Roald Dahl, çocuk kitapları, yetişkinlere yönelik öyküleri ve senaryolarıyla tanınan Galli yazar ve senaristtir. Charlie'nin Çikolata Fabrikası, Charlie'nin Büyük Cam Asansörü, James ve Dev Şeftali, Matilda, Cadılar ve Koca Sevimli Dev en çok bilinen çocuk kitapları arasındadır. Yetişkinler için de kısa öyküler ve romanlar yazdı.

Roald Dahl, 13 Eylül 1916 tarihinde Llandaff, Cardiff, Galler'de doğdu. Annesi Sofie Magdalene Hesselberg, babası Harald Dahl'dı. Anne ve babası Norveç kökenliydi. Ablası Astri'nin ölümünden birkaç hafta sonra babası da 1920 yılında hayatını kaybetti; Dahl o sırada üç yaşındaydı. Çocukluğunda yaz tatillerinin büyük bölümünü annesinin ailesini ziyaret etmek üzere Norveç'te geçirdi.

Llandaff Cathedral School ve St Peter's School'da eğitim gördükten sonra Derbyshire'daki Repton School'a devam etti. Repton yıllarında İngiliz çikolata üreticilerinin öğrencilere denemeleri için yeni ürünler göndermesi, yıllar sonra Charlie'nin Çikolata Fabrikası'nın ortaya çıkmasında kullandığı anılarından biri oldu. Üniversiteye gitmek yerine çalışma hayatına atılmayı tercih etti. 1934 yılında Public Schools Exploring Society ile Kanada'nın Newfoundland bölgesine düzenlenen keşif gezisine katıldı.

İkinci Dünya Savaşı ve Yazarlığa Başlaması

Okuldan ayrıldıktan sonra Shell Petroleum Company'de çalışmaya başladı. Şirketin İngiltere'deki eğitim döneminin ardından 1938 yılında o dönemde Tanganyika adıyla bilinen bugünkü Tanzanya'ya gönderildi ve Darüsselam'da görev yaptı.

İkinci Dünya Savaşı başlayınca 1939 yılında Kraliyet Hava Kuvvetleri'ne katıldı. Nairobi'de pilotluk eğitimi gördü; daha sonra Irak ve Kuzey Afrika'daki eğitim ve görevlerin ardından 80. Filo'ya atandı. 19 Eylül 1940 tarihinde kullandığı Gloster Gladiator uçağıyla Libya çölünde zorunlu iniş yaparken kaza geçirdi. Başından ve yüzünden yaralandı, bir süre görme sorunları yaşadı ve İskenderiye'de tedavi gördü. İyileştikten sonra 1941 yılında Yunanistan'daki hava muharebelerine katıldı. Eski yaralanmalarının yeniden sorun yaratması üzerine aktif uçuş görevinden ayrıldı.

1942 yılında Washington, D.C.'deki İngiliz Büyükelçiliği'nde hava ataşe yardımcısı olarak görevlendirildi. Burada yazar C. S. Forester ile tanıştı. Forester'ın isteği üzerine Kuzey Afrika'daki uçak kazasını anlattığı metin, 1 Ağustos 1942 tarihinde The Saturday Evening Post'ta “Shot Down Over Libya” adıyla yayımlandı. Dahl'ın uçağı aslında düşman ateşiyle vurulmamış, yakıt yetersizliği ve yanlış yönlendirme sonucunda çöle zorunlu iniş yapmıştı.

Savaş yıllarında İngiltere'nin Amerika Birleşik Devletleri'ndeki faaliyetleri kapsamında British Security Coordination ile de çalıştı. Washington'daki görevi sırasında yazar Ian Fleming ve reklamcı David Ogilvy gibi isimlerle aynı çevrede bulundu.

Yazarlık Kariyeri

Dahl'ın ilk çocuk kitabı The Gremlins, 1943 yılında yayımlandı. Kitaptaki küçük yaratıklar, RAF pilotları arasında uçaklardaki mekanik arızalardan sorumlu tutulduklarına inanılan “gremlin” folkloruna dayanıyordu. Walt Disney, öyküyü animasyon filmine dönüştürmek üzere projelendirdi ve Dahl bir süre Disney stüdyolarıyla çalıştı; ancak planlanan film çekilmedi. Bu nedenle The Gremlins'in daha sonraki aynı adlı sinema filmleriyle doğrudan bir uyarlama ilişkisi yoktur.

Savaştan sonra yazarlığını sürdürdü. Over to You: Ten Stories of Flyers and Flying 1946'da, yetişkinlere yönelik ilk romanı Sometime Never: A Fable for Supermen 1948'de yayımlandı. Someone Like You ve Kiss Kiss adlı kitaplarında yetişkinlere yönelik kısa öykülerini topladı.

1961 yılında James and the Giant Peach (James ve Dev Şeftali), 1964 yılında Charlie and the Chocolate Factory (Charlie'nin Çikolata Fabrikası) yayımlandı. Charlie'nin öyküsünü 1972 tarihli Charlie and the Great Glass Elevator (Charlie'nin Büyük Cam Asansörü) izledi. Fantastic Mr Fox, Danny the Champion of the World, The Twits, George's Marvellous Medicine, The BFG, The Witches ve Matilda sonraki yıllarda yayımlanan çocuk kitapları arasındadır.

Dahl, çocuk kitaplarının yanı sıra yetişkinlere yönelik karanlık mizah ve beklenmedik sonlar içeren öyküler yazdı. Öykülerinden bir bölümü 1979 yılında başlayan Tales of the Unexpected adlı televizyon antolojisine uyarlandı. Dizinin ilk dönemlerinde bölümlerin sunuşlarını da kendisi yaptı.

Sinema için de senaryolar yazdı. Ian Fleming'in eserlerinden uyarlanan 1967 yapımı You Only Live Twice ile 1968 yapımı Chitty Chitty Bang Bang filmlerinin senaryo çalışmalarında yer aldı. Dahl'ın kendi kitaplarından James ve Dev Şeftali, Cadılar, Matilda ve Charlie'nin Çikolata Fabrikası başta olmak üzere birçok eser daha sonra sinema ve televizyona uyarlandı.

Ailesi ve Özel Hayatı

Roald Dahl, 1953 yılında Amerikalı oyuncu Patricia Neal ile evlendi. Çiftin Olivia Twenty Dahl, Tessa Dahl, Theo Matthew Dahl, Ophelia Dahl ve Lucy Dahl adlarında beş çocuğu oldu.

1960 yılında henüz dört aylık olan oğlu Theo Matthew Dahl, New York'ta geçirdiği trafik kazasında ağır baş yaralanması geçirdi ve hidrosefali gelişti. Dahl, oyuncak üreticisi Stanley Wade ve beyin cerrahı Kenneth Till ile birlikte beyin omurilik sıvısının boşaltılmasında kullanılan yeni bir şant valfinin geliştirilmesine katkıda bulundu. Cihaz Wade-Dahl-Till valfi adıyla tıp literatürüne girdi ve hidrosefali tedavisinde kullanıldı.

1962 yılında en büyük kızı Olivia Twenty Dahl, kızamığın yol açtığı ensefalit nedeniyle yedi yaşında hayatını kaybetti. Dahl daha sonraki yıllarda kızamık aşısının uygulanmasını destekleyen yazılar kaleme aldı. Patricia Neal ise 1965 yılında hamileyken ciddi beyin kanamaları ve felç geçirdi; uzun bir rehabilitasyon döneminin ardından sağlığı büyük ölçüde düzeldi.

Evlilikleri

1953 - Patricia Neal ile evlendi; çift 1983 yılında boşandı. Beş çocukları oldu.
1983 - Felicity d'Abreu Crosland ile evlendi; evlilik Dahl'ın 1990 yılındaki ölümüne kadar sürdü.

Yazı Kulübesi ve Roald Dahl Müzesi

Dahl, 1950'li yıllardan ölümüne kadar Buckinghamshire'daki Great Missenden'da yaşadı. Çocuk kitaplarının tamamını ve yetişkinler için yazdığı birçok öyküyü evinin bahçesinde yaptırdığı küçük yazı kulübesinde kaleme aldı. Kulübede kendisine göre değiştirdiği koltuğu, dizlerinin üzerinde kullandığı yazı tahtası, kurşun kalemleri ve yıllar boyunca topladığı çeşitli kişisel eşyaları bulunuyordu.

Dahl'ın ölümünden sonra arşivi ailesi tarafından korundu. Great Missenden'daki Roald Dahl Museum and Story Centre 2005 yılında açıldı. Yazı kulübesinin içindeki eşyalar 2011-2012 yıllarında dikkatle sökülerek müzeye taşındı ve kulübenin iç düzeni burada yeniden oluşturuldu.

Sağlık Alanındaki Çalışmaları ve Vakıf

Oğlu Theo'nun tedavisi sırasında Wade-Dahl-Till valfinin geliştirilmesine katılması, Dahl'ın tıp alanındaki en bilinen çalışmasıdır. Aile yaşamındaki sağlık sorunları arasında kızı Olivia'nın kızamık ensefaliti nedeniyle ölümü ve Patricia Neal'in geçirdiği beyin kanamaları da yer aldı.

Dahl'ın ölümünden sonra eşi Felicity d'Abreu Crosland, 1991 yılında Roald Dahl's Marvellous Children's Charity'yi kurdu. Vakıf, Birleşik Krallık'ta ciddi ve karmaşık hastalıkları bulunan çocuklara yönelik uzman hemşirelik hizmetlerinin geliştirilmesini desteklemektedir.

Ölümü

Roald Dahl, 23 Kasım 1990 tarihinde Oxford'daki John Radcliffe Hospital'da 74 yaşında hayatını kaybetti. Ölümünden önce miyelodisplastik sendrom olarak tanımlanan ciddi bir kan hastalığı nedeniyle tedavi görüyordu. Great Missenden'daki St Peter and St Paul Kilisesi'nin mezarlığına defnedildi.

Kitapları ve Öykü Derlemeleri

1943 - The Gremlins (çocuk kitabı)
1946 - Over to You: Ten Stories of Flyers and Flying (öykü derlemesi)
1948 - Sometime Never: A Fable for Supermen (roman)
1953 - Someone Like You (öykü derlemesi)
1960 - Kiss Kiss (öykü derlemesi)
1961 - James and the Giant Peach / James ve Dev Şeftali (çocuk kitabı)
1964 - Charlie and the Chocolate Factory / Charlie'nin Çikolata Fabrikası (çocuk kitabı)
1966 - The Magic Finger (çocuk kitabı)
1970 - Fantastic Mr Fox (çocuk kitabı)
1972 - Charlie and the Great Glass Elevator / Charlie'nin Büyük Cam Asansörü (çocuk kitabı)
1974 - Switch Bitch (öykü derlemesi)
1975 - Danny the Champion of the World / Dünya Şampiyonu Danny (çocuk kitabı)
1977 - The Wonderful Story of Henry Sugar and Six More (öykü derlemesi)
1978 - The Enormous Crocodile (çocuk kitabı)
1979 - Tales of the Unexpected (öykü derlemesi)
1979 - My Uncle Oswald (roman)
1980 - The Twits (çocuk kitabı)
1980 - More Tales of the Unexpected (öykü derlemesi)
1981 - George's Marvellous Medicine / George'un Harika İlacı (çocuk kitabı)
1982 - The BFG / Koca Sevimli Dev (çocuk kitabı)
1982 - Revolting Rhymes (şiir kitabı)
1983 - The Witches / Cadılar (çocuk kitabı)
1983 - Dirty Beasts (şiir kitabı)
1984 - Boy: Tales of Childhood / Küçük Adam Büyürken (otobiyografi)
1985 - The Giraffe and the Pelly and Me / Zürafa, Peli ve Ben (çocuk kitabı)
1986 - Two Fables (öykü kitabı)
1986 - Going Solo (otobiyografi)
1988 - Matilda (çocuk kitabı)
1989 - Rhyme Stew (şiir kitabı)
1989 - Ah, Sweet Mystery of Life (öykü derlemesi)
1990 - Esio Trot (çocuk kitabı)
1991 - The Vicar of Nibbleswicke (ölümünden sonra yayımlanan çocuk kitabı)
1991 - The Minpins, daha sonraki adıyla Billy and the Minpins (ölümünden sonra yayımlanan çocuk kitabı)
1991 - Memories with Food at Gipsy House (Felicity d'Abreu Crosland ile; anı ve yemek kitabı)
1991 - My Year (ölümünden sonra yayımlanan kitap)