Türk edebiyatının önemli romancı ve oyun yazarlarından biridir. Roman, öykü, tiyatro, deneme, anı ve günlük türlerinde eserler veren Adalet Ağaoğlu, özellikle Dar Zamanlar üçlemesini oluşturan Ölmeye Yatmak, Bir Düğün Gecesi ve Hayır... romanlarıyla tanındı.

Adalet Ağaoğlu, 13 Ekim 1929 tarihinde Ankara'nın Nallıhan ilçesinde doğdu. Babası Hafız Mustafa Sümer'dir. Dört çocuklu ailenin ikinci çocuğu ve tek kızıydı. Tiyatro ve sinema oyuncusu, yönetmen ve oyun yazarı Güner Sümer kardeşidir. İlkokulu Nallıhan'da okudu. Ailesinin 1938 yılında Ankara'ya taşınmasının ardından ortaokul ve lise eğitimini Ankara Kız Lisesinde tamamladı. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümünden 1950 yılında mezun oldu.

Yazarlığı ve Radyo Yılları

Adalet Ağaoğlu, yazı hayatına öğrencilik yıllarında başladı. 1946 yılından itibaren Ulus gazetesinde tiyatro eleştirileri yazdı; 1948-1950 yılları arasında Kaynak dergisinde şiirleri yayımlandı.

1951 yılında açılan bir sınavı kazanarak Ankara Radyosu'nda çalışmaya başladı. Radyoda dramaturg ve program uzmanı olarak görev yaptı, daha sonra Radyo Tiyatrosu Müdürlüğüne getirildi. TRT'nin kurulmasının ardından kurumda çeşitli görevler üstlendi ve Radyo Dairesi Başkanlığı yaptı. TRT'nin özerkliğine müdahale edildiği gerekçesiyle 1970 yılında kurumdan ayrıldı ve bundan sonraki yaşamını yazarlığa ayırdı.

1961 yılında Kartal Tibet, Üner İlsever, Çetin Köroğlu ve Nur Sabuncu ile birlikte Ankara'nın ilk özel tiyatrolarından Meydan Sahnesi'nin kuruluşunda yer aldı. Meydan Sahne Dergisi'nin çıkarılmasına da katkıda bulundu.

Tiyatrodan Romana

1953 yılında tiyatro alanındaki bilgisini geliştirmek amacıyla Paris'e gitti. Aynı yıl Sevim Uzungören ile birlikte yazdığı Bir Piyes Yazalım Ankara'da sahnelendi. İlk romanını yayımlayana kadar tiyatro ve radyo oyunları yazmayı sürdürdü; özellikle 1960'lı ve 1970'li yıllarda oyun yazarlığıyla öne çıktı.

1973 yılında ilk romanı Ölmeye Yatmak yayımlandı. Bu romanı daha sonra Bir Düğün Gecesi ve Hayır... izledi. Üç eser Dar Zamanlar adıyla bir üçleme oluşturdu. Ağaoğlu, romanlarında Türkiye'nin toplumsal ve siyasal dönüşümlerini bireylerin yaşamları üzerinden ele alırken zaman kavramını anlatının temel unsurlarından biri olarak kullandı.

Romanlarının yanı sıra öykü, deneme, anı ve günlük türlerinde de eserler kaleme aldı. Yüksek Gerilim, Sessizliğin İlk Sesi ve Hayatı Savunma Biçimleri öykü kitapları; Göç Temizliği ve Gece Hayatım anı kitapları arasında yer aldı. Günlüklerini ise Damla Damla Günler başlığı altında yayımladı.

Özel Hayatı

Adalet Ağaoğlu, 1954 yılında mühendis Halim Ağaoğlu ile evlendi. Evlilikleri Halim Ağaoğlu'nun 2018 yılındaki ölümüne kadar devam etti.

1980'li yıllardan itibaren yaşamını ağırlıklı olarak İstanbul'da sürdürdü. 1996 yılında geçirdiği ağır trafik kazasının ardından uzun bir tedavi ve iyileşme dönemi yaşadı.

1986 yılında İnsan Hakları Derneği'nin (İHD) kurucuları arasında yer aldı. Temmuz 2005'te derneğin izlediği politikalara yönelik eleştirilerini açıklayarak üyelikten ayrıldı.

Ölümü

Adalet Ağaoğlu, 14 Temmuz 2020 tarihinde İstanbul'da 90 yaşında hayatını kaybetti. Cenazesi Ankara'daki Cebeci Asri Mezarlığı'na defnedildi.

Ödülleri

1974 - Türk Dil Kurumu Tiyatro Ödülü - Üç Oyun
1975 - Sait Faik Hikâye Armağanı - Yüksek Gerilim
1979 - Sedat Simavi Vakfı Edebiyat Ödülü - Bir Düğün Gecesi
1980 - Orhan Kemal Roman Armağanı - Bir Düğün Gecesi
1980 - Madaralı Roman Ödülü - Bir Düğün Gecesi
1992 - Türkiye İş Bankası Edebiyat Büyük Ödülü (Tiyatro) - Çok Uzak-Fazla Yakın
1995 - Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü (Edebiyat)
1997 - Aydın Doğan Vakfı Roman Ödülü - Romantik Bir Viyana Yazı
2018 - Erdal Öz Edebiyat Ödülü

Romanları

1973 - Ölmeye Yatmak
1976 - Fikrimin İnce Gülü
1979 - Bir Düğün Gecesi
1980 - Yazsonu
1984 - Üç Beş Kişi
1987 - Hayır...
1991 - Ruh Üşümesi
1993 - Romantik Bir Viyana Yazı

Öyküleri

1974 - Yüksek Gerilim
1978 - Sessizliğin İlk Sesi
1982 - Hadi Gidelim
1997 - Hayatı Savunma Biçimleri
2014 - Dert Dinleme Uzmanı

Denemeleri

1986 - Geçerken
1993 - Karşılaşmalar
1996 - Başka Karşılaşmalar
2002 - Öyle Kargaşada Böyle Karşılaşmalar
2011 - Yeni Karşılaşmalar

Tiyatro ve Radyo Oyunları

1953 - Bir Piyes Yazalım - Sevim Uzungören ile birlikte
1955 - Yaşamak
1964 - Evcilik Oyunu
1965 - Sınırlarda Aşk
1965 - Çatıdaki Çatlak
1967 - Tombala
1970 - Sınırlarda Aşk-Kış-Barış
1973 - Üç Oyun: Bir Kahramanın Ölümü, Çıkış, Kozalar
1976 - Kendini Yazan Şarkı
1991 - Çok Uzak-Fazla Yakın
1992 - Duvar Öyküsü - çocuklar ve büyükler için müzikli, danslı oyun
2011 - Çağımızın Tellalı

Anıları

1985 - Göç Temizliği
1991 - Gece Hayatım

Günlükleri

2004 - Damla Damla Günler
2007 - Damla Damla Günler I-II-III
2016 - Damla Damla Günler IV

Mektupları ve Seçkileri

2005 - Mektuplaşmalar - Memet Baydur ile birlikte
1993 - Seçmeler (Kendi Seçtikleri)