Fransız ressam.

Heykeltıraş Raymond Duchamp-Villon ve şair Suzanne Duchamp'ın kardeşi olan Fransız ressamı Marcel Duchamp, 28 Temmuz 1887 günü 7 çocuklu aile'nin 4. çocuğu olarak Fransa, Blainville'da dünyaya geldi. Babası başarılı bir noter olan Marcel ve Duchamp ailesi, bölgenin en güzel evinde oturuyorlardı.

Önceleri fovizm, daha sonra kübizm eğilimli resimler yapan Marcel Duchamp, 1912'de yaptığı Merdivenden İnen Çıplak adlı tablosuyla fütürizme yaklaştı. Tablonun birbirini izleyen evrelere bölünmüş hareketiyle zaman ve uzamı dile getirmeye çalıştı.

1913'ten başlayarak ilk "ready-made"lerini (oldukları gibi alınıp, kullanılan ve alaycı biçimde sanat yapıtı sayılan günlük eşyalar Şişe Kurutma Makinesi,1914) gerçekleştirdi. "Karşı sanat" diye nitelenen bu nesnelerle öndadacı bir anlayışla çalıştı (Dadaizm, Duchamp'ın 1915'te New York'a gidişinden sonra genişleyip, yayıldı).

Tu m'la (1918) adlı tablosunda bütün öncü eğilimleri bir yana bıraktıkdan sonra, "büyük cam"dan yaptığı en önemli çalışmasına (Bekârları Tarafından Soyulmuş Gelin) başladı. Sonra optik oyunlara ilgi duyup, bazı kinetik araştırmalara girişti (Yarımküre Biçimli Rotatif, 1935).

Çağdaş plastik sanatlara temel katkısı o dönemde (1946-1966 arasında gizlice çalıştığı ve ancak ölümünden sonra ortaya çıkarılan veriler: 1- Çağlayan, 2- Aydınlatma Gazı adlı çevre düzenlemesi dışında) aşağı yukarı bütünüyle sona erdiyse de, sanat nesnesine ve sanatçıya tapınmayı yıkma girişiminden, savaş sonrası sanatını canlandırma amacıyla çeşitli biçimlerde yararlanıldı ve happening, popjart, kavramsal sanat, vb. akımlar, bazı farklı yönelişler içermelerine karşın, Duchamp'ın sanatından büyük ölçüde etkilendiler.

Duchamp'ın ilk eserleri post-izlenimci üslubunda olmuşsa da daha sonra en etkili Dadaizm sanatçısı olmuştur. Académie Julian okulundan gelip etkisini günümüzün çağdaş sanatçılarına kadar sürdürmüştür. Siyasal görüş olarak bireyci anarşist olarak tanımlanabilir, I. Dünya Savaşı'na karşı çıkıp ABD'ye yerleşmiştir. Max Stirner'in görüşlerinden etkilenmiş, bu fikirleri kendi sanatsal ve bireysel gelişimi için birer dönüş noktası olarak kabul etmiştir.

1. Dünya Savaşı öncesinde birçok sanatçının eserini "retinal" yani sadece göze hitap eder bulmuş ve bunun yerine sanatı "yeniden zihnin hizmetine sunmak gerektiğini" söylemiştir. Doğal olarak Duchamp'ın tabu deviren tarzı, Dadaizm hareketinin ilgisini çekmiştir.

Marcel Duchamp'ın parodilerinden birisi, bir Mona Lisa reprodüksiyonu üzerine çizdiği sakal ve bıyıktır. Marcel Duchamp, şişe rafı ya da kar küreği gibi seri üretim ürünlerini heykel olarak sergileyerek "yüksek sanat", "kültür" ve pazardaki ürünler hakkındaki geleneksel düşünce ve kanıları hedef almıştır. Görsel parodilerini eserlerine verdiği isimlerle de güçlendirir: Çeşme isimli eserini "R. Mutt" (Bir yandan Amerikalı sanatçı tarafından yapılmış izlenimi verirken bir yandan da Almancadaki Armut - fakirlik kelimesinin anlamını da kullanarak) olarak imzalaması, üzerine sakal çizdiği Mona Lisa'yı (Fransızca "elle a chaud au cul" olarak okunup "kızın kalçaları yakıcı" olarak tercüme edilebilecek) L.H.O.O.Q. olarak adlandırması gibi..

“Merdivenden İnen Çıplak” resmini, kübistlerin koyduğu nü ve hareket halinde obje resmetmeyi yasaklayan kurala karşı, inadına yaptı. Resim kübistler ve Bağımsızlar Salonu’nun jürileri tarafından sansürlendi. Onlara göre bir nü asla merdiven inmezdi. Jüri arasında bulunan iki erkek kardeşini bu sansürden dolayı asla affetmedi.

1919’da Mona Lisa kartpostalını alıp ona bıyık ve sakal yaptı, altına yazdığı baş harfler L.H.O.O.Q. Fransızca okunduğunda “poposu güzelmiş” anlamına gelen bir deyimdi. 1917’de mağazadan satın aldığı bir pisuarı 180 derece çevirip “fountain – çeşme” olarak sundu. Bu eser 2004 yılında İngiltere’de 20. yüzyılın en etkileyici eseri seçildi. Biri “çeşme” eserine önce işeyip, sonra da çekiçle saldırınca tutuklandı. Saldırgan bunun bir performans gösterisi olduğunu, Duchamp hayatta olsa beğeneceğini iddia etti! Bireysel anarşizmin, vandalizm ile karıştırıldığı anlardan biri…

Duchamp, sanatın göze hitap etme kaygısını eleştiriyordu, sanatın zihni zorlayan fikirler sergilemesi gerektiğini düşünüyordu. İroniler ve parodiler onun vazgeçilmeziydi, 1900’lerin başında Paris sanat dünyasını resmen tek başına trolledi.

Kadın kılığına girip, fotoğraflar çektirdi, kendine Rrose Selavy adını vermişti. Başka sanatçılar için sergiler düzenledi, tabiki normal sergiler değildi; tüm ışıkların kapalı olup, davetlilerin el feneri ile dolaşıp eserleri incelemeye çalıştıkları cinsten sergiler.

1923'ten 1954'e kadar zamanının çoğunu satranç oynamakla geçiren Marcel Duchamp 1930 ortalarında Sürrealistlerle işbirliği yapıp sergilerine katılmıştır. 1942'de kalıcı olarak New York'a yerleşmiş, 1944'ten itibaren Max Ernst ve Andre Breton ile birlikte sürrealist dergi VVV'yi yayınlamıştır. 1955'te ABD vatandaşı oldu.

Marcel Duchamp, 2 Ekim 1968 tarihinde Neuilly-sur-Seine, Fransa'da 81 yaşında öldü.

Kaynak:Biyografiler.com