Zeki Müren, klasik Türk müziği ses sanatçısı, besteci, söz yazarı, oyuncu ve şairdir. Radyo programları, plakları, filmleri ve sahne çalışmalarıyla tanındı. “Sanat Güneşi” ve “Paşa” adlarıyla anılan Müren, 1991 yılında Devlet Sanatçısı unvanını aldı.

Çocukluğu ve Eğitimi

Zeki Müren, 6 Aralık 1931 tarihinde Bursa'nın Hisar semtinde doğdu. Kereste tüccarı Kaya Müren ile Hayriye Müren'in tek çocuğuydu. Ailesi Üsküp'ten Bursa'ya göç etmişti. İlkokulu Bursa Osmangazi İlkokulu'nda, ortaokulu Tahtakale'deki 2. Ortaokulda tamamladı. İlkokul yıllarında müzikli okul müsamerelerinde görev aldı.

Müzik eğitimine Bursa'da tamburi İzzet Gerçeker'den solfej ve usul dersleri alarak başladı. Ortaokuldan sonra babasının desteğiyle İstanbul'a gitti ve Boğaziçi Lisesi'nde yatılı okudu. Lise öğrenimi sırasında müzik çalışmalarını sürdürdü.

1949 yılında, yönetmen ve senaryo yazarı Arşavir Alyanak'ın babası Agopos Efendi ile udi Krikor Efendi'den ders aldı. Şerif İçli ile eserler çalıştı; Refik Fersan, Sadi Işılay ve Kadri Şençalar'ın müzik bilgisinden yararlandı.

1950 yılında İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'ne girdi. Bugünkü Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi'nin önceki adıyla faaliyet gösteren bu kurumda, Yüksek Süsleme Bölümü'ndeki Sabih Gözen atölyesinde eğitim aldı. Öğrencilik yıllarında başladığı desen çalışmalarını müzik yaşamı boyunca sürdürdü.

Müzik Kariyeri

On yedi yaşındayken bestelediği, “Zehretme hayatı bana cânânım” dizesiyle başlayan acemkürdi makamındaki şarkısı, ilk bestesi olarak bilinir. 1949 tarihli eser, Suzan Güven tarafından İstanbul Radyosu'nda seslendirildi.

1950 yılında İstanbul Radyosu'nun açtığı solistlik sınavını kazandı. 1 Ocak 1951 tarihinde ilk canlı radyo konserini verdi. Bu konserde kendisine Hakkı Derman, Şerif İçli, Şükrü Tunar, Refik Fersan ve Necdet Gezen eşlik etti. Ardından radyo programlarında düzenli olarak şarkı söylemeye başladı.

İlk plak çalışmasını Şükrü Tunar'ın “Bir Muhabbet Kuşu” adlı eseriyle yaptı. Radyo yayınları ve plak çalışmalarını birlikte yürüttü; yaklaşık on beş yıl boyunca, çoğu canlı yayımlanan radyo programlarına katıldı.

26 Mayıs 1955 tarihinde İstanbul'daki Küçükçiftlik Parkı Gazinosu'nda sahneye çıktı. Aynı yıl, kürdilihicazkâr makamındaki “Manolyam” şarkısıyla Altın Plak ödülü aldı. Sonraki yıllarda gazino programları, yurt içi ve yurt dışı konserleri ile plak kayıtlarını sürdürdü. Maksim Gazinosu'nda Behiye Aksoy ile dönüşümlü programlar yaptı. 1976 yılında Londra'daki Royal Albert Hall'da konser verdi.

Sahne kıyafetlerinin pek çoğunu kendisi tasarladı. Kostümlerinde işlemeler, pelerinler ve yüksek topuklu ayakkabılar kullandı. Saz heyetini bir örnek kıyafetlerle sahneye çıkardı; seyirciye yaklaşmasına olanak veren T biçimli podyumdan yararlandı.

“Şimdi Uzaklardasın”, “Manolyam”, “Bir Demet Yasemen” ve “Gözlerinin İçine Başka Hayal Girmesin” besteleri arasında yer aldı. Kendi eserlerinin yanı sıra klasik Türk müziği repertuvarından şarkılar ve türküler seslendirdi. 1970'li ve 1980'li yıllarda plak, kaset ve televizyon çalışmalarına devam etti.

Sinema ve Tiyatro Kariyeri

Sinema oyunculuğuna, Cahide Sonku ile başrolünü paylaştığı Beklenen Şarkı filmiyle başladı. Filmde kendi besteleri de kullanıldı. Daha sonra Son Beste, Berduş, Altın Kafes, Kırık Plak, Hayat Bazen Tatlıdır, Bahçevan, Hep O Şarkı ve İnleyen Nağmeler gibi yapımlarda oynadı.

Oyunculuğun yanında filmlerin müzik çalışmalarında da görev aldı. Bir Yaz Yağmuru ve Bir Demet Yasemen gibi yapımlarda besteleri kullanıldı. 1965 yılında Arena Tiyatrosu'nun sahnelediği “Çay ve Sempati” adlı oyunda başrol oynadı.

Şiir ve Resim Çalışmaları

1965 yılında şiirlerini “Bıldırcın Yağmuru” adlı kitapta topladı. Müzik çalışmalarına paralel olarak resim, desen ve kumaş tasarımıyla uğraştı. Aynı yıl İstanbul Olgunlaşma Enstitüsü, Ankara Fransız Kültür Derneği ve İzmir Yumru Galerisi'nde çalışmalarını sergiledi. Bazı desenleri halı ve kilim olarak dokundu; resimlerini sahne dekorlarında da kullandı.

Bodrum Yılları ve Ölümü

1980 yılında Kuşadası'nda kalp spazmı, 1983 yılında Paris'te kalp krizi geçirdi. Sağlık sorunları nedeniyle sahne çalışmalarını azalttı ve yaşamını ağırlıklı olarak Bodrum'daki evinde sürdürdü. 1984 yılında, geliri Bodrum Antik Tiyatrosu'nun restorasyonuna ayrılan bir konseri Bodrum Kalesi'nde verdi.

Sahneden uzaklaştığı dönemde albüm çalışmalarına devam etti. “Hayat Öpücüğü”, “Masal”, “Aşk Kurbanı” ve “Sorma” bu dönemde yayımlandı. 1991 yılında kendisine Devlet Sanatçısı unvanı verildi.

24 Eylül 1996 tarihinde, TRT'nin İzmir'deki stüdyolarında kendisi için düzenlenen programa katıldı. Program sırasında geçirdiği kalp krizi sonucu 64 yaşında hayatını kaybetti. Cenazesi Bursa'daki Emir Sultan Mezarlığı'na defnedildi.

Ölümünden önce Ajda Pekkan, Muazzez Abacı ve Muazzez Ersoy ile düetlerin de yer alacağı bir albüm üzerinde çalışıyordu. Bu projeyi tamamlayamadı.

Vasiyeti ve Sanat Müzesi

26 Mart 1996 tarihli vasiyetnamesiyle mal varlığının yarısını Türk Eğitim Vakfı'na, diğer yarısını TSK Mehmetçik Vakfı'na bıraktı. Türk Eğitim Vakfı bünyesinde oluşturulan Zeki Müren Burs Fonu aracılığıyla öğrencilere burs verildi. İki vakıf, 2002 yılında Bursa'da Zeki Müren Güzel Sanatlar Lisesi'ni yaptırdı.

Bodrum'un Kumbahçe Mahallesi'ndeki evi, ölümünden sonra Kültür Bakanlığı tarafından Zeki Müren Sanat Müzesi'ne dönüştürüldü ve 8 Haziran 2000 tarihinde ziyarete açıldı. Müzede sahne kostümleri, takıları, kişisel eşyaları, ödülleri, fotoğrafları ve suluboya çalışmaları sergilenmektedir.

Albümleri

1992 - Sorma
1991 - Doruktaki Nağmeler
1990 - Bir Tatlı Tebessüm
1989 - Dilek Çeşmesi
1989 - Zirvedeki Şarkılar
1989 - Karanlıklar Güneşi
1989 - Ayrıldık İşte
1988 - Gözlerin Doğuyor Gecelerime
1987 - Aşk Kurbanı
1986 - Helal Olsun
1985 - Masal
1984 - Hayat Öpücüğü
1982 - Eskimeyen Dost
1981 - Kahır Mektubu
1979 - Sükse
1977 - Nazar Boncuğu
1976 - Güneşin Oğlu
1975 - Mücevher
1974 - Anılarım
1973 - Hatıra
1973 - Pırlanta 4
1973 - Pırlanta 3
1973 - Pırlanta 2
1973 - Pırlanta 1
1970 - Senede Bir Gün

Ölümünden Sonra Yayımlanan Albümleri

2006 - Batmayan Güneş
2005 - Sadettin Kaynak Şarkıları
2005 - Selahattin Pınar Şarkıları
2002 - Zeki Müren: 1955-1963 Kayıtları
2000 - Muazzez Abacı ve Zeki Müren: Düet

Kitabı

1965 - Bıldırcın Yağmuru (şiir)