Eliezer Yudkowsky, yapay zeka güvenliği ve yapay zeka uyumlaştırma (AI alignment) alanlarının kurucu figürlerinden biri olarak kabul edilen Amerikalı bir araştırmacı ve yazardır. En çok, ileri seviye yapay zekâ sistemlerinin insan değerleriyle uyumlu biçimde tasarlanması gerektiğini savunan “Dost Yapay Zeka” (Friendly AI) kavramını ortaya koymasıyla tanınır. Yirmi yılı aşkın süredir sürdürdüğü çalışmalarıyla, kontrolsüz biçimde gelişen yapay zekânın insanlık için varoluşsal riskler oluşturabileceği fikrini hem akademik hem de kamusal alanda görünür kılan isimlerden biri olmuştur.

Erken Yaşam ve Arka Plan

Eliezer Yudkowsky, 11 Eylül 1979 tarihinde Chicago, Illinois’te doğmuştur. Kendini tamamen otodidakt olarak tanımlayan Yudkowsky, lise ya da üniversite eğitimi almamış; entelektüel gelişimini bağımsız okuma, yoğun öz-çalışma ve erken dönem çevrimiçi düşünce toplulukları aracılığıyla sürdürmüştür. Bu alışılmadık eğitim geçmişi, ilerleyen yıllarda hem hayranlık hem de tartışma konusu olmuştur.

Modern Ortodoks Yahudi bir çevrede yetişen Yudkowsky, yetişkinlik döneminde seküler bir yaşam tarzını benimsemiştir. Erken yaşlarda etik, değerler ve ahlak sistemleriyle temas etmesi; daha sonra yapay zeka bağlamında insan değerlerinin nasıl tanımlanacağı ve korunacağı sorularına yönelmesinde belirleyici bir zemin oluşturmuştur.

Kariyerin Başlangıcı ve Yapay Zeka Güvenliği

Eliezer Yudkowsky, yapay zeka risklerinin henüz ana akım akademik tartışmaların dışında kaldığı bir dönemde, ileri düzey yapay zekânın insanlık için ciddi tehditler oluşturabileceğini savunan erken isimler arasında yer aldı. Ona göre asıl tehlike, yapay zekânın kötü niyetli olması değil; yanlış tanımlanmış hedefleri son derece verimli ve durdurulamaz biçimde optimize etmesiydi.

Bu yaklaşım, daha sonra filozof Nick Bostrom tarafından sistematik hale getirilen “zeka patlaması” fikriyle yakından ilişkilidir. Yudkowsky’nin erken dönem yazıları, Bostrom’un 2014 yılında yayımlanan *Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies* adlı kitabını önemli ölçüde etkilemiş ve süper zekâ tartışmalarının akademik ve politik alana taşınmasına katkı sağlamıştır.

Yapay Zeka Uyumlaştırma ve Temel Kavramlar

Eliezer Yudkowsky, yapay zeka uyumlaştırma alanında birçok temel kavramın şekillenmesinde etkili olmuştur. En önemli savlarından biri, zekâ ile ahlaki niyet arasında zorunlu bir bağ bulunmadığıdır. Bir sistem ne kadar zeki olursa olsun, hedefleri yanlış tanımlanmışsa son derece tehlikeli sonuçlar doğurabilir.

Bu bağlamda geliştirdiği “araçsal yakınsama” (instrumental convergence) problemi, farklı nihai hedeflere sahip yapay ajanların benzer ara hedefler geliştirebileceğini ileri sürer. Kaynak toplama, kendini koruma veya kapatılmaya direnme gibi davranışlar, nihai amaç ne olursa olsun ortaya çıkabilir. Bu fikirler, Stuart Russell ve Peter Norvig gibi isimlerin çalışmalarında da tartışılmıştır.

Yudkowsky’nin en dikkat çekici teorik önerilerinden biri, 2004 yılında ortaya koyduğu “Tutarlı Ekstrapolasyonlu İrade” (Coherent Extrapolated Volition) kavramıdır. Bu çerçeveye göre, uyumlu bir yapay zekâ; insanların şu anki çelişkili isteklerine değil, daha bilgili, daha rasyonel ve daha tutarlı hale gelmiş bir insanlığın ne isteyeceğine göre hareket etmelidir. Bu yaklaşım, daha sonra Paul Christiano ve Nate Soares gibi araştırmacıların tartışmalarında referans noktası haline gelmiştir.

Machine Intelligence Research Institute (MIRI)

Eliezer Yudkowsky, Berkeley, Kaliforniya merkezli kâr amacı gütmeyen bir araştırma kuruluşu olan Machine Intelligence Research Institute’un (MIRI) kurucu isimlerinden biridir. MIRI bünyesinde, Nate Soares ve Carl Shulman gibi araştırmacılarla birlikte, karar teorisi, ajan davranışları ve uzun vadeli yapay zeka güvenliği üzerine teorik çalışmalar yürütülmüştür.

MIRI, geleneksel akademik yapının dışında konumlanmasına rağmen, yapay zeka güvenliğinin bağımsız bir araştırma alanı olarak tanınmasında önemli rol oynamış; daha sonra ortaya çıkan pek çok akademik merkez ve politika odaklı girişim için zemin hazırlamıştır.

Akılcılık, Yazarlık ve Çevrimiçi Etki

Yapay zeka çalışmalarının yanı sıra Eliezer Yudkowsky, insan akılcılığı, bilişsel önyargılar ve epistemoloji alanlarında da etkili bir yazardır. 2006–2009 yılları arasında ekonomist Robin Hanson ile birlikte *Overcoming Bias* adlı blogda yoğun biçimde yazılar kaleme almıştır.

2009 yılında kurduğu *LessWrong* topluluk blogu, kısa sürede rasyonellik, bilim felsefesi ve uzun vadeli teknolojik riskler üzerine tartışmaların merkezi haline gelmiştir. Burada yayımladığı 300’den fazla yazı, 2015 yılında *Rationality: From AI to Zombies* adıyla derlenmiş ve bu metinler topluca *The Sequences* olarak anılmaya başlanmıştır.

2017’de yayımlanan *Inadequate Equilibria* adlı çalışması ise Yudkowsky’nin analizlerini yapay zekânın ötesine taşıyarak, toplumsal ve kurumsal sistemlerde neden kalıcı verimsizliklerin sürdüğünü incelemiştir.

Kurgu, Kültürel Etki ve Popülerlik

Eliezer Yudkowsky, kurgu alanında da geniş kitlelere ulaşmıştır. En bilinen eseri olan *Harry Potter and the Methods of Rationality*, J. K. Rowling’in Harry Potter evrenini kullanarak bilimsel düşünme, olasılıksal akıl yürütme ve epistemoloji temalarını işleyen özgün bir anlatı sunar. Resmî olmayan bu eser, dünya çapında geniş bir okur kitlesine ulaşmıştır.

Kamuoyu, Siyaset ve Tartışmalar

2023 yılında yayımladığı yüksek profilli bir makalede Eliezer Yudkowsky, hızlı biçimde ilerleyen yapay zeka çalışmalarının durdurulması ya da sıkı biçimde sınırlandırılması gerektiğini savunmuştur. Bu çıkış, yapay zeka güvenliği konusunun ana akım medyada ve siyasette daha fazla yer bulmasına katkı sağlamış; ABD Başkanı Joe Biden’ın da gündemine giren tartışmaları tetiklemiştir.

Keskin ve uyarıcı dili, Yudkowsky’yi çağdaş yapay zeka tartışmalarının en etkili olduğu kadar en tartışmalı figürlerinden biri haline getirmiştir.

Kişisel Yaşam

Eliezer Yudkowsky, 2013 yılında Brienne Yudkowsky ile evlenmiştir. Kendi eğitim geçmişine dair açık sözlülüğü, onu hem eleştirilere hem de ilgiye açık bir figür haline getirmiştir.

Son Dönem Çalışmaları ve Etkisi

16 Eylül 2025’te, Eliezer Yudkowsky, Nate Soares ile birlikte kaleme aldığı *If Anyone Builds It, Everyone Dies* adlı kitabını yayımlamıştır. Bu eser, kontrolsüz biçimde geliştirilen ileri yapay zekânın insanlık için oluşturduğu varoluşsal riskleri kapsamlı biçimde ele almaktadır.

Yirmi yılı aşkın süredir devam eden çalışmalarıyla Eliezer Yudkowsky, yapay zekanın uzun vadeli risklerinin anlaşılmasında ve yapay zeka uyumlaştırma alanının şekillenmesinde merkezi bir rol oynamış; etkisi akademinin ötesine taşarak kültürel ve politik tartışmalara da yön vermiştir.

Kitapları
• *Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies* – Nick Bostrom’un 2014 tarihli kitabı; Yudkowsky’nin zeka patlaması ve süper zekâ üzerine görüşlerinden güçlü biçimde etkilenmiştir.

• *Rationality: From AI to Zombies* (The Sequences) – 2015’te yayımlanan, rasyonellik, bilişsel önyargılar ve yapay zeka üzerine 300’den fazla yazının derlemesi.

• *Inadequate Equilibria* – 2017’de yayımlanan, toplumsal ve kurumsal sistemlerdeki kalıcı hataları inceleyen analitik bir çalışma.

• *Harry Potter and the Methods of Rationality* – J. K. Rowling’in evreninde geçen, bilimsel düşünmeyi merkeze alan kurgu eseri.

• *If Anyone Builds It, Everyone Dies* – Nate Soares ile birlikte yazılmış, 2025 tarihli yapay zeka riskleri kitabı.