Ayten Alpman, Türk caz ve pop müziği şarkıcısıdır. 1940'ların sonlarında İstanbul Radyosu'nda başlayan müzik yaşamında önce caz repertuvarıyla çalıştı; 1960'ların sonlarından itibaren Türkçe sözlü pop ve aranjmanlar seslendirdi. Özellikle Fikret Şeneş'in Türkçe sözlerini yazdığı Memleketim şarkısıyla tanındı.

Ayten Alpman'ın doğum tarihi kaynaklarda farklı biçimlerde kaydedilmiştir. İstanbul Caz Festivali arşivindeki biyografisinde 20 Kasım 1930, bazı güncel biyografik kaynaklarda ise 10 Ekim 1929 tarihi verilmektedir. Yeşilköy, İstanbul'da doğan Alpman'ın babası Devlet Tiyatroları müfettişi Fahrettin Alpman'dı. Anne ve babası küçük yaşta ayrıldı.

Çocukluğu ve Eğitimi

Nişantaşı Kız Lisesi'nde öğrenciyken İlham Gencer ile tanıştı ve onunla müzik çalışmaya başladı. İlk yıllarında İngilizce şarkılar söyledi. Müziğe ayırdığı zaman nedeniyle okul yaşamı aksayınca Erenköy Kız Lisesi'ne geçti ve lise öğrenimini burada tamamladı.

Liseden sonra İlham Gencer'in solistlik teklifiyle 1949 yılında İstanbul Radyosu'nda şarkı söylemeye başladı. Radyoda seslendirdiği ilk eser You Are Always in My Heart oldu. Sahneye ilk kez Taksim Belediye Gazinosu'nda düzenlenen bir Tıp Balosu'nda çıktı ve burada da aynı şarkıyı söyledi. Daha sonra Arif Mardin ile tanıştı. Mardin'in yönlendirmesiyle repertuvarını caz şarkılarına ağırlık verecek biçimde geliştirdi.

Müzik Kariyeri

1952 yılında Yeşilköy Deniz Park Oteli'nde ilk profesyonel sahne çalışmalarına başladı. Burada yaklaşık üç ay kaldıktan sonra Kervansaray Gece Kulübü'ne geçti. 1953 yılında İlham Gencer ile evlendi. Gencer'in kurduğu Çatı Gece Kulübü'nde de sahne aldı.

1959 yılında ilk plağı Sayonara / Passion Flower Odeon etiketiyle 78 devirlik taş plak olarak yayımlandı. İlham Gencer ile evliliği 1960 yılında sona erdi. Daha sonra İsmet Sıral Orkestrası ile çalışmaya başlayan Alpman, 1963 yılında orkestrayla birlikte İsveç'e gitti. İki yıl İsmet Sıral ile, yaklaşık bir yıl da başka bir caz orkestrasıyla sahne aldıktan sonra Türkiye'ye döndü.

Döndüğü yıllarda Türkiye'de yabancı şarkılara Türkçe söz yazılarak hazırlanan aranjmanlar yaygınlaşmıştı. Başlangıçta caz repertuvarını sürdürmek isteyen Alpman, Fecri Ebcioğlu'nun ısrarıyla Türkçe sözlü şarkılar söylemeye başladı. Bu dönemin ilk plaklarından İnan Bana / Ayrıldık Yalnızım 1967 yılında yayımlandı. Sezen Cumhur Önal ile de çeşitli plak çalışmaları yaptı.

1968 yılında orkestra şefi Ümit Aksu ile evlendi. Fecri Ebcioğlu'nun sözlerini yazdığı Sensiz Olamam, 1969'da plağa kaydedildi ve Alpman'ın Türkçe repertuvarındaki bilinen çalışmalarından biri oldu.

Memleketim

Alpman'ın kariyerindeki en bilinen kayıt, Türkçe sözlerini Fikret Şeneş'in yazdığı Bir Başkadır Benim Memleketim oldu. Şarkının melodisi, Mireille Mathieu'nun L'Aveugle adıyla Fransızca seslendirdiği ve kökeni geleneksel Yidiş ezgisi Rabbi Elimelekh'e uzanan bir esere dayanıyordu.

Bir Başkadır Benim Memleketim / Yaşamak İçin 45'liği 1970'lerin başında yayımlandığında beklenen ilgiyi görmedi. Memleketim, 1973 yılında Unutsana ile birlikte yeniden plağa basıldı. 1974 yılındaki Kıbrıs Barış Harekatı sırasında TRT'de sık sık çalınmasıyla geniş kitlelere ulaştı. Aynı yıl yayımlanan Memleketim adlı LP'de de yer aldı.

1970'lerde Tek Başına, Yanımda Olsa, İstersen, Ben Varım, Birazcık Umut, Ben Böyleyim, Ölünceye Kadar ve Son Bir Defa gibi şarkıları plak olarak yayımlandı. 1974 tarihli Memleketim ve 1976 tarihli Ben Böyleyim, dönemin uzunçalar çalışmalarındandır.

Son profesyonel sahne çalışmalarından birini 1990 yılında Yeniköy Bilsak Kulübü'nde gerçekleştirdi. 1995 yılında ses tellerindeki nodüller nedeniyle ameliyat oldu. 1999 yılında eski kayıtlarından oluşan Eski 45'likler - Ayten Alpman (Türk Pop Tarihi) adlı derleme Ada Müzik tarafından yayımlandı.

Uzun bir aradan sonra 2007 yılında yeniden stüdyoya girerek Ossi Müzik etiketiyle Bir Başkadır Ayten Alpman albümünü yayımladı. Albümde Serdar Ortaç'ın Yaz Yağmuru, Nilüfer'in Erkekler Ağlamaz, İlhan Şeşen'in Sen Benim Şarkılarımsın ve Şanar Yurdatapan'ın Arkadaş adlı eserlerini yorumladı. Arkadaş kaydında Halit Ergenç ile düet yaptı.

2008 yılında Seyhan Müzik tarafından Memleketim adıyla bir EP yayımlandı. Çalışmada şarkının farklı düzenlemeleri yer aldı. Alpman bu yıllarda düzenli profesyonel sahne çalışması yapmasa da zaman zaman caz konserlerine katıldı.

Sinema Çalışmaları

Ayten Alpman müzik çalışmalarının yanı sıra iki sinema filminde oyuncu olarak yer aldı.

1953 - Aşk Izdırabtır (sinema filmi; oyuncu)
1974 - Tek Başına (sinema filmi; oyuncu)

Ailesi ve Özel Hayatı

Ayten Alpman, 1953 yılında piyanist ve şarkıcı İlham Gencer ile evlendi. Bu evlilikten İlhan Gencer ve Ayşe Gencer adlı iki çocuğu oldu. Çift 1960 yılında ayrıldı. Ayşe Gencer daha sonra caz şarkıcısı, İlhan Gencer ise müzisyen olarak çalıştı.

Alpman, 1968 yılında orkestra şefi Ümit Aksu ile evlendi. Bu evlilik daha sonra sona erdi.

Ödülleri

2007 - İstanbul Caz Festivali, Yaşam Boyu Başarı Ödülü

Plakları ve Albümleri

Taş Plak ve 45'likler

1959 - Sayonara / Passion Flower (78'lik taş plak)
1967 - İnan Bana / Ayrıldık Yalnızım (45'lik)
1969 - Seni Unutmak Senden Kaçmak İstiyorum / Kim Demiş Aşk Yalandır Diye (45'lik)
1969 - Bu Sana Son Seslenişim / Sen Artık Beni Düşünme (Sevmedim Hayatı) (45'lik)
1969 - Hakkın Yok / Beni Unutma (45'lik)
1969 - Ve... Tanrı Aşkı Yarattı / Ömrüm Senindir (45'lik)
1969 - Hayal / Çağırdın Sana Koştum (45'lik)
1969 - Sensiz Olamam / Aynalar Aynalar (45'lik)
1971 - Bir Başkadır Benim Memleketim / Yaşamak İçin (45'lik)
1973 - Tek Başına / Sevince Her Şey Başka (45'lik)
1973 - Tek Başına / Yalnız Kadın (45'lik)
1973 - Memleketim / Unutsana (45'lik)
1974 - Yanımda Olsa / İstersen (45'lik)
1974 - O Sabah / Ben Varım (45'lik)
1974 - Ben Yürürüm Yana Yana / Iraktır Yolların (45'lik)
1975 - Birazcık Umut / Kimbilir Kim Var Yanında (45'lik)
1975 - Ben Böyleyim / Mutlu Olamadım (45'lik)
1975 - Ölünceye Kadar / O Gün (45'lik)
1977 - Neden Sanki Bu Dünya Dar Geliyor İnsana / Son Bir Defa (45'lik)

Albümleri ve Derlemeleri

1974 - Memleketim (LP)
1975 - Ayten Alpman (kaset)
1976 - Ben Böyleyim (LP)
1999 - Eski 45'likler - Ayten Alpman (Türk Pop Tarihi) (derleme albüm, Ada Müzik)
2007 - Bir Başkadır Ayten Alpman (albüm, Ossi Müzik)
2008 - Memleketim (EP, Seyhan Müzik)

Ölümü

Ayten Alpman, akciğer yetmezliği nedeniyle tedavi gördüğü Şişli Osmanoğlu Hastanesi'nde 20 Nisan 2012 tarihinde hayatını kaybetti. Teşvikiye Camisi'nde düzenlenen cenaze töreninin ardından İstanbul'daki Ulus Mezarlığı'na defnedildi.