Antoine Ignace Melling, Alman asıllı Fransız ressam, mimar, gravür sanatçısı ve gezgindir. Osmanlı Padişahı III. Selim döneminde saray mimarı olarak görev yaptı. Yaklaşık 18 yıl yaşadığı İstanbul'un mimarisini, Boğaziçi kıyılarını, saraylarını ve günlük yaşamını resmetti. Özellikle İstanbul manzaralarını içeren Voyage pittoresque de Constantinople et des rives du Bosphore adlı gravür albümüyle tanınır.

Antoine Ignace Melling, 26 Nisan 1763 tarihinde günümüzde Almanya sınırları içerisinde bulunan Karlsruhe kentinde doğdu. Asıl adı Anton Ignaz Melling'dir. Babası Christophe Melling, Baden sarayında çalışan bir heykeltıraştı. İlk sanat eğitimini babasının atölyesinde aldı. Babasının ölümünden sonra Strasbourg'da yaşayan ressam amcası Joseph Melling'in yanında resim ve desen çalışmalarını sürdürdü.

Çocukluğu ve Eğitimi

Sanatçı bir ailede yetişen Antoine Ignace Melling, küçük yaşlardan itibaren heykel, resim ve mimari çizimle ilgilendi. Strasbourg'daki eğitimi sırasında perspektif, desen ve kompozisyon tekniklerini öğrendi. Daha sonra Avusturya'nın Klagenfurt kentine giderek burada yaşayan ağabeyinin yanında matematik ve mimarlık eğitimi aldı.

1782 yılında Rus Büyükelçisi ve maiyetiyle birlikte Avrupa ve Akdeniz ülkelerini kapsayan bir yolculuğa çıktı. İtalya, İspanya ve Mısır'a uzanan seyahatlerinin ardından 1784 yılında İstanbul'a geldi. Bu yolculuk, yaşamının yaklaşık 18 yılını geçireceği Osmanlı başkentindeki çalışmalarının başlangıcı oldu.

İstanbul'a Gelişi ve Osmanlı Sarayındaki Çalışmaları

Antoine Ignace Melling, 1784 yılının sonlarında Rusya'nın İstanbul Büyükelçisi Yakov Bulgakov'un himayesinde Osmanlı başkentine yerleşti. İlk yıllarında Avrupalı diplomatların çocuklarına resim dersleri verdi. Elçilik çevreleri için resimler yaptı, bahçe ve iç mekân düzenlemeleriyle ilgilendi.

İstanbul'daki çalışmaları sırasında Danimarka elçisi Baron Frederik von Hübsch için bahçe düzenlemeleri gerçekleştirdi. Bu çalışmalar aracılığıyla III. Selim'in kız kardeşi Hatice Sultan ile tanıştı. Hatice Sultan, Antoine Ignace Melling'den Ortaköy Defterdarburnu'ndaki sahil sarayının bahçesini ve iç mekânlarını düzenlemesini istedi.

Antoine Ignace Melling, Hatice Sultan'ın sarayında Avrupa bahçe mimarisinden yararlanan düzenlemeler yaptı. Bahçeye geometrik yollar, bitki düzenlemeleri ve labirent biçiminde bölümler tasarladı. Sarayın iç dekorasyonunda mobilya, kumaş, perde ve çeşitli süsleme unsurları üzerinde çalıştı. Hatice Sultan için kıyafet ve kullanım eşyaları da tasarladı.

1795 yılında III. Selim tarafından saray mimarlığı görevine getirildi. Bu görev kapsamında Beşiktaş Sahil Sarayı'nın genişletilmesi ve yeniden düzenlenmesi çalışmalarına katıldı. Fransız mimar ve haritacı François Kauffer ile birlikte Topkapı Sarayı'nın deniz tarafında yapılması düşünülen Avrupa tarzı bir saray projesi üzerinde de çalıştı. Ancak bu proje uygulanmadı.

Antoine Ignace Melling'in Hatice Sultan ile yürüttüğü çalışmalar, Osmanlı sarayında Avrupa mimarisi ve dekorasyon anlayışının kullanılmaya başlandığı döneme rastladı. Tasarımlarında Batı Avrupa'nın bahçe ve iç mekân düzenlemelerini Osmanlı saray yaşamının ihtiyaçlarıyla birleştirdi.

Antoine Ignace Melling, Aralık 1799'da Alélaïde adında kızı oldu. Kızının annesi Cenevizli levanten Françoise-Louise Colombo ile daha sonraları evlendi.

İstanbul Resimleri ve Gravürleri

Antoine Ignace Melling, mimarlık çalışmalarının yanı sıra İstanbul'un çeşitli semtlerini, Boğaziçi kıyılarını, sarayları, camileri, meydanları ve günlük yaşam sahnelerini resmetti. Suluboya, guvaş ve desen teknikleriyle hazırladığı çalışmalarında yapıların mimari ayrıntılarına ve manzaraların topografik özelliklerine yer verdi.

Boğaziçi'nin iki yakasındaki yerleşimleri farklı bakış açılarından çizdi. Ortaköy, Beşiktaş, Bebek, Büyükdere, Üsküdar ve Sarayburnu gibi bölgeleri konu alan eserlerinde sahil sarayları, yalılar, iskeleler, kayıklar ve kıyı boyunca uzanan yerleşimler görülebilir.

Sanatçının çizimleri, 18. yüzyıl sonu ile 19. yüzyıl başındaki İstanbul'un mimari görünümünü belgeleyen görsel kaynaklar arasında yer alır. Özellikle daha sonraki dönemlerde değiştirilen veya ortadan kaldırılan kıyı yapılarının görünüşleri, Antoine Ignace Melling'in resimlerinden incelenebilmektedir.

Resimlerinde yalnızca anıtsal yapıları değil, İstanbul'da yaşayan insanların gündelik faaliyetlerini de konu aldı. Kayıklarla yapılan yolculuklar, sahil gezintileri, meydanlardaki hareketlilik ve çeşitli törenler eserlerinde görülen konular arasındadır.

Fransa'ya Dönüşü ve Sanat Kariyeri

Antoine Ignace Melling'in Osmanlı sarayıyla ilişkileri 19. yüzyılın başlarında zayıfladı. Saraydaki görevinden ayrılmasının ardından 1802-1803 yıllarında Fransa'ya döndü ve Paris'e yerleşti.

Paris'te İstanbul'da hazırladığı çizimleri gravür olarak yayımlamak üzere çalışmaya başladı. Bir matbaa kurdu ve Paris'in en iyi gravürcülerinden bazılarını, daha sonra Voyage pittoresque de Constantinople et des rives du Bosphore adını alacak olan eser üzerinde çalışmak üzere görevlendirdi. Osmanlı başkentindeki gözlemlerini ve resimlerini geniş kapsamlı bir albümde toplamayı planladı. 1804 yılında bu yayın için bir tanıtım metni hazırladı.

İstanbul manzaralarını konu alan resimleri Fransa'da sergilendi. Antoine Ignace Melling, Napolyon Bonapart'ın ilk eşi Josephine de Beauharnais'nin himayesinde çalıştı ve imparatoriçenin manzara ressamı unvanını aldı.

Paris'teki çalışmalarında gravür üretimine ağırlık verdi. Hazırladığı çizimler, farklı gravür sanatçıları tarafından bakır levhalara aktarıldı ve baskı hâline getirildi.

Voyage pittoresque de Constantinople et des rives du Bosphore

Antoine Ignace Melling'in başlıca eseri, Türkçeye İstanbul ve Boğaziçi Kıyılarına Resimli Seyahat olarak çevrilebilen Voyage pittoresque de Constantinople et des rives du Bosphore adlı çalışmasıdır.

Eserin ilk bölümleri 1809 yılında Paris'te yayımlanmaya başladı. Gravürlerin yayımlanması 1819 yılında tamamlandı. Kitap, Antoine Ignace Melling'in İstanbul'da hazırladığı çizimlerden üretilen 48 gravür ile bu görüntülere ilişkin açıklayıcı metinleri içerir. Metinlerin hazırlanmasında Fransız coğrafyacı Jean-Denis Barbié du Bocage görev aldı. Bu eser, 1809 ile 1819 yılları arasında çeşitli bölümler halinde yayımlandı. Eser, her sahnenin nerede geçtiğini gösteren bir şehir haritası ve coğrafyacı Jean Denis Barbié du Bocage ve tarihçi Jean Charles Dominique de Lacretelle gibi bilgili kişilerin katkılarıyla hazırlanmış metinsel bir yorumla birlikte sunuldu.

Bu gerçekçi yaklaşım, Melling'in sanatsal tarzıyla örtüşüyordu. 18. yüzyılda İstanbul'da bulunan Jean-Baptiste Hilaire ve Louis-François Cassas gibi diğer Fransız sanatçıların aksine ve ondan sonra gelen 19. yüzyıl Avrupalı Oryantalist sanatçıların aksine , Melling konularını romantize etmekten veya egzotikleştirmekten kaçındı.

Antoine Ignace Melling, yıllar geçtikçe Paris'teki kariyeri giderek yükseldi. Hem İmparator Napolyon Bonapart’ın eşi İmparatoriçe Josephine de Beauharnais'in hem de Fransa monarşisinin yeniden kurulmasının ardından Fransa kralı XVIII. Louis'nin resmi ressamı olarak atandı. Ancak tüm bunlara rağmen, en çok Osmanlı başkentini konu alan resimleriyle hatırlanmaktadır.

Gravürlerde İstanbul'un tarihî yarımadası, Boğaziçi kıyıları, saraylar, camiler, meydanlar ve çeşitli yerleşimler ayrıntılı biçimde gösterildi. Eserdeki panoramalar, dönemin İstanbul manzaralarını geniş açılı olarak inceleme olanağı sağlar.

Albümde yer alan konulardan bazıları şunlardır:

Ayasofya ve Sultanahmet çevresi
İstanbul Hipodromu ve Atmeydanı
Tophane Meydanı ve Tophane Çeşmesi
Boğaziçi'nin Avrupa ve Anadolu kıyıları
Büyükdere ve çevresindeki yerleşimler
Üsküdar ve İstanbul'un karşı kıyıdan görünüşü
Prens Adaları manzaraları
Hatice Sultan'ın sahil sarayı
Osmanlı sarayları ve Boğaziçi yalıları
İstanbul'un limanları, iskeleleri ve kıyı yaşamı

Bu çalışma, Antoine Ignace Melling'in mimari çizim bilgisi ile İstanbul'da geçirdiği yıllar boyunca yaptığı gözlemleri bir araya getirdi. Gravürler, Osmanlı başkentinin III. Selim dönemindeki görünümünü araştıran sanat tarihçileri ve mimarlık tarihçileri tarafından kaynak olarak kullanılmaktadır.

Diğer Çalışmaları

Antoine Ignace Melling, İstanbul gravürlerinin ardından Avrupa'daki seyahatlerini ve manzaralarını konu alan yayınlar üzerinde çalıştı. Fransa'nın çeşitli bölgelerine ilişkin çizimler hazırladı. Özellikle Pireneler ve Fransa'nın güneyindeki yerleşimlerin manzaralarını resmetti.

Resim, mimarlık ve gravür alanlarında çalışmayı sürdürdü. İstanbul'da hazırladığı özgün desenler ve suluboyalar ile bunlardan üretilen baskılar, sonraki yıllarda farklı koleksiyonlara girdi.

Ölümü

Antoine Ignace Melling, 25 Ağustos 1831 tarihinde Fransa'nın başkenti Paris'te 68 yaşında hayatını kaybetti.

İstanbul'da yaşadığı dönemde hazırladığı resimler ve bunlardan üretilen gravürler, günümüzde müze, kütüphane ve özel koleksiyonlarda bulunmaktadır. Eserleri, Osmanlı İstanbul'unun mimari ve kentsel tarihine ilişkin araştırmalarda kullanılmaktadır.

Başlıca Eserleri ve Yayınları

1809-1819 - Voyage pittoresque de Constantinople et des rives du Bosphore (İstanbul ve Boğaziçi manzaralarını içeren 48 gravürlü albüm)
19. yüzyıl başları - İstanbul ve Boğaziçi panoramaları (suluboya, guvaş ve desen çalışmaları)
19. yüzyıl başları - Hatice Sultan Sarayı için mimari ve dekoratif tasarımlar
19. yüzyıl başları - Fransa ve Pireneler manzaraları (resim ve gravür çalışmaları)

Antoine Ignace Melling'in "Bir Türk Düğün Alayı" adlı eserinden bir detay : Alayı, uzun, aşağı doğru sarkan altın varak şeritleriyle süslenmiş devasa bir direk taşıyan bir adam yönetiyor. Arkasında ise iki adam, çiçeklerle dolu vazolar taşıyan tepsiler taşıyor.

En arkadakiler arasında kurban edilecek bir koyun taşıyan bir adam, ardından gelin çeyizi ve en arkada da gelinin bulunduğu kapalı araba yer alıyor. Hepsi damatla buluşmaya gidiyor.

Melling, III. Selim'e duyduğu saygıdan dolayı, resmin en sağ tarafındaki su çeşmesinin üzerine, sultanın otoritesinin hat sanatı sembolü olan tuğra işlemiştir.

En arkadakiler arasında kurban edilecek bir koyun taşıyan bir adam, ardından gelin çeyizi ve en arkada da gelinin bulunduğu kapalı araba yer alıyor. Hepsi damatla buluşmaya gidiyor.

Topkapı Sarayı Harem Dairesi

Albümdeki Harem gravürü, tuhaf kadın figürlerinin dolaştığı bir alanı tasvir ediyor. Dönemin Oryantalist eğilimlerinin aksine, dramatik veya baştan çıkarıcı ifadeler yok. Neredeyse bilimsel bir hassasiyetle resmedilen kadınlar, zamandan kopmuş gibi görünüyorlar.

Antoine Ignace Melling’in 1819 tarihli “Intérieur d’une partie du Harem du Grand-Seigneur” gravürü, Sultan III. Selim’in saray mimarı olduğu dönemde, harem içinde daha önce hiç batılı bir sanatçı tarafından resmedilmemiş bir alanı belgeler. Topkapı’daki bu iç mekân çizimi, kadınların gündelik yaşantılarını, ritüel ve mekân kullanımlarını sansürsüz ve nesnel bir gözle sunar.

Melling, Hatice Sultan’la kurduğu yakın ilişki sayesinde hareme girme imkânı bulmuş ve bu sayede sarayda daha önce hiç görünmemiş ayrıntıları ilk kez belgelemiştir. Gerçekçi ve bilimsel bir yaklaşım olarak resimdeki kadın figürler dramatik ya da egzotik olarak değil, “neredeyse bilimsel bir hassasiyetle” tasvir edilmiş; zamanın dışına atılmış gibidirler. Mekânsallık ve kadın ilişkilerinin betimlenmesi açısından Melling, buradaki toplum ritüellerini, mimari düzeni ve sosyal geçişleri perspektif aracılığıyla görselleştirerek aynı dönem Fransız kamuoyuna yeni bir Doğu temsili sunmuştur. Melling’in bu gravürü, “Voyage pittoresque de Constantinople et des rives du Bosphore” adlı eserinin parçasıydı; otuzdan fazla gravürle İstanbul’u mekânsal ve sosyal olarak belgelediği bu albüm, Fransa’da ilk kez 1809–1812 arasında yayımlandı.

Kaynak:Biyografiler.com