“İş dünyasında kurduğu büyük şirketler topluluğundan siyasete geçerek iki ayrı dönemde Çekya Başbakanı olan milyarder siyasetçi”

Andrej Babiš, 2 Eylül 1954 tarihinde dönemin Çekoslovakya sınırları içinde, günümüzde Slovakya'nın Bratislava kentinde doğmuştur. Slovak kökenli Çek siyasetçi, iş insanı ve ekonomist olan Andrej Babiš, 9 Aralık 2025 tarihinden bu yana ikinci kez Çekya Başbakanı olarak görev yapmaktadır. Daha önce 2017-2021 yılları arasında başbakanlık, 2014-2017 yılları arasında ise başbakan yardımcılığı ve maliye bakanlığı yapmıştır. 2011 yılında kurduğu ANO 2011 hareketinin lideri olan Andrej Babiš, iş dünyasındaki başarısı, halkçı siyasi söylemi, Avrupa Birliği politikalarına yönelik eleştirileri ve şirketleriyle bağlantılı çıkar çatışması tartışmalarıyla çağdaş Çek siyasetinin en etkili isimlerinden biri haline gelmiştir.

Andrej Babiš, diplomat bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. Babası Štefan Babiš, dış ticaret alanında görev yapan bir devlet çalışanı ve diplomattı. Babasının görevleri nedeniyle çocukluğunun bir bölümünü Fransa ve İsviçre gibi ülkelerde geçiren Andrej Babiš, farklı dilleri ve dış ticaret ortamını genç yaşta tanıma fırsatı bulmuştur.

Andrej Babiš, ortaöğrenimini Bratislava’da tamamladıktan sonra 1974 yılında Bratislava Ekonomi Üniversitesi’ne girmiştir. Dış ticaret alanında eğitim görerek 1978 yılında mezun olmuştur. Üniversite eğitimi, daha sonra devlet dış ticaret kuruluşlarında ve özel sektörde sürdürdüğü kariyerin temelini oluşturmuştur.

Mezuniyetinin ardından Andrej Babiš, Çekoslovakya döneminin dış ticaret şirketlerinden Chemapol Bratislava bünyesinde çalışmaya başlamıştır. Daha sonra Fas’ın başkenti Rabat’ta görev yapmış ve kimyasal ürünler ile ham madde ticareti alanında deneyim kazanmıştır. Komünist sistemin sona ermesinin ardından kariyerini Prag’da sürdürmüş ve özel girişimciliğe yönelmiştir.

Andrej Babiš’in komünist dönemde Çekoslovakya Komünist Partisi üyesi olduğu ve devlet güvenlik teşkilatı StB kayıtlarında iş birliği yapan kişi olarak yer aldığı uzun yıllar tartışılmıştır. Andrej Babiš, güvenlik teşkilatıyla bilinçli biçimde iş birliği yaptığını reddetmiş ve kayıtların gerçeği yansıtmadığını savunmuştur.

Andrej Babiš, 1993 yılında tarım, gıda, kimya ve gübre sektörlerinde faaliyet gösteren Agrofert şirketini kurmuştur. Başlangıçta yalnızca birkaç çalışanı bulunan şirket, zamanla 230’dan fazla bağlı kuruluşu ve on binlerce çalışanı bulunan uluslararası bir şirketler topluluğuna dönüşmüştür. Bu büyüme, Andrej Babiš’i Çekya’nın en zengin iş insanlarından biri haline getirmiştir.

Agrofert, tarım ve gıda üretiminin yanı sıra kimya, ormancılık, lojistik ve medya sektörlerinde de faaliyet göstermiştir. Andrej Babiš, 2013 yılında önemli gazeteleri bünyesinde bulunduran MAFRA medya grubunu satın almıştır. Bir siyasetçinin büyük şirketler ve basın kuruluşları üzerinde etkili olması, medya bağımsızlığı ve siyasi güç yoğunlaşması konusunda yoğun eleştirilere yol açmıştır.

Andrej Babiš, geleneksel siyasi partilere, yolsuzluğa ve etkisiz kamu yönetimine karşı bir hareket oluşturma iddiasıyla 2011 yılında Memnuniyetsiz Vatandaşlar Eylemi 2011 adıyla bilinen ANO 2011 hareketini kurmuştur. Hareketin adı Çekçede aynı zamanda “evet” anlamına gelen “ANO” sözcüğünü oluşturmaktadır. Andrej Babiš, devletin bir şirket gibi verimli yönetilmesi gerektiğini savunarak iş insanı kimliğini siyasi kampanyasının temel unsurlarından biri haline getirmiştir.

ANO 2011, 2013 parlamento seçimlerinde ikinci sırayı alarak 200 sandalyeli Temsilciler Meclisinde 47 milletvekilliği kazanmıştır. Seçimin ardından Çek Sosyal Demokrat Partisi ve Hristiyan ve Demokrat Birlik–Çekoslovak Halk Partisi ile kurulan koalisyon hükûmetinde Andrej Babiš, başbakan yardımcısı ve maliye bakanı olmuştur.

Maliye bakanlığı döneminde Andrej Babiš, vergi kaçakçılığını azaltmak amacıyla satışların elektronik ortamda kaydedilmesi, katma değer vergisi denetimlerinin artırılması ve kamu gelirlerinin yükseltilmesi gibi düzenlemeler gerçekleştirmiştir. Destekçileri bu politikaların vergi disiplinini güçlendirdiğini savunurken, eleştirmenleri küçük işletmeler üzerindeki bürokratik yükü artırdığını ileri sürmüştür.

2017 yılında şirketleri, kamu görevleri ve Avrupa Birliği destekleri arasındaki çıkar çatışmalarını azaltmak amacıyla Agrofert üzerindeki hisselerini emanet fonlarına devreden Andrej Babiš, şirket üzerinde fiilî etkisini sürdürdüğü iddialarıyla karşılaşmıştır. Avrupa kurumları ve Çek mahkemeleri, önceki fon düzenlemesinin çıkar çatışmasını tamamen ortadan kaldırıp kaldırmadığını incelemiştir.

2017 parlamento seçimlerinde ANO 2011, açık farkla birinci parti olmuştur. Cumhurbaşkanı Miloš Zeman, Andrej Babiš’i hükûmeti kurmakla görevlendirmiş ve Andrej Babiš, 6 Aralık 2017 tarihinde ilk kez Çekya Başbakanı olmuştur. İlk hükûmeti parlamentodan güvenoyu alamamış, ancak 2018 yılında Çek Sosyal Demokrat Partisi ile kurulan ve Bohemya ve Moravya Komünist Partisi tarafından dışarıdan desteklenen yeni hükûmetle görevini sürdürmüştür.

İlk başbakanlık döneminde Andrej Babiš, emekli aylıklarının ve kamu çalışanlarının ücretlerinin artırılması, yatırım projelerinin hızlandırılması, sosyal yardımların korunması ve devlet yönetiminin dijitalleştirilmesi gibi politikaları öne çıkarmıştır. Ekonomik büyüme ve düşük işsizlik, hükûmetinin destek gördüğü başlıca alanlar arasında yer almıştır.

Andrej Babiš hükûmeti, 2020 yılında başlayan COVID-19 salgını sırasında sağlık sistemi, kapanma kararları, ekonomik destekler ve aşı uygulamalarıyla ilgili ciddi baskılarla karşılaşmıştır. Salgının farklı dönemlerinde sık sık değiştirilen kurallar ve yüksek ölüm oranları hükûmete yönelik eleştirileri artırmıştır.

Andrej Babiš’in siyasi kariyerindeki en önemli hukuk tartışmalarından biri, Leylek Yuvası adlı kongre ve turizm tesisinin küçük işletmelere ayrılmış Avrupa Birliği desteğinden yararlanmasıyla ilgili dava olmuştur. Savcılık, şirketin destek koşullarına uygun görünmesi amacıyla Agrofert grubundan geçici olarak ayrıldığı iddiasını gündeme getirmiştir. Andrej Babiš, herhangi bir suç işlemediğini ve davanın siyasi amaçlarla yürütüldüğünü savunmuştur.

2021 parlamento seçimlerinde ANO 2011 yüksek oy almasına rağmen, merkez sağ ve liberal muhalefet ittifakları parlamentoda çoğunluğu elde etmiştir. Bunun sonucunda Andrej Babiš, başbakanlık görevini Petr Fiala’ya devretmiş ve ana muhalefet lideri konumuna geçmiştir.

Andrej Babiš, 2023 yılında yapılan Çekya Cumhurbaşkanlığı Seçimi’ne aday olmuştur. İlk turu ikinci sırada tamamlamış, ikinci turda emekli general ve eski NATO yetkilisi Petr Pavel ile karşılaşmıştır. Seçimi kaybeden Andrej Babiš, buna rağmen ANO 2011 liderliğini ve ülke siyasetindeki güçlü konumunu korumuştur.

2025 parlamento seçimlerinde Andrej Babiš liderliğindeki ANO 2011 yeniden birinci parti olmuştur. Seçimlerin ardından Özgürlük ve Doğrudan Demokrasi Partisi ile Motorcular Kendileri İçin hareketinin desteğine dayanan bir koalisyon kurulmuştur. Cumhurbaşkanı Petr Pavel, iş varlıklarıyla ilgili çıkar çatışması sorununun nasıl çözüleceğine ilişkin açıklama istemesinin ardından Andrej Babiš’i başbakan olarak atamıştır. Andrej Babiš, 9 Aralık 2025 tarihinde ikinci kez Çekya Başbakanı olmuş ve hükûmeti Ocak 2026’da parlamentodan güvenoyu almıştır.

İkinci başbakanlık döneminde Andrej Babiš, önceki hükûmetin kemer sıkma politikalarının hafifletilmesini, emekli aylıklarının ve sosyal desteklerin korunmasını, enerji maliyetlerinin düşürülmesini ve sağlık ile ulaştırma yatırımlarının artırılmasını savunmuştur. Hükûmeti, daha yüksek yatırımlara alan açmak amacıyla bütçe açığının büyümesine izin veren bir maliye politikası izlemiştir.

Andrej Babiš, Çekya’nın Avrupa Birliği ve NATO üyeliklerinden ayrılmasını desteklememekle birlikte, Avrupa Birliği’nin göç, iklim ve çevre politikalarına karşı eleştirel bir yaklaşım benimsemektedir. Ulusal hükûmetlerin ekonomik ve sosyal konularda daha geniş karar yetkisine sahip olması gerektiğini savunmaktadır.

Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaş konusunda Andrej Babiš, Ukrayna’nın egemenliğini desteklediğini belirtmekle birlikte, Çekya’nın askerî yardım ve savunma harcamalarındaki yükünün sınırlandırılması gerektiğini savunmuştur. İkinci hükûmeti, Ukrayna’ya desteği azaltan ve ulusal bütçe önceliklerini öne çıkaran bir yaklaşım benimsemiştir. 2026 yılında Çekya’nın NATO tarafından belirlenen savunma harcaması hedefini karşılayamayacağını açıklamıştır.

2026 yılında Andrej Babiš hükûmetinin kamu yayıncılığının finansmanını kullanıcı ücretlerinden devlet bütçesine aktarmayı planlaması, medya bağımsızlığı konusunda yeni tartışmalara yol açmıştır. Muhalefet ve bazı basın özgürlüğü kuruluşları bu düzenlemenin hükûmetin kamu yayıncıları üzerindeki etkisini artırabileceğini savunurken, Andrej Babiš medyanın bağımsızlığının korunacağını belirtmiştir.

Andrej Babiš’in siyasi yaklaşımı, halkçı, pragmatik, merkezci ve zaman zaman milliyetçi olarak tanımlanmaktadır. Geleneksel sağ-sol ayrımından çok emekli maaşları, ücretler, kamu hizmetleri, vergi yönetimi ve yaşam maliyetleri gibi günlük ekonomik sorunlara odaklanan bir siyaset yürütmektedir. Destekçileri onu sonuç odaklı, deneyimli ve ekonomik yönetim konusunda güçlü bir lider olarak görürken; eleştirmenleri büyük şirketleri, siyasi gücü ve medya etkisini aynı elde toplamakla suçlamaktadır.

Özel hayatında Andrej Babiš ilk evliliğini, 1970'li yıllarda öğrencilik dönemlerinde tanıştığı doktor Beata Adamičová ile yapmış ve bu evlilikten Adriana Bobeková ile Andrej Babiš Jr. dünyaya gelmiştir. İlişkileri daha sonra boşanma ile sonuçlanmıştır. Daha sonra uzun yıllar birlikte olduğu Monika Herodesová ile 2017 yılında evlenmiştir. Bu evlilikten Vivien Babišová ve Frederik Babiš adlarında iki çocuğu vardır.

Devlet dış ticaret şirketlerinde çalışan bir ekonomistten Agrofert’in kuruculuğuna, milyarder iş insanlığından parti liderliğine ve iki ayrı başbakanlık dönemine uzanan kariyeriyle Andrej Babiš, modern Çekya tarihinin en güçlü ve tartışmalı siyasi figürlerinden biridir. İş dünyasındaki geçmişi, halkçı kampanyaları ve Avrupa politikalarına yönelik eleştirel yaklaşımı, siyasi kimliğinin temel unsurlarını oluşturmaktadır.

Öne Çıkan Görevleri :
1993-2017 – Agrofert Kurucusu ve Yöneticisi
2011- – ANO 2011 Kurucusu ve Genel Başkanı
2013-2017 – Çekya Temsilciler Meclisi Milletvekili
2014-2017 – Çekya Başbakan Yardımcısı
2014-2017 – Çekya Maliye Bakanı
2017-2021 – Çekya Başbakanı
2021-2025 – Ana Muhalefet Lideri
2025- – Çekya Başbakanı


Kaynak:Biyografiler.com