İstanbul Halk Ekmek fabrikalarının Kurucusu, Sosyal Demokrat Belediyeciliğin Öncüsü

Ahmet İsvan (1923 – 1 Mayıs 2017), Türk tarım uzmanı, siyasetçi ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nde sosyal demokrat belediyeciliğin öncü isimlerinden biridir. Halk Ekmek fabrikalarının kurucusu olan Ahmet İsvan, 1973–1977 yılları arasında İstanbul Belediye Başkanlığı yapmıştır.

Tam adı Ahmet Vamık İsvan olan ve 1923 yılında İstanbul’da doğan Ahmet İsvan, Türkiye Cumhuriyeti ile yaşıt bir kuşağın temsilcisiydi. Babası, Cumhuriyet’in simge kurumlarından Sümerbank’ta görev yapan bir bürokrattı. İlkokulu İstanbul’da, ortaokulu ise babasının görev yaptığı Ankara’da tamamladı. Cumhuriyet ideallerinin hâkim olduğu bu ortam, onun kamucu ve halkçı dünya görüşünün şekillenmesinde etkili oldu.

Lise eğitimini Robert Koleji'nde tamamlayan Ahmet İsvan, bu okulda hayatını belirleyen önemli dönüm noktaları yaşadı. Gelecekteki eşi Reha İsvan ile burada tanıştı. Fen laboratuvarlarında biyolojiyle kurduğu bağ, onu tarım alanına yönlendirdi. Aynı dönemde sınıf arkadaşları arasında ileride Cumhuriyet Halk Partisi liderliğini üstlenecek olan Bülent Ecevit de bulunuyordu.

Üniversite eğitimi için Amerika Birleşik Devletleri'ne giden Ahmet İsvan, Kaliforniya Üniversitesi'nde tarım ve meyvecilik alanında öğrenim gördü. Eğitimini tamamladıktan sonra Türkiye'ye döndü ve 1950 yılında Reha İsvan ile evlendi. Aynı yıl Yalova'nın Taşköprü beldesine yerleşerek burada bir çiftlik kurdu. Modern tarım tekniklerini uyguladığı bu çiftlik, bilimsel araştırmalara konu olan örnek bir tarımsal üretim alanına dönüştü.

Siyasi yaşamına Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Yalova örgütünde başlayan Ahmet İsvan, uzun yıllar parti teşkilatlarında görev aldı. Daha sonra İstanbul İl Yönetim Kurulu Sekreterliği görevini üstlendi. 1973 yerel seçimlerinde CHP’nin adayı olarak İstanbul Belediye Başkanlığına aday oldu.

1973 seçimlerinde, Adalet Partisi adayı Fahri Atabey’i büyük bir farkla geride bırakarak oyların yüzde 63,6’sını aldı ve 14 Aralık 1973’te göreve başladı. Böylece Ahmet İsvan, 61. İstanbul Belediye Başkanı oldu. Görev süresi Aralık 1977’ye kadar devam etti ve ardından yerine Aytekin Kotil geçti.

Belediye başkanlığı döneminde “belediye sosyalizmi” anlayışının Türkiye’deki en önemli temsilcilerinden biri hâline geldi. Ekonomik krizler ve merkezi hükümet baskılarına rağmen, halk yararını esas alan bir yönetim anlayışı benimsedi. Belediyenin borçlarını azaltırken, belediyeye ait taşınmazları ilk kez kamuoyuna açıklayarak şeffaflık konusunda önemli bir adım attı.

1977 yılında, fırıncıların fiyat tekeline karşı halka ucuz ve sağlıklı ekmek sağlamak amacıyla İstanbul Halk Ekmek Fabrikası'nı kurdu. Bu uygulama, İstanbul'da dar gelirli kesimlerin yaşam koşullarını doğrudan etkileyen kalıcı bir sosyal politika örneği oldu.

1980 yılında 12 Eylül Darbesi ardından, 1 Mayıs 1977 tarihinde Taksim'de yaşanan olaylarla ilişkilendirilerek DİSK davası kapsamında yargılandı. Belediyeye ait ulaşım imkânlarını işçilerin kullanımına açtığı gerekçesiyle suçlanan Ahmet İsvan, Kasım 1980’den Ocak 1983’e kadar yaklaşık 27 ay tutuklu kaldı. Yargılama sonucunda tüm suçlamalardan beraat etti.

Cezaevi sürecinin ardından yeniden Taşköprü'deki çiftliğine dönen Ahmet İsvan, bir süre tarımsal üretimle ilgilendi. Daha sonra Sosyal Demokrat Halkçı Parti (SHP) saflarına katıldı ve 1988–1995 yılları arasında parti meclisi üyeliği yaptı. Siyasi yaşamı boyunca sosyal adalet, emek ve demokrasi vurgusunu korudu.

Ahmet İsvan, aynı zamanda yazardı. 2002 yılında yayımlanan Başkent Gölgesinde İstanbul adlı kitabında belediye başkanlığı dönemini ve İstanbul'un siyasal-toplumsal dönüşümünü anlattı. 2009’da kaleme aldığı Köprüler Gelip Geçmeye: Tarımda Bir Modernleşme Öyküsü adlı eseri ise Taşköprü'deki çiftliğinin ve Türkiye'de tarımın modernleşme sürecinin hikâyesini konu aldı.

1950 yılında evlendiği Reha İsvan ile üç çocuk sahibi oldu. Reha İsvan, 1919 yılında Mustafa Kemal ATATÜRK ile birlikte Samsun'a çıkan subaylardan Kemal Doğan’ın kızıydı. Reha İsvan 2013 yılında hayatını kaybetti.

Ahmet İsvan, 1 Mayıs 2017 tarihinde İstanbul'da 94 yaşında hayatını kaybetti. Cenazesi Teşvikiye Camii'nde kılınan namazın ardından Yalova'nın Taşköprü beldesinde, eşinin yanına defnedildi.

Ahmet İsvan halkçı belediyeciliğin, tarımda modernleşmenin ve emekten yana siyasetin simge isimlerinden biri olarak Türk siyasi tarihinde özel bir yer edindi.

Kitapları :
2009 - Köprüler, gelip geçmeye: tarımda bir modernleşme öyküsü
2002 - Başkent gölgesinde İstanbul


Kaynak:Biyografiler.com