Türk gazeteci, öykücü ve mizah yazarı. “Bir Hukukçu” ve “Mehmet Yanık” imzalarını da kullanan Adnan Veli Kanık, özellikle cezaevi gözlemlerini anlattığı Mapusane Çeşmesi ve toplumun farklı kesimlerini ele alan mizahi hikâyeleriyle tanındı. Garip Akımı'nın kurucularından şair Orhan Veli Kanık'ın kardeşidir.

Adnan Veli Kanık, 9 Aralık 1916 tarihinde İstanbul'da doğmuştur. Annesi Beykoz eşrafından Hacı Mehmet Bey'in kızı Fatma Nigâr Hanım, babası ise klarnet virtüözü, besteci ve Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası şeflerinden Mehmet Veli Kanık'tır. Kendisinden iki yaş büyük ağabeyi Orhan Veli Kanık ve Füruzan Yolyapan adında bir kız kardeşi vardır. Ailenin Ayşe Zerrin adındaki diğer kızı ise henüz bir yaşındayken hayatını kaybetmiştir.

Çocukluğu ve Eğitimi

Adnan Veli Kanık, ortaöğrenimini Boğaziçi ve Galatasaray Lisesi'nde tamamladı. Daha sonra İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesine girdi ancak buradaki öğrenimini tamamlamadı. 1938 yılında üniversiteden ayrılarak Etibank'ta çalışmaya başladı. Daha sonra çeşitli kurumlarda memurluk yaptı.

Gazetecilik ve Yazarlık Kariyeri

Çeşitli memuriyet görevlerinin ardından gazeteciliğe yönelen Adnan Veli Kanık, 1949 yılından itibaren Vatan gazetesinde çalışmaya başladı. Gazetecilik yaşamında muhabirlik, röportaj ve mizah yazarlığını bir arada sürdürdü.

Bir süre Ankara Cezaevinde tutuklu kalan Kanık, tutukluluk döneminde de yazmayı sürdürdü. Vatan gazetesine “Bir Hukukçu” ve “Mehmet Yanık” takma adlarıyla yazılar gönderdi. Cezaevindeki insanları ve gündelik yaşamı yakından gözlemledi; bu dönemde edindiği izlenimler daha sonra en tanınmış eserlerinden birine dönüştü.

1952 yılında yayımlanan Mapusane Çeşmesi'nde cezaevindeki insanların yaşamlarını, ilişkilerini ve karşılaştıkları olayları gözlemlerinden hareketle anlattı. Mizahla toplumsal gözlemi bir araya getiren eser, Adnan Veli Kanık'ın geniş çevrelerce tanınmasını sağladı.

Cezaevinden çıktıktan sonra Vatan gazetesindeki gazetecilik ve yazarlık çalışmalarını sürdürdü. Akbaba, Dolmuş, Tef, Pardon, Papağan, Karikatür ve dönemin başka mizah yayınlarında hikâye, fıkra ve mizah yazıları yayımladı. İstanbul Radyosu için radyo oyunları ve skeçler de kaleme aldı.

Edebî Kişiliği

Adnan Veli Kanık, mizahi hikâye ve yazılarında büyük şehir yaşamını, toplumun farklı kesimlerini ve gündelik hayatın çelişkilerini ele aldı. Kenar mahallelerde yaşayanlarla varlıklı kesimleri, sonradan görme tipleri ve dönemin sosyal hayatını karşı karşıya getirerek toplumsal farklılıkları mizahi bir anlatımla işledi.

Öykülerinde gözleme dayalı bir anlatım kullanan Kanık, gazetecilik deneyimini edebiyatıyla birleştirdi. Hapishane yaşamı, yoksulluk, gece hayatı, kenar mahalleler ve toplumun kıyısında yaşayan insanlar eserlerinde önemli bir yer tuttu.

1956 yılında Sosyete, 1957 yılında ise Uçan Daireler, Seçim Konuşmaları ve Kaynana adlı mizahi hikâye kitaplarını yayımladı.

Vatan gazetesinde 1957 yılında “Batakhane İnsanları” başlığıyla yayımlanan röportaj ve hikâyelerinde İstanbul'un gece hayatını, batakhanelerini ve buralarda yaşayan insanları anlattı. Bu yazılar ölümünden yıllar sonra derlenerek 2018 yılında İstanbul Batakhaneleri adıyla kitaplaştırıldı.

Orhan Veli İçin

Ağabeyi Orhan Veli Kanık'ın 14 Kasım 1950 tarihinde ölümünün ardından Adnan Veli Kanık, onun yaşamını ve edebiyat dünyasını anlatan yazıları bir araya getirdi. Orhan Veli İçin adlı eser Yeditepe Yayınları tarafından yayımlandı.

Kitapta Orhan Veli Kanık'ın yaşamı ve sanat anlayışının yanı sıra şairin ölümünün ardından hakkında kaleme alınan yazılar, anılar ve değerlendirmeler yer aldı. Eser, Orhan Veli Kanık'ın yaşamı ve kişiliğine ilişkin önemli kaynaklardan biri haline geldi.

Ölümü

Adnan Veli Kanık, emekliliğe hak kazanmasından yaklaşık iki ay sonra geçirdiği kalp krizi sonucu 6 Aralık 1972 tarihinde İstanbul'da hayatını kaybetti. 56. yaş gününe üç gün kala ölen Kanık, arkasında mizah hikâyeleri, gazetecilik çalışmaları, röportajlar ve radyo oyunları bıraktı.

Eserleri

2018 - İstanbul Batakhaneleri (1957'de Vatan gazetesinde yayımlanan röportaj ve hikâyeler; ölümünden sonra kitaplaştırıldı)
1957 - Kaynana (Mizahi hikâye)
1957 - Seçim Konuşmaları (Mizahi hikâye)
1957 - Uçan Daireler (Mizahi hikâye)
1956 - Sosyete (Mizahi hikâye)
1953 - Orhan Veli İçin (Derleme)
1952 - Mapusane Çeşmesi (Hikâye / cezaevi gözlemleri)