İlyas Salman, Türk sinema ve tiyatro oyuncusu, yönetmen, senarist ve yazardır. Banker Bilo, Çiçek Abbas, Kibar Feyzo, Hababam Sınıfı Güle Güle, Şekerpare ve Fikrimin İnce Gülü - Sarı Mercedes gibi filmlerde rol aldı. Sinemanın yanı sıra tiyatro, yönetmenlik, yazarlık ve şiir alanlarında çalışmalar yaptı.

İlyas Salman, 14 Ocak 1949 tarihinde Malatya'nın Arguvan ilçesine bağlı Asar köyünde doğdu. Annesi Hafize Salman, babası Vahap Salman'dır. Kendi anlatımında ailesini Türkmen Alevi olarak tanımladı.

Çocukluğu ve Eğitimi

Malatya Turan Emeksiz Lisesinden mezun oldu. Daha sonra Ankara Devlet Konservatuvarında tiyatro eğitimi gördü; eğitimini son sınıfta tamamlamadan okuldan ayrıldı.

Tiyatro Kariyeri

İlyas Salman, oyunculuk kariyerine İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatrosu'nda başladı. Üsküdar Şehir Tiyatrosunda sahneye çıktı. 1978 yılında Şener Şen ile birlikte Aslan Asker Şvayk İtlere Karşı oyununda rol aldı.

1997-2000 yılları arasında Ankara Birlik Tiyatrosunda çalıştı. Sinema kariyeri boyunca tiyatroyla bağını da sürdürdü.

Sinema Kariyeri

İlyas Salman, sinemada 1970'lerin ikinci yarısından itibaren rol almaya başladı. 1977 yapımı Çöpçüler Kralı'nda Kapıcı Şemsi karakterini, aynı yıl Baskın'da Yunus karakterini canlandırdı.

1978 yılında senaryosunu İhsan Yüce'nin yazdığı ve Atıf Yılmaz'ın yönettiği Kibar Feyzo filminde Bilo karakterini oynadı. Filmde Kemal Sunal, Müjde Ar, Adile Naşit, Şener Şen, İhsan Yüce ve Erdal Özyağcılar ile birlikte rol aldı. Aynı yıl Hababam Sınıfı Dokuz Doğuruyor filminde Bilo Ağa karakterini canlandırdı.

1979 yılında Erkek Güzeli Sefil Bilo filminde Bilo karakteriyle başrolde yer aldı. 1980 yılında Ertem Eğilmez'in yönettiği Banker Bilo filminde Bilo'yu canlandırdı ve Şener Şen ile başrolleri paylaştı. Filmde Meral Zeren, Ahu Tuğba, Münir Özkul ve Ali Şen (oyuncu) da rol aldı.

1981 yılında Hababam Sınıfı Güle Güle filminde Mehmet Bülbül karakterini oynadı. 1982 yılında senaryosunu Yavuz Turgul'un yazdığı ve Sinan Çetin'in yönettiği Çiçek Abbas filminde Çiçek Abbas karakterini canlandırdı. Filmde Şener Şen, Pembe Mutlu, Ayşen Gruda, İhsan Yüce ve Ahmet Mekin ile birlikte rol aldı.

1983 yılında Şekerpare filminde Cumali karakterini canlandırdı. 1980'ler boyunca çok sayıda sinema ve video filminde başrol oynadı; köyden kente göç, yoksulluk, sınıfsal farklılıklar ve gündelik hayat üzerine kurulu komedi ve dram yapımlarında farklı karakterleri canlandırdı.

Tunç Okan'ın yönettiği, Adalet Ağaoğlu'nun Fikrimin İnce Gülü romanından uyarlanan Fikrimin İnce Gülü - Sarı Mercedes filminde Bayram Ünal karakterini oynadı. Film 1987 yapımı olmakla birlikte Türkiye'deki festival ve gösterim süreci sonraki yıllara uzandı. Salman, bu rolüyle 1993 yılında Ankara Film Festivali'nde En İyi Erkek Oyuncu ödülünü aldı.

1990 yılında Zavallı ile Aile Bağları / Deli Fişek filmlerinde yönetmenlik ve senaristlik yaptı. Zavallı'da ayrıca Ali karakterini canlandırdı.

2000 Sonrası Çalışmaları

Ahmet Ümit'in romanından uyarlanan, Turgut Yasalar'ın yönettiği Sis ve Gece filminde Cuma karakterini canlandırdı. Filmdeki rolüyle 2007 yılında Ankara Film Festivali, SİYAD Türk Sineması Ödülleri ve Sadri Alışık Oyuncu Ödülleri kapsamında En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu ödüllerine değer görüldü.

2012 yılında Lal Gece filminde Damat karakterini oynadı. 2014 yılında Gürcistan-Almanya-Fransa-Çekya ortak yapımı Mısır Adası filminde yaşlı adam karakterini canlandırdı. Aynı yıl Erden Kıral'ın yönettiği Gece filminde Ekrem rolünde yer aldı.

Mete Sözer'in yönettiği Ve Panayır Köyden Gider filminde Veli karakterini oynadı. Filmde Engin Altan Düzyatan, Cem Davran, Meral Çetinkaya ve Açelya Devrim Yılhan da rol aldı.

2022 yılında Kazım Öz ve Semir Aslanyürek tarafından yönetilen Elif Ana filminin oyuncu kadrosunda yer aldı.

2025 yapımı Oy'una Geldik filminde başrolde oynadı. Kazım Öz'ün yönettiği film Türkiye'de planlanan sinema gösterimini gerçekleştiremedi; yapımın Avrupa gösterimleri yapıldı.

Yeşim Ustaoğlu'nun yönettiği Artakalan filminde Mustafa karakterini canlandırdı. Filmin Türkiye vizyonu 20 Kasım 2026 olarak duyuruldu.

Yazarlığı

İlyas Salman, şiir ve siyasi yazılar da yayımladı. Hasretim Sansürlüdür adlı şiir kitabının yanı sıra çeşitli dönemlerde yayımlanan yazılarını kitaplaştırdı. İleri Yayınları tarafından yayımlanan eserleri arasında Kırmızı Beyaz, Hem Sosyalistim Hem de Kemalist ve Faşo Ağalara Karşı Birleşelim! bulunmaktadır.

2022 yılında Ozan Pekgöz tarafından hazırlanan İlyas Salman - Sinema Anıları yayımlandı. Söyleşi biçimindeki kitapta Salman'ın Kibar Feyzo, Banker Bilo, Çiçek Abbas, Şekerpare, Fikrimin İnce Gülü - Sarı Mercedes, Lal Gece ve diğer filmlerine ilişkin anıları yer aldı.

Siyasi Faaliyetleri ve Hukuki Süreç

İlyas Salman, siyasi görüşlerini yazıları, söyleşileri ve kamuoyu açıklamalarında dile getirdi. 2021 yılında sosyal medyada yayımlanan bir videosundaki ifadeleri nedeniyle “Türk milletini alenen aşağılama” suçlamasıyla yargılandı. İstanbul Anadolu 54. Asliye Ceza Mahkemesi, suçun unsurlarının oluşmadığı gerekçesiyle 1 Aralık 2022 tarihinde beraatine karar verdi.

2023 genel seçimlerinde Türkiye Komünist Partisi tarafından İstanbul milletvekili adayı gösterildi. 14 Mayıs 2023 tarihinde yapılan seçim sonucunda milletvekili seçilemedi.

Ailesi

İlyas Salman, Gülser Salman ile evlidir. Çiftin Devrim adında bir kızı ve Temmuz Ali adında bir oğlu vardır.

Ödülleri

2007 - 40. SİYAD Türk Sineması Ödülleri - En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu - Sis ve Gece
2007 - 18. Ankara Film Festivali - En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu - Sis ve Gece
2007 - 12. Sadri Alışık Sinema ve Tiyatro Oyuncu Ödülleri - En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu - Sis ve Gece
1993 - 5. Ankara Film Festivali - En İyi Erkek Oyuncu - Fikrimin İnce Gülü - Sarı Mercedes

Filmleri ve Dizileri

Yönetmen

1990 - Zavallı (sinema filmi)
1990 - Yaşanan Dünya (video)
1990 - Aile Bağları / Deli Fişek (sinema filmi)

Senaryo

1990 - Zavallı (sinema filmi)
1990 - Yaşanan Dünya (video)
1990 - Aile Bağları / Deli Fişek (sinema filmi)

Oyuncu

2026 - Artakalan (Mustafa; sinema filmi; 20 Kasım 2026'da gösterime girmesi planlandı)
2025 - Oy'una Geldik (sinema filmi; Türkiye sinema gösterimi gerçekleşmedi)
2022 - Elif Ana (sinema filmi)
2017 - Dört Zait (kısa film)
2017 - Bir Aşktır Yeşilçam (kendisi; televizyon programı)
2016 - Trendeki Yolcu (sinema filmi)
2016 - Ve Panayır Köyden Gider (Veli; sinema filmi)
2015 - Mısır Adası (Yaşlı Adam; sinema filmi)
2014 - Gece (Ekrem; sinema filmi)
2012 - Seni Seviyorum Tülsü (Adam; kısa film)
2012 - Lal Gece (Damat; sinema filmi)
2010 - Akasya Durağı (Maho Ağa; televizyon dizisi)
2009 - Çıngıraklı Top (Muzo; sinema filmi)
2008 - Şeytanın Pabucu (sinema filmi)
2008 - Ölüm Çiçekleri - Saraybosna (Eyüp Sabri; televizyon dizisi)
2008 - Sevgili Babam (Haydar; sinema filmi)
2006 - Sis ve Gece (Cuma; sinema filmi)
2003 - Çığlığın Dağlarda Yükselir (sinema filmi)
2003 - Sen Hiç Güneşte Üşüdün mü? (Fakiro; sinema filmi)
2003 - Güneş de Karanlığa Düşer (sinema filmi)
2001 - Fakiro (Fakiro; televizyon filmi)
2000 - İstanbul'da Bir Malatyalı (televizyon dizisi)
1998 - Gülerken Ağladık (Mehmet Yabancı; televizyon dizisi)
1997 - Yasemince (konuk oyuncu; televizyon dizisi)
1997 - Tatil Belası (Doktor Mustafa Özsoy; sinema filmi)
1995 - Tek Ayaklı Kuşlar (Lokman; sinema filmi)
1995 - Taksim-Sarıyer (televizyon filmi)
1995 - Rambo Ramiz (Rambo Ramiz; sinema filmi)
1995 - Naylon Karı (Memet; sinema filmi)
1995 - Karımı Aldatamam (Recai; sinema filmi)
1995 - Antika Kabadayı (Deli Eşref; sinema filmi)
1994 - Yoksa Yaşlandım mı? (sinema filmi)
1994 - Talihsiz Bilo (İlyas / Talat; sinema filmi)
1994 - Sarhoş (sinema filmi)
1994 - Kızlar Sınıfı (televizyon dizisi)
1990 - Zavallı (Ali; sinema filmi)
1990 - Yaşanan Dünya (video)
1990 - Aile Bağları / Deli Fişek (sinema filmi)
1989 - Kınalı Hanzo (İlyas; sinema filmi)
1989 - Afacan (Ekrem; sinema filmi)
1988 - Keklik Ali (Ali; sinema filmi)
1988 - Hisseli Harikalar Kumpanyası (televizyon dizisi)
1988 - Aptal Aşık (Cabbar; sinema filmi)
1987 - Şam Fıstık (İsmail; sinema filmi)
1987 - Gönlübol (Ali Görmüş; video)
1987 - Fikrimin İnce Gülü - Sarı Mercedes (Bayram Ünal; sinema filmi)
1987 - Banko Altılı Ganyan / Gönüllü Kahraman (Bilal; video)
1987 - Aşk Peşinde (İlyas; sinema filmi)
1986 - Türkücüler Kralı / Dündar ile Canan (Dündar; video)
1986 - Sen de mi Şakir (Şakir; video)
1986 - Sen Neymişsin Be Abi (Ufarak Ali; video)
1986 - Sahtekar (Bahtiyar; video)
1986 - Paketteki Adam (Selim; video)
1986 - Karamanın Koyunu (Bilal; sinema filmi)
1986 - Ben Milyoner Değilim (Boyacı Garip; sinema filmi)
1986 - Ava Giden Avlanır (İlyas; sinema filmi)
1986 - Arap Bilo (Arap Bilo; video)
1986 - Anahtarı Bendedir (Muttalip; video)
1985 - Ya Ya Ya Şa Şa Şa (İlyas; sinema filmi)
1985 - Uyanıklar Dünyası (İlyas / Mafya Babası; sinema filmi)
1985 - Sarı Öküz Parası (Bilo; sinema filmi)
1985 - Para Babası (Ali; video)
1985 - Köfteci Holding (Ali; video)
1985 - Fakir Milyoner (İlyas; video)
1985 - Ekmek Elden Su Gölden (Mahir; video)
1985 - Deliye Hergün Bayram (Mehmet; sinema filmi)
1984 - Kızlar Sınıfı (İlyas Çiçek; sinema filmi)
1983 - Şekerpare (Cumali; sinema filmi)
1983 - Şaşkın Ördek (Halil İbrahim; sinema filmi)
1983 - Aptal Kahraman (Şahan; sinema filmi)
1982 - Çiçek Abbas (Çiçek Abbas; sinema filmi)
1982 - Dolap Beygiri (Ali; sinema filmi)
1981 - Çirkinler de Sever (Mazlum; sinema filmi)
1981 - Hababam Sınıfı Güle Güle (Mehmet Bülbül; sinema filmi)
1980 - İbişo (İbişo; sinema filmi)
1980 - Yedi Kocalı Hürmüz (Bıçkın Rüstem; televizyon yapımı)
1980 - Talihli Amele (Mehmet Ali; sinema filmi)
1980 - Beş Parasız Adam (Şehmus; sinema filmi)
1980 - Banker Bilo (Bilo; sinema filmi)
1979 - Erkek Güzeli Sefil Bilo (Bilo; sinema filmi)
1978 - Sultan (Bekçi Kolombo; sinema filmi)
1978 - Hababam Sınıfı Dokuz Doğuruyor (Bilo Ağa; sinema filmi)
1978 - Kibar Feyzo (Bilo; sinema filmi)
1977 - Çöpçüler Kralı (Kapıcı Şemsi; sinema filmi)
1977 - Baskın (Yunus; sinema filmi)

Kitapları

2022 - İlyas Salman - Sinema Anıları (söyleşi; hazırlayan Ozan Pekgöz)
2018 - Faşo Ağalara Karşı Birleşelim!
2009 - Hem Sosyalistim Hem de Kemalist
2009 - Kırmızı Beyaz
2009 - Hasretim Sansürlüdür