Kişisel hafızayı küresel politik anlatıya dönüştüren grafik anı yazarı

Marjane Satrapi, İran doğumlu Fransız grafik romancı, Akademi Ödülü’ne aday gösterilmiş animasyon film yönetmeni ve çocuk kitabı yazarıdır. Otobiyografiyi güçlü politik ve kültürel anlatılara dönüştürmesiyle uluslararası alanda tanınmıştır. 22 Kasım 1969’da İran’ın Reşt kentinde doğan Satrapi, çağdaş grafik edebiyatın en etkili isimlerinden biri olarak kabul edilir.

Marjane Satrapi, İran Devrimi öncesinde komünist ve sosyalist hareketlere dâhil olmuş politik olarak aktif bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. İran’da Fransızca eğitim veren bir okula devam etti ve çocukluk yıllarında İran Şah’ı Muhammed Rıza Şah Pehlevi'nin devrilmesi, Humeyni rejiminin yükselişi ve İran–Irak Savaşı’nın ilk yılları gibi önemli tarihsel olaylara tanıklık etti. Bu deneyimler, ilerleyen yıllarda üreteceği eserlerin duygusal ve politik temelini oluşturdu.

1983 yılında, henüz on dört yaşındayken, ailesi onu rejimin artan baskısından korumak amacıyla Viyana’ya gönderdi. Daha sonra otobiyografik eserinde anlattığı üzere, lise yıllarını burada geçirdi ve üniversite eğitimi için İran’a geri döndü. Bu dönemde, yirmi bir yaşındayken Reza adlı bir erkekle evlendi; evlilik yalnızca bir yıl sürdü. Ardından Tahran Azad Üniversitesi Görsel İletişim bölümünden mezun oldu ve sonrasında Fransa’nın Strazburg kentine taşındı.

Tek çocuk olarak büyüyen Marjane Satrapi, mühendis olan babası ve moda tasarımcısı olan annesiyle birlikte Tahran’a taşındı ve burada Fransız Lisesi’nde eğitim gördü. 1978–1979 İran Devrimi’nden sonra ailesinin Batılı yaşam tarzı yetkililerin dikkatini çekti. Bunun üzerine ailesi, 1984 yılında Marjane Satrapi’yi eğitim alması için Avusturya’ya göndermeye karar verdi. Burada yaşadığı başarısız bir ilişki ve artan yabancılaşma duygusu, onu evsizliğe ve uyuşturucu kullanımına sürükleyen bir çöküş sürecine katkıda bulundu.

On dokuz yaşında Tahran’a dönen Marjane Satrapi, sanat eğitimi aldı ve kısa süren bir evliliğin ardından 1993 yılında yeniden Avrupa’ya taşındı. Fransa’da sanat alanında lisans derecesi aldı ve 1990’ların ortalarından itibaren Paris’te kalıcı olarak yaşamaya başladı. Bu dönem, yaratıcı kariyerinin şekillenmeye başladığı yıllar oldu.

Marjane Satrapi, Persepolis serisinin ilk cildini 2000’de, ikinci cildini ise 2001’de Fransa’da yayımladı. Bu eserler daha sonra birleştirilerek 2003 yılında İngilizce olarak Persepolis: Bir Çocukluğun Hikâyesi adıyla yayımlandı. Sıklıkla grafik anı olarak tanımlanan Persepolis, grafik roman formatını düzyazı anı ile birleştirir. Alman Ekspresyonizmi’nden etkilenen sade bir görsel üslupla, Tahran’daki çocukluğunu ve savaş ile baskı ortamında büyümenin yarattığı çelişkileri anlatır.

Persepolis, 2007 yılında animasyon film olarak uyarlandı ve Marjane Satrapi tarafından Vincent Paronnaud ile birlikte yönetildi. Film, En İyi Animasyon Filmi dalında Akademi Ödülü’ne aday gösterildi. Serinin devamı olan üçüncü ve dördüncü ciltler 2002 ve 2003 yıllarında Fransa’da yayımlandı ve daha sonra İngilizceye Persepolis 2: Bir Dönüşün Hikâyesi adıyla çevrildi. Bu eserler, Marjane Satrapi’nin Avrupa’daki sürgün yıllarını, yabancılaşma duygusunu ve yeniden İran’dan ayrılışını konu alır.

Çoğunlukla Fransızca yazan Satrapi, Broderies (2003) adlı eserinde grafik roman ile anı arasındaki sınırları keşfetmeyi sürdürdü. Bu kitap, annesi, büyükannesi ve diğer İranlı kadın akrabalarının ve arkadaşlarının paylaştığı samimi hikâyelerden oluşur. Ayrıca Les Monstres n'aiment pas la lune (2001) ve Le Soupir (2004) gibi resimli çocuk kitapları da kaleme aldı.

2004 yılında yayımlanan Poulet aux prunes (Türkçede Erikli Tavuk olarak bilinir), kırılan çalgısının yerini dolduracak bir enstrüman bulamayan ünlü bir tar sanatçısı olan büyük amcasının ölümü seçmesini konu alan trajikomik bir anlatıdır. Eser, 2011 yılında sinemaya uyarlandı ve Satrapi bu filmin senaryosunu yazıp Vincent Paronnaud ile birlikte yönetti.

Marjane Satrapi’nin film yönetmeni olarak diğer çalışmaları arasında, ilaçlarını almayı ihmal eden bir adamın katile dönüşmesini konu alan İngilizce kara komedi The Voices (2014) ve Marie Curie’nin hayatını anlatan biyografik film Radioactive (2019) yer alır.

2023 yılında Marjane Satrapi, yirmiden fazla sanatçı ve yazarın katkılarını bir araya getirerek Femme, vie, liberté adlı grafik romanı oluşturdu. Eser, 2024’te İngilizce olarak Woman, Life, Freedom adıyla yayımlandı. Kitap, 2022 yılında İran polisinin gözaltısında hayatını kaybeden Jina Mahsa Amini’nin ölümünün ardından dünya çapında yankı uyandıran protesto hareketine odaklanır ve haklarını talep eden kadınların hikâyelerini anlatır. Marjane Satrapi, bu yeni İran devrimini görsel olarak belgelemenin gerekliliğini vurgulayarak, imgelerin politik direnişteki kalıcı gücüne dikkat çekmiştir.

Mattias Ripa ile evli olan Marjane Satrapi Fransa'nın başkenti Paris'de yaşamaya devam etmektedir.

Filmleri ve Dizileri :
Yönetmen Olarak Filmleri :
2007 – Persepolis (Animasyon, Otobiyografi)
2011 – Chicken with Plums (Dram, Fantastik)
2012 – Gang of the Jotas (Belgesel)
2014 – The Voices (Kara Komedi, Gerilim)
2019 – Radioactive (Biyografi, Dram)

✍️ Senarist Olarak Katkıda Bulunduğu Filmler :
2007 – Persepolis
2011 – Chicken with Plums
2014 – The Voices
2019 – Radioactive

Yapımcı Olarak Katıldığı Filmler:
2007 – Persepolis
2011 – Chicken with Plums

Oyuncu (Seslendirme) Olarak Yer Aldığı Yapımlar:
2007 – Persepolis (Seslendirme – Marjane karakteri)

Kitapları :
Grafik Romanlar / Grafik Anılar :
2000 – Persepolis 1
2001 – Persepolis 2
2002 – Persepolis 3
2003 – Persepolis 4
2003 – Persepolis: Bir Çocukluğun Hikâyesi (İngilizce birleşik baskı)
2004 – Persepolis 2: Bir Dönüşün Hikâyesi (İngilizce birleşik baskı)

Grafik Roman / Anı Arası Eserler :
2003 – Broderies (Nakışlar)

Grafik Roman (Edebi Kurgu):
2004 – Poulet aux prunes (Chicken with Plums / Erikli Tavuk)

Resimli Çocuk Kitapları:
2001 – Les Monstres n'aiment pas la lune
2004 – Le Soupir

Kolektif Grafik Roman / Politik Belgeleme :
2023 – Femme, vie, liberté
2024 – Woman, Life, Freedom


Kaynak:Biyografiler.com