Leyla Gencer, Türk opera sanatçısı ve şan eğitimcisidir. Soprano olarak özellikle Gaetano Donizetti ve Giuseppe Verdi operalarındaki yorumlarıyla tanındı. Uluslararası opera çevrelerinde “La Diva Turca”, “La Gencer” ve “La Regina” adlarıyla anıldı.

Çocukluğu ve Eğitimi

Asıl adı Ayşe Leyla Çeyrekgil olan sanatçı, 10 Ekim 1928 tarihinde İstanbul'un Polonezköy semtinde doğdu. Babası, Safranbolu'nun Yörük köyünden Hasanzade İbrahim Çeyrekgil, annesi Polonya kökenli Alexandra Angela Minakovska'ydı. Annesi, Müslüman olduktan sonra Atiye adını aldı.

Babasını genç yaşta kaybetti. Notre Dame de Sion'da ve İstanbul İtalyan Lisesi'nde öğrenim gördü. İstanbul Belediye Konservatuvarı'nda başladığı müzik eğitiminde Reine Gelenbevi, Muhittin Sadak ve Cemal Reşit Rey ile çalıştı. 1946-1949 yılları arasında İstanbul Şehir Korosu'nda solist olarak görev aldı.

Giannina Arangi-Lombardi ile tanışmasının ardından İstanbul'daki konservatuvar eğitimini bırakarak çalışmalarını Ankara'da onun özel öğrencisi olarak sürdürdü. Daha sonra İtalyan bariton Apollo Granforte ile çalıştı.

Opera Kariyeri

1949 yılında, o dönemde Devlet Tiyatrosu bünyesinde faaliyet gösteren Ankara Operası'nın sınavını kazandı. Solist kadrosunda yer olmadığı için koroya alındı. 1950 yılında Pietro Mascagni'nin “Cavalleria rusticana” operasında Santuzza rolünü seslendirerek opera solistliğine başladı. Devlet resepsiyonları ve resitallerde de sahne aldı.

1953 yılında Türkiye ile İtalya arasındaki kültürel ilişkiler kapsamında bir radyo konseri vermek üzere Roma'ya gitti. Aynı yıl Napoli'deki San Carlo Tiyatrosu'nda Santuzza rolünü seslendirdi. 1954'te “Madama Butterfly” ve “Yevgeni Onegin” operalarında oynamak için yeniden Napoli'ye döndü.

26 Ocak 1957 tarihinde Milano'daki La Scala Tiyatrosu'nda ilk kez sahneye çıktı. Francis Poulenc'in “Dialogues des Carmélites” operasının İtalyanca gerçekleştirilen dünya prömiyerinde Madame Lidoine rolünü yorumladı.

Şubat 1957'de Arturo Toscanini için Milano Duomo Katedrali'nde düzenlenen törende, Victor de Sabata yönetiminde Giuseppe Verdi'nin “Requiem”inin final bölümünü seslendirdi. La Scala ile çalışmalarını sürdürerek 1958 yılında Ildebrando Pizzetti'nin “Assassinio nella cattedrale” operasının dünya prömiyerinde de görev aldı.

1957-1980 yılları arasında La Scala'da farklı bestecilerin operalarında sahneye çıktı. Buradaki repertuvarında Giuseppe Verdi'nin “Don Carlo”, “La forza del destino”, “Aida”, “Macbeth”, “Simon Boccanegra” ve “I vespri siciliani”; Vincenzo Bellini'nin “Norma”; Gaetano Donizetti'nin “Poliuto” ve “Lucrezia Borgia” operaları yer aldı.

La Scala'da ayrıca Wolfgang Amadeus Mozart'ın “Idomeneo”, Claudio Monteverdi'nin “L'incoronazione di Poppea”, Christoph Willibald Gluck'un “Alceste”, Pyotr İlyiç Çaykovski'nin “Maça Kızı” ve Benjamin Britten'ın “Albert Herring” operalarında oynadı.

İtalya dışındaki çalışmalarında San Francisco, Chicago, Londra, Viyana, Paris ve Buenos Aires gibi kentlerdeki opera sahnelerinde yer aldı. Kariyeri boyunca Vittorio Gui, Tullio Serafin, Gianandrea Gavazzeni ve Riccardo Muti gibi orkestra şefleriyle çalıştı.

Repertuvarı ve Resitalleri

Gencer, yaygın olarak sahnelenen operaların yanında daha seyrek oynanan eserleri de repertuvarına aldı. Gaetano Donizetti'nin “Anna Bolena”, “Roberto Devereux”, “Maria Stuarda”, “Belisario” ve “Caterina Cornaro” operalarını seslendirdi. 1964 yılında Napoli'de “Roberto Devereux” operasındaki I. Elizabeth rolünü yorumladı. Aynı yıl Venedik'teki La Fenice Tiyatrosu'nda Vincenzo Bellini'nin “Beatrice di Tenda” operasında başrol oynadı.

Barok dönemden 20. yüzyıl operasına uzanan repertuvarında Luigi Cherubini, Gaspare Spontini, Johann Simon Mayr, Giacomo Puccini, Sergey Prokofyev, Francis Poulenc ve Gian Carlo Menotti gibi bestecilerin eserleri de bulunuyordu. Opera sahnesindeki çalışmalarının yanı sıra piyano eşlikli resitaller verdi.

Piyanist Nikita Magaloff ile Frederic Chopin'in şarkılarını yorumladı; resital programlarında Franz Liszt ve Bela Bartok'un eserlerine de yer verdi. 1982 Venedik Karnavalı kapsamında La Fenice Tiyatrosu'nda, Türkleri konu alan operalardan bölümler seslendirdi.

1985 yılında La Fenice Tiyatrosu'nda Francesco Gnecco'nun “La prova di un'opera seria” adlı eseriyle opera sahnelerine veda etti. Konser ve resitallerini 1992 yılına kadar sürdürdü.

Eğitimcilik ve Sanat Yönetmenliği

1980'li yıllardan itibaren genç opera sanatçılarına yönelik ustalık sınıfları ve yorum dersleri verdi. 1983-1988 yılları arasında Milano'daki As.Li.Co.'nun sanat yönetmenliğini üstlendi. 1997-1998 döneminde Riccardo Muti tarafından La Scala'nın genç sanatçılar okulunda yöneticiliğe getirildi.

La Scala bünyesinde opera sanatçıları yetiştiren akademide sanat yönetmenliği ve eğitmenlik yaptı. Bu çalışmalarını ölümüne kadar sürdürdü. Aynı zamanda İstanbul Kültür Sanat Vakfı'nın mütevelliler kurulu başkanıydı.

Adını taşıyan Leyla Gencer Şan Yarışması ilk kez 1995 yılında İstanbul'da düzenlendi. Yarışma, 2006'dan itibaren İstanbul Kültür Sanat Vakfı ile La Scala Tiyatro ve Sahne Sanatları Akademisi'nin işbirliğiyle sürdürüldü. Onuncu yarışma 2024 yılında gerçekleştirildi.

Ödülleri ve Unvanları

2007 - İtalya'da Caruso Ödülü
1994 - Sevda-Cenap And Müzik Vakfı Onur Ödülü Altın Madalyası
1988 - Türkiye Cumhuriyeti Devlet Sanatçısı unvanı

Evliliği ve Ölümü

Leyla Çeyrekgil, 1946 yılında bankacı İbrahim Gencer ile evlendi ve Gencer soyadını aldı. Eşi, müzik eğitimi ve uluslararası kariyeri boyunca kendisine destek oldu.

Leyla Gencer, 10 Mayıs 2008 tarihinde Milano'daki evinde kalp ve solunum yetmezliği nedeniyle hayatını kaybetti. 12 Mayıs'ta Milano'daki Santa Babila Kilisesi'nde cenaze töreni düzenlendi. Naaşı, vasiyeti doğrultusunda yakıldı.

İstanbul'a getirilen külleri, 16 Mayıs 2008 tarihinde dolmabahce-sarayi ile Dolmabahçe Camii arasındaki alanda düzenlenen törenin ardından Dolmabahçe açıklarında İstanbul Boğazı'na bırakıldı.

Leyla Gencer Anı Evi

Milano'daki evinden getirilen eşyalarla oluşturulan Leyla Gencer Evi, 2010 yılında İstanbul Kültür Sanat Vakfı'nın Şişhane'deki binasında açıldı. Sanatçının piyanosu, kitapları, giysileri, fotoğrafları, ödülleri ve ev eşyaları burada sergilendi.

Koleksiyon daha sonra Bakırköy'deki Leyla Gencer Opera ve Sanat Merkezi'ne taşındı. Leyla Gencer Anı Evi, yeni yerinde 10 Ekim 2016 tarihinde yeniden ziyarete açıldı.