Suudi Arabistan Krallığı'nın kurucusu ve ilk kralıdır. Tam adı Abdülaziz bin Abdurrahman bin Faysal Âl Suud olan Abdülaziz İbn Suud, 1902 yılında Riyad'ı ele geçirerek Suud hanedanının Necid'deki hâkimiyetini yeniden kurdu. Yaklaşık otuz yıl süren askerî ve siyasi mücadelelerin ardından Hicaz ve Necid başta olmak üzere hâkimiyeti altındaki bölgeleri birleştirdi ve 1932 yılında Suudi Arabistan Krallığı'nı kurdu.

Abdülaziz İbn Suud, 15 Ocak 1876 tarihinde Riyad'da doğdu. Babası İkinci Suudi Devleti'nin son hükümdarı Abdurrahman bin Faysal, annesi Sara bint Ahmed es-Sudeyri idi. Doğum tarihi konusunda kaynaklarda farklı tarihler bulunmakta; Suudi Arabistan'ın resmî kaynaklarında 4 Ocak 1877 tarihi de verilmektedir.

1891 yılında Reşidîlerin Riyad'ı ele geçirmesi ve İkinci Suudi Devleti'nin sona ermesi üzerine ailesi bölgeden ayrıldı. Bir süre farklı yerlerde kaldıktan sonra Kuveyt'e yerleşen Abdülaziz, gençlik yıllarının önemli bölümünü burada geçirdi.

Riyad'ın Ele Geçirilmesi

Abdülaziz İbn Suud, ailesinin eski merkezi Riyad'ı geri almak amacıyla 1901 yılında ilk girişimini gerçekleştirdi ancak başarılı olamadı. İkinci girişiminde küçük bir kuvvetle Kuveyt'ten yola çıktı ve 15 Ocak 1902 tarihinde Masmak Kalesi'ne düzenlenen baskının ardından Riyad'ın kontrolünü ele geçirdi.

Riyad'ın alınması, Üçüncü Suudi Devleti'nin kuruluş sürecinin başlangıcı oldu. Babası Abdurrahman bin Faysal yönetimi oğluna bıraktı. Abdülaziz bundan sonraki yıllarda Necid'deki hâkimiyetini genişletirken bölgenin diğer önemli gücü olan Reşidîlerle mücadele etti.

Necid ve El-Ahsa'nın Ele Geçirilmesi

Abdülaziz, 1904-1906 yıllarında Kasım bölgesindeki mücadelelerin ardından Reşidîlerin gücünü önemli ölçüde kırdı ve Necid'deki konumunu güçlendirdi.

1913 yılında Osmanlı Devleti'nin yönetimindeki El-Ahsa üzerine harekete geçti. Bölgedeki Osmanlı kuvvetlerinin çekilmesinin ardından El-Ahsa ve Katif'i hâkimiyeti altına aldı. Osmanlı Devleti, 1914 yılında yapılan anlaşmayla Abdülaziz'in Necid ve El-Ahsa'daki konumunu tanıdı.

İhvan Hareketi

Abdülaziz'in Arabistan'daki hâkimiyetini genişletmesinde İhvan adı verilen dinî ve askerî hareket önemli rol oynadı. 1910'lu yıllarda göçebe kabilelerin "hicre" adı verilen yerleşim merkezlerine yerleştirilmesi teşvik edildi. Bu topluluklardan oluşan İhvan birlikleri daha sonraki fetihlerde Abdülaziz'in başlıca askerî güçlerinden biri haline geldi.

İhvan, Muhammed bin Abdülvehhab'ın öğretilerine dayanan dinî anlayışı benimsiyordu. Ancak Abdülaziz'in komşu devletlerle ilişkileri ve yayılmayı sınırlayan politikaları zamanla İhvan liderleriyle anlaşmazlığa yol açtı.

Birinci Dünya Savaşı

I. Dünya Savaşı sırasında Abdülaziz İbn Suud, İngiltere ile ilişki kurdu. Aralık 1915'te İngiltere ile Darin Antlaşması'nı imzaladı. İngiltere, Abdülaziz'in hâkimiyetindeki bölgeleri tanırken Abdülaziz de İngilizlerle dostane ilişkileri sürdürmeyi kabul etti.

Bu dönemde Hicaz Emiri Şerif Hüseyin de İngiltere ile iş birliği yaparak 1916 yılında Osmanlı Devleti'ne karşı Arap İsyanı'nı başlattı. Ancak Abdülaziz ile Şerif Hüseyin aynı cephede birlikte Osmanlı Devleti'ne savaş açmadı; iki lider Arabistan'da birbirleriyle rekabet eden siyasi güçlerdi.

Reşidîlerin Sonu ve Hail'in Alınması

I. Dünya Savaşı'ndan sonra Abdülaziz, Reşidîlere karşı mücadelesini sürdürdü. 1921 yılında Hail'in ele geçirilmesiyle Cebel Şammar Emirliği sona erdi ve Reşidîlerin bölgedeki siyasi hâkimiyeti ortadan kalktı. Abdülaziz aynı yıl Necid Sultanı unvanını aldı.

Hicaz'ın Ele Geçirilmesi

Necid'in ardından Abdülaziz'in en önemli rakibi Hicaz Kralı Şerif Hüseyin oldu. İki taraf arasındaki gerginlik 1924 yılında savaşa dönüştü. Abdülaziz'in kuvvetleri önce Taif'i, ardından Mekke'yi ele geçirdi. Şerif Hüseyin tahtı oğlu Ali bin Hüseyin'e bırakarak Hicaz'dan ayrıldı.

1925 yılında Medine ve Cidde'nin de teslim olmasıyla Hicaz tamamen Abdülaziz'in yönetimine geçti. 10 Ocak 1926 tarihinde Mekke'de kendisine Hicaz Kralı olarak biat edildi. Bu tarihten sonra "Hicaz Kralı ve Necid Sultanı" unvanını kullandı. 1927 yılında Necid'in statüsünün de krallığa dönüştürülmesiyle "Hicaz ve Necid Kralı" unvanını aldı.

İhvan İsyanı

Abdülaziz'in fetihleri durdurması, İngiltere'nin nüfuzu altındaki Irak, Ürdün ve Kuveyt sınırlarına yönelik akınları engellemeye çalışması İhvan liderleriyle arasındaki anlaşmazlığı büyüttü. İhvan birlikleri 1920'li yılların sonlarında Irak ve Kuveyt sınırlarında çeşitli saldırılar gerçekleştirdi.

Anlaşmazlık sonunda açık isyana dönüştü. Abdülaziz, İhvan'ın başlıca kuvvetlerini Mart 1929'da gerçekleşen Sibilla Muharebesi'nde yenilgiye uğrattı. 1930 yılına gelindiğinde İhvan'ın bağımsız askerî gücü büyük ölçüde ortadan kaldırılmıştı.

Suudi Arabistan Krallığı'nın Kuruluşu

Abdülaziz İbn Suud, yaklaşık otuz yıl boyunca hâkimiyeti altına aldığı bölgeleri tek bir siyasi yapı altında topladı. 18 Eylül 1932 tarihinde yayımlanan kraliyet emriyle Hicaz ve Necid Krallığı ile bağlı bölgelerin Suudi Arabistan Krallığı adı altında birleştirilmesine karar verildi.

Karar 23 Eylül 1932 tarihinde yürürlüğe girdi ve Abdülaziz, Suudi Arabistan'ın ilk kralı oldu. Devletin başkenti Riyad olarak belirlendi. 23 Eylül daha sonra Suudi Arabistan'ın millî günü olarak kabul edildi.

Petrolün Bulunması

Abdülaziz döneminin Suudi Arabistan'ın geleceğini belirleyen gelişmelerinden biri petrolün bulunması oldu. 1933 yılında Amerikan Standard Oil of California şirketine petrol arama imtiyazı verildi. Çalışmalar sonucunda 1938 yılında Dammam yakınlarında ticari miktarda petrol bulundu.

Petrol üretiminin giderek artması ülkenin gelir kaynaklarını değiştirdi. Daha sonra Arabian American Oil Company adıyla tanınan ARAMCO'nun faaliyetlerinin genişlemesiyle petrol, Suudi Arabistan ekonomisinin temel unsuru haline geldi.

İkinci Dünya Savaşı ve Roosevelt ile Görüşmesi

II. Dünya Savaşı sırasında Suudi Arabistan resmen tarafsızlığını uzun süre korudu. Savaşın son dönemlerinde ABD ile ilişkiler güçlendi.

14 Şubat 1945 tarihinde Abdülaziz İbn Suud, ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt ile Süveyş Kanalı'ndaki USS Quincy adlı Amerikan savaş gemisinde görüştü. Görüşmede iki ülke arasındaki ilişkilerin yanı sıra Filistin meselesi ve savaş sonrası Orta Doğu'daki gelişmeler ele alındı.

Suudi Arabistan 1945 yılında kurulan Arap Birliği'nin kurucu üyeleri arasında yer aldı ve aynı yıl Birleşmiş Milletler'in kuruluş sürecine katıldı.

Mekke ve Medine

Hicaz'ın yönetimini ele geçirmesinden sonra Mekke ve Medine'deki kutsal mekânların yönetimi Suudi devletinin sorumluluğuna geçti. Hac güvenliğinin sağlanması, ulaşım imkânlarının geliştirilmesi ve hac hizmetlerinin düzenlenmesi Abdülaziz dönemindeki yönetimin önemli görevlerinden biri oldu.

Ailesi

Abdülaziz İbn Suud, farklı dönemlerde çok sayıda evlilik yaptı ve geniş bir aileye sahip oldu. Kaynaklarda eşlerinin ve çocuklarının toplam sayısı konusunda farklı rakamlar bulunmaktadır. Çok sayıda oğlu ve kızı bulunan Abdülaziz'in oğullarından altısı daha sonra Suudi Arabistan kralı oldu.

Krallık makamına geçen oğulları sırasıyla Suud bin Abdülaziz, Faysal bin Abdülaziz, Halid bin Abdülaziz, Fahd bin Abdülaziz, Abdullah bin Abdülaziz ve Selman bin Abdülaziz'dir.

Hassa bint Ahmed es-Sudeyri ile evliliğinden dünyaya gelen yedi oğlu "Sudeyri Yedilisi" olarak tanındı. Bu kardeşler arasında daha sonra kral olan Fahd bin Abdülaziz ve Selman bin Abdülaziz ile veliaht prenslik yapan Sultan bin Abdülaziz ve Nayif bin Abdülaziz de bulunuyordu.

Ölümü

Abdülaziz İbn Suud, 9 Kasım 1953 tarihinde Taif'te hayatını kaybetti. Cenazesi Riyad'a götürülerek El-Ud Mezarlığı'na defnedildi. Ölümünün ardından veliaht olan oğlu Suud bin Abdülaziz Suudi Arabistan'ın ikinci kralı oldu.