Perikles
Doğumu: MÖ 495 Atina, Yunanistan
Ölümü: MÖ 429 Atina, Yunanistan
Devlet adamı, Başkomutan

Antik Yunan devlet adamı, hatip ve komutandır. MÖ 5. yüzyılda Atina'nın siyasal ve kültürel yaşamında belirleyici rol oynadı. Atina'nın en parlak dönemlerinden biri olan ve daha sonra "Perikles Çağı" olarak adlandırılan dönemin başlıca siyasi figürüydü.

Perikles, yaklaşık MÖ 495 yılında Atina'da doğdu. Babası Xanthippos, Pers Savaşları'nda görev yapmış Atinalı bir komutan ve siyasetçiydi. Annesi Agariste, Alkmaionidler adlı etkili aristokrat aileye mensuptu. Babası, MÖ 485–484 yıllarında sürgüne gönderilmiş olan politikacı Xanthippos'tu; ancak Xanthippos, yalnızca beş yılın ardından, Mykale'deki Yunan zaferinde Atina birliklerini komuta etmek üzere Atina'ya geri döndü.

Çocukluğu ve Eğitimi

Varlıklı ve aristokrat bir ailede yetişen Perikles, döneminin önde gelen düşünürlerinden eğitim aldı. Çocukluğunda Anaksagoras, Damon, Sokrates, Sofokles ve Zenon'dan ders alarak, öğretmenleri tarafından iyi bir siyasetçi olarak yetiştirildi. Müzik alanında Atinalı Damon, felsefe ve düşünce alanında ise Anaksagoras ile yakın ilişki kurdu. Anaksagoras'ın düşüncelerinin Perikles'in siyasal yaklaşımı ve hitabeti üzerinde etkili olduğu antik kaynaklarda aktarılır.

Perikles önce, 20’li yaşlarında, aristokrasiden varlıklı bir sanat hamisi olarak ün kazandı. MÖ 472’deki Dionysia Festivali’nde, büyük Yunan trajedi yazarı Eshilos (Aeschylus)’un Persler adlı oyununun maddi destekçisi oldu.

Herodot ve Plutarkhos'a göre, Perikles'in doğumundan birkaç gece önce, annesi Agariste rüyasında bir aslan doğurduğunu gördü. Buna benzer olarak efsaneler, Makedonya Kralı II. Filip (Makedonya Kralı)'in oğlu Büyük İskender'in de doğumundan önce benzer bir rüya gördüğünü söylemektedir.

Bu rüyanın bir yorumu, aslanı geleneksel olarak büyüklük simgesi olarak ele alır, ancak hikâye aynı zamanda Perikles'in alışılmadık derecede büyük kafatasına da atıfta bulunuyor olabilir. Bu durum, dönemin komedyenleri tarafından "Squill-head" (soğan kafalı) olarak alay konusu yapılmıştır. Plutarkhos, bu şeklin, Perikles'in sürekli miğfer takması yüzünden böyle olduğunu iddia etse de, aslında miğfer onun strategos (general) olarak resmi rütbesinin sembolünü belirtiyordu.

Siyasi Kariyerinin Başlangıcı

Zamanla Perikles’in hayatında sanatın yerini politika aldı. MÖ 461’de, eski soylular konseyi Aeropagus’un kalan tüm gücünü alan halk meclisinde bir oylama düzenlemek için reformist Ephialtes’e katıldı. Birçok tarihçi bu olayın Atina demokrasisinin doğuşu olduğunu düşünüyor.

Perikles'in siyasi yaşamda öne çıkışı MÖ 460'lı yıllarda başladı. Aristokrat kökenine rağmen demokratik siyasal düzeni destekleyen isimler arasında yer aldı ve Atina'daki yurttaş katılımının genişletilmesini savundu. Ephialtes MÖ 461’de suikasta uğrayınca Perikles Atina’nın en önemli politikacısı haline geldi ve halk meclisine otuz yıl sonraki ölümüne kadar önderlik etti.

Rakibi Kimon'un siyasi etkisinin azalmasının ardından Atina siyasetindeki konumunu güçlendirdi. Uzun yıllar boyunca strategos adı verilen seçilmiş komutanlık görevine getirildi ve dış politika ile askeri kararlar üzerinde önemli etkide bulundu.

Atina Demokrasisi

Perikles döneminde yoksul yurttaşların kamu görevlerine katılmasını kolaylaştıran uygulamalar geliştirildi. Jüri üyeleri ve bazı kamu görevlilerine ücret ödenmesi, ekonomik durumu zayıf yurttaşların da siyasal yaşama daha fazla katılabilmesine olanak sağladı.

Bu gelişme Atina demokrasisi ve toplumunda bir dönüşüme yol açtı: thetes adı verilen alt sınıftan Atinalılar artık devlet işlerine mülk sahibi vatandaşlar kadar katılabilecekti. Başarılı bir konuşmacı olan Perikles ünlü Cenaze Töreni Söylevi’nde Atina vatandaşlarının kamu işleriyle ilgilenmeyen bir adamın zararsız değil faydasız bir kimse olarak gördüğünü” belirtmişti.

Bununla birlikte Antik Yunan'daki Atina'da demokrasi modern anlamdaki genel oy hakkına dayanmıyordu. Siyasal haklar esas olarak yetişkin erkek Atina yurttaşlarıyla sınırlıydı; kadınlar, köleler ve yabancı yerleşikler bu haklardan yararlanamıyordu.

Atina'nın Güçlenmesi

Perikles'in etkili olduğu dönemde Atina Ege dünyasındaki siyasal ve askerî gücünü artırdı. Perslere karşı oluşturulan Delos Birliği zamanla Atina'nın egemenliğindeki bir ittifaka dönüştü.

Birlik hazinesinin Delos'tan Atina'ya taşınmasının ardından Atina'nın mali ve siyasi denetimi güçlendi. Bu gelişme, müttefik kentlerle Atina arasındaki ilişkilerin giderek daha eşitsiz hale gelmesine yol açtı.

Delos Birliği, MÖ yaklaşık 449’da Kallias Barışı’nı imzalayarak neredeyse 50 yıllık Pers savaşını sona erdirdi böylelikle yirmi yıllık bir barış dönemine girdi. Perikles kazanılan zafer adına tanrıları onurlandırmak ve Atina’yı yüceltmek için birliğin hazinesini daha önce eşi benzeri görülmemiş bir inşa kampanyası için kullanmayı teklif etti.

Akropolis olarak bilinen kayalıklı tepenin nefes kesen bir tapınak kompleksine dönüştürülmesi için çalışmalar MÖ 447’de başladı. Kentin simgesi haline gelen Parthenon’un yapımında ve giriş kapısı Propylaion’un sütunlarının dikilmesinde 20.000 tondan fazla mermer kullanıldı. Perikles’in döneminde sanat ve felsefe de çokça gelişti, Sokrates ve oyun yazarları Sofokles, Euripides ve Aristopfanes en iyi eserlerini vermekteydi.

Akropolis ve Yapı Programı

Perikles döneminde Atina Akropolisi kapsamlı biçimde yeniden düzenlendi. Pers Savaşları sırasında zarar gören kutsal alanların yerine yeni yapılar inşa edildi.

Bu yapı programının en tanınmış eseri Parthenon'dur. Tapınağın mimarları İktinos ve Kallikrates, sanat çalışmalarının başındaki isim ise heykeltıraş Phidias idi. Propylaia ve diğer Akropolis yapıları da aynı dönemde inşa edildi.

Aspasia ile İlişkisi

Perikles, ilk eşinden ayrıldıktan sonra Miletoslu Aspasia ile uzun süreli bir birliktelik yaşadı. Aspasia, Atina'da yaşayan yabancı kökenli bir kadındı ve dönemin entelektüel çevreleriyle ilişkiliydi.

İkilinin Genç Perikles adında bir oğlu oldu. Perikles'in daha önceki evliliğinden Xanthippos ve Paralos adlarında iki oğlu bulunuyordu.

Peloponez Savaşı

Ancak Atina’daki barış çok sürmedi. Perikles MÖ 431’de halk meclisini Sparta’ya savaş açmaya zorladı. Meclisi “en büyük zaferler en büyük tehlikelerden gelir” diyerek ikna etti. Ne yazık ki 27 yıllık Peloponez Savaşı]]] Atinalılar için büyük kayıplarla sonuçlandı. Atina ile Sparta öncülüğündeki Peloponez Birliği arasındaki gerilim MÖ 431 yılında Peloponez Savaşı'na dönüştü. Perikles savaşın ilk döneminde Atina'nın temel stratejisini belirleyen isimlerden biri oldu.

Sparta'nın güçlü kara ordusuyla açık alanda savaşmak yerine Atina halkını surların içine çekmeyi, deniz gücünü korumayı ve donanma aracılığıyla savaşmayı tercih etti.

Ancak Attika'dan gelen nüfusun surlarla çevrili Atina'ya toplanması kentte ciddi kalabalık oluşturdu. MÖ 430 yılında başlayan salgın çok sayıda insanın ölümüne neden oldu.

Salgın ve savaşın yarattığı hoşnutsuzluk nedeniyle Perikles bir süre görevinden uzaklaştırıldı ve para cezasına çarptırıldı. Daha sonra yeniden strategos seçildi.

Ölümü

Salgın sırasında Perikles'in kız kardeşi ile oğulları Xanthippos ve Paralos hayatını kaybetti. Bunun ardından Atinalılar, Perikles ile Aspasia'nın oğlu Genç Perikles'in yurttaş kabul edilmesine izin verdi.

Perikles, MÖ 429 yılında Atina'da hastalık sonucu 66 yaşında hayatını kaybetti. Ölümünün Atina'daki salgınla bağlantılı olduğu kabul edilmektedir.

Ailesi

Babası: Xanthippos
Annesi: Agariste
Partneri: Aspasia
Oğulları: Xanthippos, Paralos, Genç Perikles

Halefleri hiçbir zaman Perikles'in ideal liderliğine ulaşamadı ve Atina buna bağlı olarak ızdırap çekti. Tarihçi Thukididis Perikles'e hayranlık duyup onu desteklemiş olsa da, iddialarının sadece bir tür peşin hüküm şekli olduğu neticesine varmak için hiçbir sebep yoktur. Tarih, Perikles'in ölümüyle Atina'nın entelektüel, kültürel ve spiritüel bir karanlığa gömüldüğünü ve Atinalıların bununla sonraki 30 yıl boyunca mücadele edeceğini, nihayet MÖ 399'da Sokrates'in idamıyla neticelendiğini göstererek Thukididis'in görüşünü teyit etmiştir.

Kaynak:Biyografiler.com