147’ler Olayı, 27 Mayıs 1960 askerî darbesinin ardından yönetimi devralan askerî idarenin, 147 öğretim üyesini üniversitelerden ihraç etmesiyle ortaya çıkan akademik tasfiye sürecine verilen addır. 28 Ekim 1960 tarihinde Milli Birlik Komitesi tarafından alınan kararla, aralarında Türkiye’nin önde gelen bilim ve düşünce insanlarının da bulunduğu çok sayıda akademisyen görevlerinden uzaklaştırılmıştır.

Kararın Alınışı ve Gerekçeler

147 öğretim üyesinin üniversitelerden uzaklaştırılması kararı, darbe sonrası oluşturulan askerî yönetimin üniversitelerde “yeniden düzenleme” ve “temizlik” politikası çerçevesinde alınmıştır. Tasfiyelerin önemli bir kısmının üniversite içinden gelen ihbarlara dayandığı belirtilmektedir. Karar, üniversite özerkliği ve akademik özgürlük açısından yoğun tartışmalara yol açmıştır.

Görevine son verilen isimler arasında Emin Bilgiç, Ali Fuat Başgil, Sabahattin Eyüboğlu, Yavuz Abadan, Nusret Hızır, Tarık Zafer Tunaya, Minâ Urgan ve Haldun Taner gibi akademi ve kültür dünyasında önemli yere sahip isimler bulunuyordu. Ayrıca Oya Sencer, İdris Küçükömer ve Sencer Divitçioğlu’nun profesörlükleri de reddedilmiştir.

Protestolar ve İstifalar

Karara tepki olarak dönemin bazı rektörleri ve öğretim üyeleri görevlerinden istifa etmiştir. Bunlar arasında Fikret Narter (İTÜ), Sıddık Sami Onar (İstanbul Üniversitesi), Suut Kemal Yetkin (Ankara Üniversitesi) ve Turhan Feyzioğlu (ODTÜ) yer almaktadır. Bu istifalar, akademik dayanışmanın ve üniversite özerkliği tartışmalarının sembolik örnekleri olarak kabul edilir.

Geri Dönüş Süreci

1962 yılında çıkarılan bir yasa ile ihraç edilen öğretim üyelerine üniversitelere geri dönme hakkı tanınmıştır. Ancak tüm isimler bu haktan yararlanmamıştır. Örneğin Ord. Prof. Dr. Ali Fuat Başgil, özel af kanunuyla dönüş imkânı doğmasına rağmen üniversiteye dönmemeyi tercih etmiştir.

Kültürel Yansımalar

147’ler Olayı, yalnızca akademik değil kültürel alanda da yankı bulmuştur. Haldun Taner, Dostoyevski’nin tamamlanmamış öyküsünden esinlenerek yazdığı Timsah adlı oyununda 147’lerin görevden alınışını ele almıştır. Taner, daha önce gazete yazılarında destek verdiği ihraç edilen akademisyenlere bu eserle moral vermeyi amaçlamıştır. Eser, 2008 yılında yazarın eşi Demet Taner ve Selçuk Erez’in girişimiyle kitap olarak yayımlanmıştır.

147’ler Listesi

İhraç edilen 147 öğretim üyesi arasında farklı unvan ve akademik derecelere sahip isimler yer almaktadır. Bunlardan bazıları şunlardır:

• Ord. Prof. Dr. Tevfik Remzi Kazancıgil
• Ord. Prof. Dr. Fahri Arel
• Ord. Prof. Dr. Ali Fuat Başgil
• Ord. Prof. Dr. Emin Onat
• Prof. Dr. Tarık Zafer Tunaya
• Prof. Dr. Mina Urgan
• Prof. Dr. Fuat Sezgin
• Prof. Dr. Sabahattin Eyüboğlu
• Prof. Dr. Yavuz Abadan
• Prof. Dr. Emin Bilgiç
• Doç. Dr. Haldun Taner
• Doç. Dr. İsmet Giritli
• Doç. Dr. Abdülkadir Karahan
• Asistan Orhan Duru

Toplam 147 kişiden oluşan bu liste; ordinaryüs profesörlerden asistanlara kadar geniş bir akademik yelpazeyi kapsamaktadır. Olay, Türkiye’de üniversite özerkliği, bilimsel özgürlük ve siyasetin akademiye müdahalesi konularında uzun yıllar sürecek tartışmaların başlangıç noktalarından biri olmuştur.

147’ler Olayı, Türkiye yükseköğretim tarihinde askerî müdahalenin üniversite yapısına doğrudan etkisinin en çarpıcı örneklerinden biri olarak değerlendirilmektedir.