Etiyopyalı siyasetçi ve eski asker. Abiy Ahmed Ali, 2 Nisan 2018 tarihinden bu yana Etiyopya Başbakanıdır. Etiyopya ile Eritre arasındaki uzun süreli sınır anlaşmazlığının çözümüne yönelik girişimleri ve bölgesel barış çabaları nedeniyle 2019 yılı Nobel Barış Ödülü'ne layık görüldü.

Abiy Ahmed Ali, 15 Ağustos 1976 tarihinde Beshasha, Oromia, Etiyopya'da doğdu. Babası Ahmed Ali Müslüman Oromo, annesi Tezeta Wolde ise Ortodoks Hıristiyan Amhara kökenliydi. Kalabalık bir ailede büyüyen Abiy Ahmed, babasının 13. çocuğu, annesinin ise altı çocuğunun en küçüğüydü.

Eğitimi ve Askerî Kariyeri

Abiy Ahmed Ali, genç yaşta dönemin Etiyopya yönetimi olan Derg rejimine karşı silahlı mücadeleye katıldı. Daha sonra Etiyopya Ulusal Savunma Kuvvetlerinde görev yaptı ve askerî kariyerinde yarbay rütbesine kadar yükseldi. Birleşmiş Milletlerin Ruanda'daki barışı koruma görevinde de bulundu. Etiyopya ile Eritre arasındaki 1998-2000 savaşında görev yaptı.

Askerî kariyeri sırasında bilgi teknolojileri ve iletişim alanında uzmanlaşan Abiy Ahmed Ali, daha sonra lisansüstü eğitimini yönetim, liderlik, işletme, barış ve güvenlik alanlarında sürdürdü. Dönüşümsel liderlik alanında yüksek lisans ve işletme alanında MBA derecesi aldı. Addis Ababa Üniversitesi Barış ve Güvenlik Çalışmaları Enstitüsünde doktora eğitimini tamamladı.

Etiyopya'nın siber güvenlik ve istihbarat altyapısında önemli görevler üstlendi. Bilgi Ağı Güvenliği Ajansının (Information Network Security Agency - INSA) kuruluşunda yer aldı ve kurumun yöneticiliğini yaptı.

Siyasi Kariyeri

Abiy Ahmed Ali, askerî ve güvenlik alanındaki kariyerinin ardından aktif siyasete yöneldi. Oromo Halkları Demokratik Örgütü (OPDO) içinde görev aldı ve daha sonra örgütün genel sekreterliğini yürüttü. Oromia bölgesel yönetiminde başkan yardımcılığı yaptı.

2015-2016 yıllarında Etiyopya federal hükümetinde Bilim ve Teknoloji Bakanı olarak görev yaptı. Daha sonra yeniden Oromia bölgesel yönetiminde görev aldı.

Ülkede uzun süren hükûmet karşıtı protestoların ardından Başbakan Hailemariam Desalegn Şubat 2018'de görevinden ayrılacağını açıkladı. Abiy Ahmed Ali, 27 Mart 2018 tarihinde iktidardaki Etiyopya Halkının Devrimci Demokratik Cephesi'nin (EPRDF) başkanlığına seçildi.

2 Nisan 2018 tarihinde parlamentoda yemin ederek Etiyopya Federal Demokratik Cumhuriyeti'nin dördüncü başbakanı olarak göreve başladı.

Başbakanlığının İlk Dönemi

Abiy Ahmed Ali, başbakanlığının ilk aylarında siyasi tutukluların serbest bırakılması, daha önce yasaklanmış muhalif örgütlerin ülkeye dönmesine izin verilmesi, medya üzerindeki bazı kısıtlamaların kaldırılması ve devlet kurumlarında reform yapılması gibi adımlar attı.

Kabinesinde kadınların temsilini önemli ölçüde artırdı. 2018 yılında oluşturulan kabinedeki bakanlıkların yarısını kadınlara verdi. Aynı dönemde Sahle-Work Zewde, Etiyopya'nın ilk kadın cumhurbaşkanı seçildi.

Etiyopya-Eritre Barış Süreci

Etiyopya ile Eritre, sınır anlaşmazlığı nedeniyle 1998-2000 yılları arasında savaşmış, savaşın sona ermesinden sonra da iki ülke arasındaki ilişkiler yaklaşık yirmi yıl boyunca gergin kalmıştı.

Abiy Ahmed Ali, başbakan olduktan sonra 2002 yılında Etiyopya-Eritre Sınır Komisyonu tarafından verilen sınır kararını kabul etmeye hazır olduğunu açıkladı. Bu karar iki ülke arasındaki diplomatik yakınlaşmanın önünü açtı.

Temmuz 2018'de Abiy Ahmed Ali ile Eritre Cumhurbaşkanı Isaias Afwerki Asmara'da bir araya geldi. İki ülke arasında diplomatik ilişkilerin yeniden kurulması, sınırların açılması ve ulaşım ile iletişim bağlantılarının yeniden başlatılması konusunda anlaşmaya varıldı. Eylül 2018'de taraflar barış sürecini güçlendiren yeni bir anlaşmaya imza attı.

2019 Nobel Barış Ödülü

Abiy Ahmed Ali, barış ve uluslararası iş birliğinin sağlanması yönündeki çabaları ve özellikle komşu Eritre ile yaşanan sınır anlaşmazlığının çözülmesi için başlattığı girişimler nedeniyle 2019 Nobel Barış Ödülü'ne layık görüldü.

Norveç Nobel Komitesi, ödülü verirken yalnızca Eritre ile yakınlaşmasını değil, Doğu ve Kuzeydoğu Afrika'daki barış ve uzlaşma süreçlerine yaptığı katkıları da dikkate aldı. Abiy Ahmed Ali, Nobel Barış Ödülü'nü 10 Aralık 2019 tarihinde Oslo'da aldı.

Refah Partisinin Kuruluşu

Başbakanlığı döneminde iktidardaki siyasi yapıyı yeniden düzenleyen Abiy Ahmed Ali, 2019 yılında EPRDF'yi oluşturan partilerin büyük bölümünü Refah Partisi (Prosperity Party) adı altında birleştirdi. Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) bu birleşmeye katılmadı.

Bu gelişme, uzun yıllar Etiyopya siyasetinde belirleyici olan etnik temelli koalisyon sisteminde önemli bir değişiklik oluştururken, Abiy Ahmed yönetimi ile TPLF arasındaki siyasi anlaşmazlıklar giderek derinleşti.

Tigray Savaşı

Federal hükûmet ile Tigray bölgesini yöneten TPLF arasındaki gerilim 2020 yılında silahlı çatışmaya dönüştü. Abiy Ahmed hükûmeti, TPLF güçlerinin federal ordunun Kuzey Komutanlığına ait üslerine saldırdığını açıklayarak Kasım 2020'de Tigray bölgesine askerî operasyon başlattı. TPLF ise çatışmanın başlamasına ilişkin federal hükûmetin anlatımına karşı farklı iddialarda bulundu.

Etiyopya federal ordusunun yanı sıra Eritre birlikleri ve çeşitli bölgesel güçlerin de dahil olduğu savaş, büyük bir insani krize yol açtı. Çatışmalar sırasında sivillere yönelik katliamlar, cinsel şiddet, zorla yerinden etme ve diğer ağır insan hakları ihlalleri konusunda savaşın farklı taraflarına yönelik suçlamalar gündeme geldi. Uluslararası kuruluşlar çatışmanın taraflarına ilişkin çeşitli ihlal iddialarını araştırdı.

Tigray savaşı, Abiy Ahmed Ali'nin 2019 yılında aldığı Nobel Barış Ödülü'nün ardından uluslararası kamuoyundaki konumunun önemli ölçüde tartışılmasına yol açtı. Hükûmeti, askerî operasyonların ülkenin anayasal düzenini ve toprak bütünlüğünü korumak için gerekli olduğunu savunurken, uluslararası insan hakları kuruluşları ve bazı devletler savaşın yürütülüşünü ve insani yardıma erişimde yaşanan sorunları eleştirdi.

2021 Seçimleri ve İkinci Dönemi

COVID-19 salgını nedeniyle ertelenen genel seçimler 2021 yılında gerçekleştirildi. Abiy Ahmed'in liderliğindeki Refah Partisi parlamentoda çoğunluğu elde etti. Bunun ardından Abiy Ahmed Ali, Ekim 2021'de yeni hükûmet döneminde yeniden başbakan olarak yemin etti.

Pretoria Barış Anlaşması

Federal hükûmet ile TPLF arasında iki yıl süren savaşın ardından Afrika Birliği arabuluculuğunda barış görüşmeleri gerçekleştirildi. Taraflar 2 Kasım 2022 tarihinde Güney Afrika'nın Pretoria kentinde çatışmaların kalıcı olarak durdurulmasını öngören anlaşmayı imzaladı.

Anlaşmayla Tigray'daki geniş çaplı savaş sona erdi ve daha sonra bölgede geçici bir yönetim oluşturuldu. Ancak anlaşmanın uygulanması, yerinden edilmiş insanların geri dönüşü, tartışmalı bölgelerin statüsü, silahlı unsurların tasfiyesi ve Eritre birliklerinin durumu gibi konular sonraki yıllarda da sorun olmaya devam etti.

Sonraki Dönem

Abiy Ahmed Ali, 2026 yılında da Etiyopya Başbakanlığı görevini sürdürmektedir. Yönetimi ekonomik reformlar, altyapı yatırımları, tarımsal üretimin artırılması ve dijitalleşme programlarını sürdürürken ülkenin farklı bölgelerindeki silahlı çatışmalar ve siyasi gerilimler devam etmektedir.

2026 yılında Tigray'daki siyasi ve askerî gerilimin yeniden yükselmesi, 2022 Pretoria Anlaşması'nın geleceğine ilişkin endişeleri artırdı. Federal hükûmet anlaşmaya bağlılığını sürdürdüğünü açıklarken TPLF yönetimi hükûmeti anlaşmanın bazı hükümlerini yerine getirmemekle suçladı. Aynı dönemde Abiy Ahmed yönetimi ile Eritre arasındaki ilişkiler de yeniden gerildi.

Özel Hayatı

Abiy Ahmed Ali, Zinash Tayachew ile evlidir. Çiftin üç kız çocuğu vardır. Aile ayrıca bir erkek çocuğu evlat edinmiştir. Zinash Tayachew, Abiy Ahmed'in başbakanlığı döneminde Etiyopya'nın First Lady'si olarak çeşitli sosyal yardım ve eğitim projelerinde görev aldı.

Başlıca Görevleri

Bilgi Ağı Güvenliği Ajansı (INSA) Kurucu Direktörlüğü
Oromo Halkları Demokratik Örgütü Genel Sekreterliği
Oromia Bölgesel Yönetimi Başkan Yardımcılığı
2015-2016 - Bilim ve Teknoloji Bakanlığı
2018-2019 - Etiyopya Halkının Devrimci Demokratik Cephesi Başkanlığı
2019- - Refah Partisi (Prosperity Party) Liderliği
2018- - Etiyopya Başbakanlığı

Ödülleri

2019 - Nobel Barış Ödülü - Etiyopya ile Eritre arasındaki sınır anlaşmazlığının çözümüne yönelik girişimleri ve barış ile uluslararası iş birliği çabaları nedeniyle