Selahattin İçli, Türk hekim, bestekâr, akademisyen ve Türk sanat müziği sanatçısıdır. Tıp doktorluğu ile müzik çalışmalarını uzun yıllar birlikte sürdürdü; özellikle “Zeytin Gözlüm”, “Gül Açılsın Dudağında Gülüver”, “Hüzün Zaman Zaman Deli Dalgalarla Gelir”, “Ayrılık Var Çıkan Falda” ve “Bir Sabah Bakacaksın ki Bir Tanem Ben Yokum” gibi eserleriyle tanındı. 1986 yılında İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı Kompozisyon Bölümünün kuruluşunda görev aldı ve bölüm başkanlığı yaptı.

Selahattin İçli, 6 Ekim 1923 tarihinde İstanbul'un Beşiktaş ilçesinde doğdu. Babası İbrahim İçli, annesi Zekiye İçli'dir. Nimet ve Ümran adlarında iki kız kardeşi vardı. Aile çevresindeki önemli müzisyenlerden biri, dönemin tanınmış ud sanatçısı ve bestekârı Şerif İçli idi.

Çocukluğu ve Eğitimi

Babası İbrahim İçli'nin 1927 yılında Susurluk Borasit Madeninde görev alması üzerine aile Susurluk'a taşındı. Selahattin İçli ilkokulu Susurluk'ta, ortaokul ve liseyi ise Balıkesir'de yatılı olarak okudu.

Yükseköğrenimini İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesinde yaptı ve 1949 yılında mezun oldu. 1950 yılında askerlik görevini Çankırı Piyade Atış Okulunda tabip olarak yerine getirdi.

Hekimlik Kariyeri

Selahattin İçli, askerlik sonrasında 1953 yılına kadar İstanbul'da özel bir hastanede ve özel bir şirkette hekim olarak çalıştı. Daha sonra Balıkesir'e dönerek Susurluk Belediye Tabipliği, Susurluk Şeker Fabrikası Tabipliği ve Borasit Madeni Tabipliği görevlerini üstlendi.

1961 yılında yeniden İstanbul'a yerleşti. Bir süre özel sektörde çalıştıktan sonra 1967 yılında Sosyal Sigortalar Kurumu İstanbul Hastanesinde göreve başladı. Burada Başhekim Yardımcılığına kadar yükseldi.

1981 yılında SSK İstanbul Hastanesindeki Başhekim Yardımcılığı görevinden ayrılarak mesleki yaşamının ağırlığını müzik eğitimine verdi.

Müzikle Tanışması

Selahattin İçli'nin müzikle ilişkisi çocukluk yıllarında başladı. Babası İbrahim İçli'nin Türk musikisine ilgisi ve geniş repertuvarı sayesinde küçük yaşta klasik ve dönemin güncel Türk musikisi eserlerini dinleyerek yetişti.

Henüz 12-13 yaşlarındayken makam ve usul bilgileriyle tanıştı. Lise döneminde beste denemelerine başladı ve 17 yaşındayken ilk şarkısını besteledi. Faruk Nafiz Çamlıbel'in Hıyaban adlı şiirinden hazırladığı hüseynî makamındaki bu ilk eserinin Şerif İçli tarafından beğenilmesi, bestecilik çalışmalarını sürdürmesinde etkili oldu.

1942 yılında, babasının da yakın arkadaşı olan bestekâr Selahattin Pınar ile tanıştı. Uzun yıllar Pınar'ı evinde ziyaret ederek onun bestecilik anlayışından yararlandı.

1943 yılında kurulan İstanbul Üniversitesi Korosuna katıldı ve yaklaşık on yıl bu toplulukta çalışmalarını sürdürdü. Aynı dönemde kanun sanatçısı ve musiki bilgini Ekrem Karadeniz'den özel dersler aldı; çeşitli konserlere sesi ve uduyla katıldı.

Akademik Müzik Kariyeri

Selahattin İçli, 1981 yılında İstanbul Türk Musikisi Devlet Konservatuvarında sanatçı öğretim görevlisi ve başkan yardımcısı olarak göreve başladı.

Konservatuvarın İstanbul Teknik Üniversitesi'ne bağlanmasının ardından 1986 yılında profesör unvanını aldı ve Kompozisyon Bölümü Başkanlığına atandı. Aynı yıl Demirhan Altuğ ile birlikte İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı Kompozisyon Bölümünün kuruluşunda görev aldı.

Yaş haddinden emekliye ayrılmasına kadar Kompozisyon Bölümü Başkanlığını sürdürdü. Emekliliğinin ardından da ders saat ücretli öğretim elemanı olarak konservatuvarda öğrenciler yetiştirmeye devam etti.

Çeşitli ansiklopedi, gazete ve dergilerde Türk musikisi, bestecilik, prozodi, müzik eğitimi ve sanat anlayışı üzerine yüzlerce makale, inceleme ve eleştiri yazısı yayımlandı.

Bestecilik Anlayışı

Selahattin İçli, klasik Türk musikisinin makam, usul ve prozodi esaslarına bağlı kalmakla birlikte, eserlerinde kendi döneminin anlatım biçimlerini kullanan daha yenilikçi bir üslup geliştirdi. Geleneksel formları taklit etmek yerine klasik birikimi yeni melodik anlayışlarla birleştirmeye çalıştı.

Eserlerinde özellikle söz ile melodinin uyumuna önem verdi. Şiirin vurgu, anlam, telaffuz ve ritmik yapısının besteye doğru biçimde aktarılması gerektiğini savundu. Bestecinin Türkçeyi iyi kullanmasının ve şiirden hareket etmesinin sağlıklı bir prozodi için temel şart olduğunu düşünüyordu.

“Geçmişi özümsemek, günü değerlendirmek, ileri ufuklara koşmak...”
— Selahattin İçli

Selahattin İçli, bestecinin geçmişin birikimini özümsemesi ancak yeni arayışlardan da kaçınmaması gerektiğini savundu. Ona göre yenilikçilik, geleneksel kuralları bütünüyle reddetmek değil, onları kişisel ve çağdaş bir müzik dili içinde yeniden yorumlamaktı.

Eserleri ve Yorumcular

Selahattin İçli'nin eserleri Türk sanat müziğinin birçok önemli yorumcusu tarafından seslendirildi. Özellikle Emel Sayın'ın yorumuyla tanınan “Zeytin Gözlüm”, bestecinin geniş kitlelere ulaşan eserlerinden biri oldu.

“Gül Açılsın Dudağında Gülüver”, “Hüzün Zaman Zaman Deli Dalgalarla Gelir”, “Ayrılık Var Çıkan Falda”, “Bitmez Tükenmez Bu Dert Ömür Diyorlar Buna”, “Bir Sabah Bakacaksın ki Bir Tanem Ben Yokum” ve “Hoş Geldin Gönül Bahçeme” de en çok bilinen besteleri arasında yer aldı.

Ailesi

Selahattin İçli, 1955 yılında Pınar Atasay İçli ile evlendi. Çiftin 1958 yılında Murad İçli adında bir oğulları oldu. Murad İçli, 1981 yılında Nilüfer Sayder İçli ile evlendi. Selahattin İçli'nin Sine ve Berk adlarında iki torunu oldu.

Devlet Sanatçısı Unvanı

Selahattin İçli, 1998 yılında bestecilik ve Türk musikisine yaptığı katkılar nedeniyle Devlet Sanatçısı unvanı verilen sanatçılar arasında yer aldı.

Vefatı

Selahattin İçli, 14 Ekim 2006 tarihinde İstanbul'da geçirdiği kalp krizi sonucu 83 yaşında hayatını kaybetti.

İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuvarının Taşkışla binası önünde kendisi için tören düzenlendi. Cenazesi 16 Ekim 2006 tarihinde İstanbul'da toprağa verildi.

Eserlerinden Bazıları

Ah Eden Kimdir Bu Saat Kuytuda - Hüseynî
Alev Alev Gözleri Bir Şimşek Çakar Gider - Acem Aşîran
Alnına Konan Bûse Gözlerine O Bakış - Kürdîli Hicazkâr
Aşkın Rengi Varsa Eğer Sen Beyazsın - Acem Kürdî
Ayrılık Var Çıkan Falda - Muhayyer Kürdî
Bahara İndi Melekler - Bûselik
Baktın Güldün Düşündün Anladım ki Unuttun - Sûznâk
Bırak Böyle Kalalım Bir Dargın Bir Barışık - Rast
Bırak Olduğu Gibi Kalsın - Nihâvend
Bir Destan Dolaşır Bolu Dağının Dumanında Rüzgârında - Nikrîz
Bir Kadın Var Bu Şehirde - Bûselik
Bir Rüzgâr Saçlarımı Dağıtsa Uzak Limanlarda - Hisâr Bûselik
Bir Sabah Bakacaksın ki Bir Tanem Ben Yokum - Kürdîli Hicazkâr
Bir Seni Bir Gülü Öptüm Gizlice - Hicaz
Bir Şuh Gülüşün Attı Beni Bil Bu Cefâya - Karcığar
Bitmez Tükenmez Bu Dert Ömür Diyorlar Buna - Kürdîli Hicazkâr
Bitti Acılarım Senin Yanında - Rast
Cimri mi Cimri Bu Gönül Eğer Severse - Kürdîli Hicazkâr
Çek Bir İstanbullu Nefes Dolsun Sana Rüyâ - Sultânî Yegâh
Çektikçe Sîneye Etraftasın Sen Cismi Güzel - Mâhûr
Çiçek Nedir Görmeden Bozkırlara Dalmışsan - Kürdîli Hicazkâr
Çoktan Beri Bir Kız Tanırım Ben Sarıyer'de - Rast
Diyorum ki Her Gün Bana Gelesin - Nihâvend
Dün Ellerle Oynamışsın Gülmüşsün - Sabâ Zemzeme
Eski Şarkıları Çoktan Bıraktım - Acem Aşîran
Gece Gözlüm Nerden Çıktın Karşıma - Muhayyer Kürdî
Gerçi Aman Vermez Kara Kışı Sensizliğin - Nevâ
Gönlümdeki Aşk Hasreti Deryâlara Sığmaz - Uşşâk
Gönül Hikâyesi Bu Garip Yollardan Geçer - Sultânî Yegâh
Gönüllerde Yer Edenler - Nikrîz
Gül Açılsın Dudağında Gülüver - Kürdîli Hicazkâr
Güneşin Battığı Yerde Bir Dönülmez Ufka Gittin - Kürdîli Hicazkâr
Güzel Kendini Sun Sonra Aşkı Anlayamazsın - Nihâvend
Hadi Canım Çekinme Yok Yoktur Kul Sevince - Mâhûr
Hakkını Verin Bu Sazın - Acem Aşîran
Anlat Bana Öğretmenim - Nihâvend
Hiç Tatmadım Böyle Duyguyu - Kürdî
Hoş Geldin Gönül Bahçeme Bahar Yüzlüm Hoş Geldin - Mâhûr
Hüzün Zaman Zaman Deli Dalgalarla Gelir - Kürdîli Hicazkâr
İçimde Bir Duygu Seninle Sensiz Gibi - Bûselik
İşveyle Fısıltıyla Gülüşle Olmuş Şeb-i Sevdâ Yine Bîhab - Muhayyer Kürdî
Merak Bu ya Bir Tanem Nerelerde Gezersin - Nihâvend
Ne Vardı Koşacak Goncadan Güle - Sultânî Yegâh
Ne Zaman Başlar Bilinmez Hangi Saat Hangi Mekân - Bûselik
Nedir Bu İşveli Edâ Canım Yeter Artık - Karcığar
Önümde Açılmış Kapısı Aşkın - Nihâvend
Sana Bir Lâle Kopardım Gönlümde Yetişmiş - Nevâ Bûselik
Sana Dedim Gönül Kuşu Yaban Dallarına Konma - Segâh
Sen Neşeden Haber Ver Derdi Herkes Tanıyor - Hüzzâm
Senden Kalan Bir Bûsedir Derman Olan Bu Derde - Kürdîli Hicazkâr
Seni Bir Şey mi Kırdı - Segâh
Sevgiler Var Biten Öpünce Sevgi Var Bitmez Ölünce - Kürdîli Hicazkâr
Sıra Dağlar Mordu Sular Kırmızı - Hüseynî
Siyah Gözde Bin Keder - Segâh
Söyleyin Kaderime Ona Hâcet Kalmadı - Nihâvend
Uzak Uzak İki Yıldız Bakar Gönülden Gönüle - Mâhûr
Ürkek Güvercin Gibi Sevdirmezsin Kendini - Muhayyer Kürdî
Ver Kendini Bir Gün Deli Bir Rüzgâra Çık Gel - Kürdîli Hicazkâr
Yeter Acı Çekme Derler - Hicaz
Yıllar Ne Çabuk Geçti - Nihâvend
Yıllarca Özlem Gönlümde Elem - Nihâvend
Zaman Olur Gönül Susar - Bûselik
Zeytin Gözlüm Sana Meylim Nedendir - Hüseynî
Şafak Kâselere Dökülür Bahar Bir Hevenk İçinde Sevişir Kuşlar - Rast
Ben Seni İlkbahar Gökleri Gibi İsterim - Nihâvend
Sıcağı Anlatırken Yanmak Gerekmez - Ferahfezâ
Veysel Karâni - Muhayyer Kürdî
Her Dilde Onun Adı Her Canda Onun Yâdı - Sultânî Yegâh
Mevlâ Görelim Neyler - Sultânî Yegâh
Bir Geceden Bir Geceye Sevdâ Erişti Niceye - Bûselik
Açan Bir Çiçektin Gönül Bağımda - Hicaz
Uçun Kuşlar Uçun Doğduğum Yere - Hisâr Bûselik
Bu Akşam Dadaşlar Bar Oynadı Gözbebeklerimizde - Hüseynî
Nice Gönüllerde Ümitler Soldu - Kürdîli Hicazkâr
Evvel Zaman İçinde Bir Gün - Kürdîli Hicazkâr
Küçük Gemi Beni Biraz Gezdir Emi - Nihâvend
Ayrılıkta Bu Sır Nedir - Bûselik
Günlerce Ne Gördüm Ne de Ben Kimseye Sordum - Nihâvend
Atatürküm Karşımda - Nikrîz
Egemenlik Milletindir Çocuklar - Nihâvend
Sîne Bebek Güzel Bebek - Segâh
Kulak Verin Seslere - Bûselik
Güzel Yurdum Dağlarını Uzaktan Göresim Gelir - Hüseynî
Yağmur Geçti Kar Geçti - Nihâvend
Cân ü Gönülden Seversen Yalvar Kul Allah'a Yalvar - Acem Kürdî
Çalap Âdem Cismini Topraktan Var Eyledi - Bûselik
Eğer Aşkı Seversen Can Olasın - Kürdîli Hicazkâr
Gelin Tanış Olalım İşi Kolay Kılalım - Dilkeşhâverân
Sevgi Dolu Cesur Ana Korudu - Acem Aşîran
Sen Sanmadığın Yerde Birden Açıla Perde - Sultânî Yegâh
Şefkat Nedir Annemizden Öğrendik - Muhayyer Kürdî
Taştın Yine Deli Gönül Sular Gibi Çağlar mısın - Sultânî Yegâh
Haramdır Sevdiğim İsraf Değildir - Kürdîli Hicazkâr
Aşktan Kaç Deme Gönül Belki Bilmediğin Var - Kürdîli Hicazkâr
Sardım Gönlüme Sevdâyı Çıktım Yine Yollara - Mâhûr
Yıllar Boyu Güzelleri Övdüler - Sultânî Yegâh
Ben Yeşili Severim O Baharın Kendisidir - Nihâvend
Samsun'dan Bir Işık Vatana Samsun'dan İlk Adım - Bûselik
Kız Sen Beni Çıldırtacaksın - Nihâvend
Güneş Ufka İndi Yine Bu Akşam - Kürdîli Hicazkâr
Günaydın Duygularımın Sabahı - Mâhûr
Yakardım Cihânı Senin Uğruna - Acem Kürdî
Bir Kız Sarı Saçlı Erik Gözlü Fidan - Kürdîli Hicazkâr
Seni Dedin Seni Çok Dedin Sonra - Kürdîli Hicazkâr
Yalova'nın Şen Kızı Hüzün İçinde - Nikrîz
Ey Mutrıb-ı Dil Gel Açıver Seyri Nevâyı - Nevâ
Çini Gözler Gece Gündüz Beni Gözler - Nihâvend
Sen Benim Şarkımı Söyleyebilir misin - Mâhûr
Geceden Bir Pelerin Çek Saralım - Bûselik
Derûn-u Dil Derdi Eskiler - Nihâvend