Alman mimar, şehir plancısı, mimarlık kuramcısı ve yazar

Bruno Taut, Alman mimar, şehir plancısı, mimarlık kuramcısı ve yazardır. Dışavurumcu mimarlık ve modern konut tasarımları üzerine çalıştı. Berlin'deki Britz At Nalı Yerleşimi (Hufeisensiedlung), Köln'deki Cam Pavyon ve Türkiye'de Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi binasının mimarıdır. 1936 yılında Türkiye'ye gelen Taut, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Mimarlık Bölümü Başkanlığı yaptı. Mustafa Kemal ATATÜRK'ün 1938 yılındaki cenaze töreni için Ankara'da kurulan katafalkı tasarladı.

Bruno Taut, 4 Mayıs 1880 tarihinde o dönemde Doğu Prusya'da bulunan Königsberg'de, tüccar Julius Josef Taut ile Henriette Auguste Bertha Taut'un oğlu olarak doğdu. Tam adı Bruno Julius Florian Taut'tur. Kendisinden bir yaş küçük kardeşi Max Taut da mimar oldu.

Eğitimi ve İlk Yılları

1897-1901 yılları arasında Königsberg Baugewerkschule'de mimarlık eğitimi aldı. 1902 yılında Ludwigsburg'da bir kilisenin yapımında görev aldı. Eğitiminin ardından Wiesbaden ve Hamburg'daki mimarlık bürolarında çalıştı. 1903 yılında Berlin'de mimar Bruno Möhring'in yanında çalışmaya başladı. 1904-1908 yılları arasında Stuttgart'ta mimar ve şehir plancısı Theodor Fischer'in bürosunda görev yaptı. İlk bağımsız işlerinden biri, 1906 yılında Unterriexingen köy kilisesinin yenilenmesi oldu.

1908 yılında Berlin'e döndü; Charlottenburg Teknik Yüksekokulunda sanat tarihi ve şehircilik dersleri aldı. Aynı yıl, Charlottenburg Teknik Üniversitesinde sanat tarihi ve kentsel planlamaya yönelik projelerde çalıştı. 1909 yılında Franz Hoffmann ile kendi mimarlık bürosunu kurdu. Daha sonra kardeşi Max Taut da çalışmalarına katıldı.

Almanya'daki Mimarlık Kariyeri

Bruno Taut, 1910 yılında; 6 Ekim 1907'de "sanatçılar, mimarlar, girişimciler ve uzmanlardan oluşan ekonomik ve kültürel bir dernek olarak kurulan Deutscher Werkbund'a katıldı. 1913-1916 yılları arasında Berlin'deki Gartenstadt Falkenberg yerleşimini tasarladı. Yapıların cephelerinde kullandığı belirgin renkler, Taut'un sonraki konut projelerinde de görülen tasarım unsurlarından biri oldu. 1913 yılında, Leipzig’deki “Monument des Eisens (Demir Anıt)” adlı proje yarışmasında birincilik ödülü aldı.

1914 yılında, kardeşi Max ile ortak bir mimarlık bürosu açıp onunla birlikte kâr amacı gütmeyen toplum konutları üzerinde çalıştı.

1914 yılında Köln'de düzenlenen Deutscher Werkbund Sergisi için Alman cam endüstrisinin sergi yapısı olan Glashaus'u (Cam Pavyon) tasarladı. Cam ve beton kullanılarak hazırlanan yapı, Taut'un dışavurumcu döneminin başlıca tasarımları arasında yer aldı.

1914 yılında I. Dünya Savaşı başlamasıyla birlikte Berlin'den ayrıldı ve savaş bitene kadar değişik kentlerde bulundu. Pasifist olduğu için askere gitmedi.

Savaşta Almanya'nın müttefiki olan Osmanlı Devleti tarafından, Türk-Alman Kültür Evi projesi için düzenlenen tasarım yarışmasına Alman-Avusturyalı on iki mimardan biri olarak davet edilerek Kasım 1916'da İstanbul'a geldi ancak yarışmayı kazanamadı.

Birinci Dünya Savaşı yıllarında mimarlık üzerine kuramsal çalışmalar yaptı. Die Stadtkrone ve Alpine Architektur adlı çalışmalarında kent, mimarlık ve toplumsal yaşam üzerine düşüncelerini ele aldı. Sovyet Rusya’daki 1917 Şubat Devrimi ardından Moskova'ya giden Bruno Taut, sosyalist toplu yaşam alanları ile okul mimarisi üzerine çalışmalarda aktif rol aldı. 1918 yılında Arbeitsrat für Kunst'un (Sanat İçin Çalışma Konseyi) kuruluşunda yer aldı. 1919 yılında mimarlar ve sanatçılar arasında yürütülen ve “Gläserne Kette” adı verilen yazışma grubunu başlattı. Bu yazışmalara Walter Gropius, Hans Scharoun, Adolf Behne ve Max Taut gibi isimler katıldı.

1920 yılında Hollanda'da konferanslar verdi. 1921-1924 yılları arasında Magdeburg'da şehir yapı kurulunda, 1924-1932 yılları arasında Berlin'de, Konut İnşaatı Şirketi'nde (GEAG) mimarlık yaptı. Bu dönemde kentteki bazı yapıların cephelerinin farklı renklerle boyanmasını içeren çalışmalar yürüttü ve sergi yapıları tasarladı. Berlin'de inşa edilen 130 bin konutun 12 binini Bruno Taut tasarlamıştır. 1920-1922 yılları arasında Frühlicht dergisini yayımladı.

1924 yılında Berlin'e döndü. Özellikle toplu konut ve sosyal konut projeleri üzerinde çalıştı. 1925-1927 yıllarında Martin Wagner ile birlikte Berlin-Britz'deki Hufeisensiedlung'un (At Nalı Yerleşimi) tasarımında görev aldı. Berlin'deki Gartenstadt Falkenberg, Hufeisensiedlung, Wohnstadt Carl Legien ve bazı diğer modernist konut yerleşimleri, 2008 yılında “Berlin Modernizm Konutları” kapsamında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı.

1926-1932 yılları arasında Berlin-Zehlendorf'taki Onkel Toms Hütte yerleşimi üzerinde çalıştı. 1927 yılında Stuttgart'taki Weißenhofsiedlung için bir konut tasarladı. 1930 yılında Berlin Teknik Yüksekokulunda profesörlüğe atandı; 1931 yılında Prusya Sanat Akademisi üyeliğine seçildi.

Almanya'dan Ayrılışı ve Japonya Yılları

1931 yılında, Sovyetler Birliği'nde açılan bir otel projesi yarışmasına katılmak üzere Moskova'ya ikinci kez gitti. Moskova'da, sosyalizmin mimari üzerindeki etkisini incelemeyi ve kent yönetimi için yeni binalar tasarlamayı hedefledi ancak ortamın karışık olması sebebiyle, 1933 yılında tekrar Berlin'e döndü. 1933 yılında Almanya'da Adolf Hitler'in iktidara gelmesi ve Nazilerin baskı rejiminin hâkim olması üzerine önce İsviçre'ye, ardından Japonya'ya geçti.

Japonya'da yaklaşık üç yıl yaşayan Taut, Japon mimarisini ve geleneksel konut kültürünü inceledi. Katsura İmparatorluk Villası başta olmak üzere Japon mimarisi üzerine yazılar kaleme aldı. Japon kültürü ve yapı geleneğinden çok etkilendi. Japonya'nın birçok şehrini gezdi. Japonya'da iki konut inşa etti; Japonya Meslek Okullarında el sanatları alanında eğitim verdi, Japon mimari kültürü üzerine yaptığı çalışmaları kitaplaştırıp İngilizce, Almanca, Japonca olarak yayımladı. Japon Uluslararası Mimarlar Birliği'nin şeref üyeliğini kabul etti. Bu dönemde mimari tasarımların yanı sıra mobilya ve çeşitli kullanım eşyaları da tasarladı. Atami'deki Hyuga Villası'nın iç mekân düzenlemesi Japonya'daki uygulamaları arasında yer aldı.

Türkiye Yılları

Maarif Vekâleti ve Martin Wagner'in girişimleri sonucunda Türkiye'ye davet edilen Bruno Taut, 10 Kasım 1936 tarihinde Türkiye'ye geldi. İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nde Ernst Arnold Egli'den boşalan Mimarlık Bölümü Başkanlığı görevini üstlendi. Aynı dönemde Maarif Vekâleti'nin yapı ve inşaat çalışmalarında görev alarak eğitim yapılarının projelendirilmesi üzerinde çalıştı.

İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'ndeki görevi sırasında mimarlık eğitiminde tasarım ve uygulamayı birlikte ele alan çalışmalar yürüttü. Türkiye'deki öğrencileri için hazırladığı mimarlık kuramı çalışması, 1938 yılında Adnan Kolatan'ın çevirisiyle Mimarî Bilgisi adıyla İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi tarafından yayımlandı.

Türkiye'deki başlıca yapılarından biri Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi binasıdır. Projesi 1930'ların ikinci yarısında hazırlanan yapı, Atatürk Bulvarı üzerinde inşa edildi. Taut, tasarımda modern mimarinin unsurlarını yerel malzeme ve mimari ayrıntılarla birlikte kullandı.

Ankara Atatürk Lisesi, Cebeci'deki ortaokul yapısı ve Trabzon'daki lise binası da Türkiye döneminde hazırladığı eğitim yapıları arasındadır. Bazı projeler ölümünden sonra çalışma arkadaşları tarafından tamamlandı.

İstanbul'da Ortaköy'de kendisi için bir ev de tasarladı. Taut Evi olarak bilinen yapı, Boğaziçi'ne bakan konumu, geniş saçakları ve tasarımında görülen Japon ve Türk mimarisine ait öğelerle Türkiye dönemindeki kişisel yapılarından biridir.

Atatürk'ün Katafalkı

Mustafa Kemal ATATÜRK'ün 10 Kasım 1938 tarihinde ölümünün ardından Ankara'da düzenlenecek cenaze töreni için hazırlanacak katafalkın tasarımı Bruno Taut'a verildi. Taut, Maarif Vekâleti İnşaat Bürosuyla birlikte katafalk projesini hazırladı. Yapı, 21 Kasım 1938 tarihinde Ankara'da gerçekleştirilen cenaze töreninde kullanıldı. Katafalk tasarımı, Taut'un ölümünden kısa süre önce gerçekleştirdiği son çalışmalarından biri oldu.

Bruno Taut, Atatürk'ün ölümü üzerine, naaşının konulacağı katafalkın çizimini yapmakla görevlendirildi. Hasta olmasına rağmen, Ankara'da, Belvü Palas Oteli'nde kurulan geçici atölyede yürütülen katafalk projesinin başına geçti ve projeyi 36 saatte tamamladı. Anıtkabır'in nereye yapılmasının uygun olacağını belirleme görevini de yerine getirdi. Yaptığı işin karşılığında Türk Devleti'nden 1000 lirayı ödeme almayı reddetti, kendisine çocuklarına hatıra olarak bırakabileceği bir teşekkür mektubu verilmesini ve Türkiye'de gömülmeyi diledi. Ankara Valisi Nevzat Tandoğan'ın görev karşılığında verdiği parayı, şu sözlerle reddetmiştir:

	"Bunu almam imkânsız. Atatürk gibi bir kahramana, bir devlet büyüğüne yapılacak katafalkla, sadece benim görevlendirilmiş olmam bile, bana verilen en üstün mükâfattır!”

Ailesi ve Özel Hayatı

Bruno Taut, 27 Nisan 1904 tarihinde Hedwig Wollgast ile evlendi. Bu evlilikten Heinrich Taut ve Elisabeth Taut adlı iki çocuğu oldu. Evlilik resmen sona ermedi. 1917 yılında eşi Hedwig ile ayrı yaşamaya başladı ve kendisinin asistanlığını da üstlenen Erica Wittin ile yaşam arkadaşı oldu. 1917 yılından ölümüne kadar Erica Wittich ile birlikte yaşadı; bu ilişkiden Clarissa Wittich adlı bir kızı oldu.

Ölümü

Astım hastalığından rahatsız olan Bruno Taut, 24 Aralık 1938 tarihinde İstanbul'da 58 yaşında hayatını kaybetti. İstanbul'daki Edirnekapı Şehitliği'ne defnedildi. Bruno Taut, İstanbul Edirnekapı Şehitliği'ne defnedilen ilk ve tek gayrimüslim oldu.

Başlıca Yapıları

1913-1916 - Gartenstadt Falkenberg, Berlin
1914 - Glashaus (Cam Pavyon), Köln
1921-1922 - Stadt und Land Sergi Salonu, Magdeburg
1925-1927 - Hufeisensiedlung (At Nalı Yerleşimi), Berlin-Britz
1926-1932 - Onkel Toms Hütte Yerleşimi, Berlin-Zehlendorf
1926-1927 - Taut Evi, Dahlewitz
1927 - Weißenhofsiedlung'daki konut, Stuttgart
1927-1928 - Grellstraße Konut Yerleşimi, Berlin
1928-1930 - Wohnstadt Carl Legien, Berlin
1935 - Hyuga Villası iç mekânları, Atami, Japonya
1937-1940 - Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Ankara
1937-1940 - Atatürk Lisesi, Ankara
1937-1939 - Trabzon'daki lise yapısı
1937-1938 - Taut Evi, Ortaköy, İstanbul
1938-1939 - Cebeci Ortaokulu, Ankara
1938 - Mustafa Kemal ATATÜRK'ün katafalkı, Ankara

Başlıca Kitapları ve Mimarlık Yazıları

1917 - Die Stadtkrone
1919 - Alpine Architektur
1920 - Die Auflösung der Städte
1924 - Die neue Wohnung
1929 - Die neue Baukunst in Europa und Amerika
1934 - Nippon mit europäischen Augen gesehen
1937 - Houses and People of Japan
1938 - Mimarî Bilgisi