Masal)
2012 - Ninemle Masal Okuyorum: Masal Evinden En Güzel Masallar (Sennur Sezer ile) (Masal)
2012 - Keloğlan ile Köse: Masal Evinden En Güzel Masallar (Sennur Sezer ile) (Derleme)
2012 - Toparlak (Çocuk edebiyatı)
2011 - Öyküleriyle İstanbul Anıtları 2: Saray'dan Liman'a (İnceleme)
2011 - Öyküleriyle İstanbul Anıtları 1: Sulardır Kuşatan İstanbul'u (Sennur Sezer ile) (İnceleme)
2011 - Gidelim Kâğıthaneye (Sennur Sezer ile) (İnceleme)
2010 - Benim İstanbul'um: 15 Yazar 1 Çizer (Derleme)
2009 - Edebiyatın Kırk Ayaklı Karıncası: Asım Bezirci Kitabı (Biyografi)
2009 - Karagümrüklü Yıllar (Anı)
2008 - Keloğlan Bir Gün (Masal)
2008 - Seçme Türk Masalları (Masal)
2008 - İç (Aslı Solakoğlu ile) (Hikâye)
2008 - Ayak İzleri (Hikâye)
2007 - Âşık Garip ve Şahsenem (Derleme)
2007 - Edebiyatın Ağır İşçisi Cevdet Kudret (Biyografi)
2006 - Seyahatname'den Seçmeler (Derleme)
2004 - Masal Evi: 7 Masalcı 365 Masal (Masal)
2003 - Üç Dinin Buluştuğu Kent: İstanbul (Sennur Sezer ile) (İnceleme)
2003 - Gökyüzünde Ayaklanma (Seçme Öyküler)
2002 - Kapital'in Aydınlığında Alaattin Bilgi (Biyografi)
2001 - Toplu Öyküler 4: Alaycı Öyküler-Aradakiler (Hikâye)
2001 - Toplu Öyküler 3: Cambazlar Savaşı Yitirdi-Sağanak (Hikâye)
2001 - Toplu Öyküler 2: Gözleri Bağlı Adam-Yağma (Hikâye)
2001 - Toplu Öyküler 1: Panayır-Sur (Hikâye)
1999 - Motorize Köleler (Sennur Sezer ile) (Antoloji)
1999 - Dokumacının Ölümü (Antoloji)
1999 - Gökkuşağı Masalları (10 kitap) (Masal)
1999 - Yazdan Kalma Bir Gün: İstanbul Öyküleri (Hikâye)
1998 - Grev Bildirisi: Emek Öyküleri II (Sennur Sezer ile) (Antoloji)
1998 - Ekmek Kavgası: Emek Öyküleri I (Sennur Sezer ile) (Antoloji)
1998 - Tarihin Işıldağı (Deneme)
1997 - IV. Murat ve Mirgün Bahçeleri (Roman)
1995 - İstanbul'un Taşı Toprağı Altın: Eski İstanbul Yaşayışı ve Folkloru (Sennur Sezer ile) (Araştırma)
1995 - Tarihten Öyküler
1994 - Keloğlan'dan Masallar (5 kitap) (Masal)
1993 - Sağanak (Hikâye)
1992 - Taş: Seçme Öyküler (Hikâye)
1991 - Alaycı Öyküler (Hikâye)
1991 - Cambazlar Savaşı Yitirdi (Hikâye)
1989 - Anadolu'dan Öyküler (Sennur Sezer ile)
1988 - Devlet Kuşu
1983 - Irgat Siman (Çeviri)
1981 - Anıtların Öyküleri
1981 - Kırmızı Çini Kâse: Çocuk Masalları (Masal)
1980 - Sabır Taşı Çatladı
1980 - Ölümsüzleşen Bahçe
1977 - Garip Nasıl Okuyacak
1977 - Gözleri Bağlı Adam (Hikâye)
1972 - Yıkım Günleri (Hikâye)
1971 - Yağma: Bir Şehrin Öyküsü (Hikâye)
1963 - Sur (Hikâye)
1960 - Panayır (Hikâye)