Boris Yeltsin, 1991-1999 yılları arasında görev yapan Rusya Federasyonu'nun ilk devlet başkanıdır. SSCB'nin dağılması sırasında Rusya'nın yönetiminde bulundu.

Çocukluğu ve Eğitimi

Boris Nikolayeviç Yeltsin, 1 Şubat 1931 tarihinde, bugün Rusya'nın Sverdlovsk bölgesinde bulunan Butka köyünde, çiftçi kökenli bir ailede doğdu. Çocukluğunun bir bölümünü Kazan ve Berezniki'de geçirdi. Çocukluk yıllarında bir el bombasının patlaması sonucunda sol elinin başparmağını ve işaret parmağını kaybetti.

1955 yılında Sverdlovsk'taki, bugünkü adıyla Yekaterinburg'daki Ural Politeknik Enstitüsünden inşaat mühendisi olarak mezun oldu. İnşaat sektöründe çalışmaya başladı; şantiye ve işletme yönetiminde görev aldı.

Siyasi Kariyeri

1961 yılında Sovyetler Birliği Komünist Partisine katıldı. 1976'da partinin Sverdlovsk Bölge Komitesi birinci sekreterliğine getirildi ve bu görevi 1985'e kadar sürdürdü. Mihail Gorbaçov'un liderliğe gelmesinin ardından 1985 yılında Moskova'da parti merkezinde görevlendirildi. Aralık 1985'te Komünist Partinin Moskova Şehir Komitesi birinci sekreteri oldu.

Başlangıçta Mihail Gorbaçov'un reformlarını destekledi; daha sonra değişimin yavaş ilerlediğini ve parti yöneticilerinin ayrıcalıklarının sürdüğünü savunarak yönetimi eleştirdi. 1987 yılında Moskova parti yönetimindeki görevinden alındı. 1989'da SSCB Halk Temsilcileri Kongresine seçildi.

29 Mayıs 1990 tarihinde Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti Yüksek Sovyeti başkanlığına seçildi. Temmuz 1990'da Komünist Partinin 28. Kongresi sırasında partiden ayrıldığını açıkladı. 12 Haziran 1991'de, Rusya henüz SSCB'nin bir cumhuriyetiyken yapılan devlet başkanlığı seçimini oyların yaklaşık yüzde 57'sini alarak kazandı. 10 Temmuz 1991'de göreve başladı.

1991 Darbe Girişimi ve Sovyetler Birliği'nin Dağılması

Ağustos 1991'de, Sovyet yönetimindeki bir grup yetkili Mihail Gorbaçov'a karşı darbe girişiminde bulundu. Yeltsin, Moskova'daki Rusya parlamento binası önünde bir tankın üzerine çıkarak halka direniş çağrısı yaptı. Darbeye karşı muhalefetin örgütlenmesinde görev aldı. Girişim başarısız oldu ve Kırım'da alıkonulan Gorbaçov Moskova'ya döndü.

Darbe girişiminin ardından Rusya yönetimi, Sovyet merkezî yönetiminin kurumları üzerindeki denetimini artırdı. Yeltsin, Kasım 1991'de Sovyetler Birliği Komünist Partisi ile Rusya Komünist Partisinin Rusya topraklarındaki faaliyetlerini yasaklayan bir kararname çıkardı.

8 Aralık 1991'de Ukrayna Devlet Başkanı Leonid Kravçuk ve Belarus Yüksek Sovyeti Başkanı Stanislav Şuşkeviç ile Belovej Anlaşması'nı imzaladı. Anlaşmada Sovyetler Birliği'nin varlığının sona erdiği ilan edildi ve Bağımsız Devletler Topluluğunun (BDT) kurulması kararlaştırıldı. 21 Aralık'taki Alma-Ata toplantısında sekiz cumhuriyetin daha katılmasıyla bu oluşumda yer alan cumhuriyetlerin sayısı 11'e ulaştı.

Mihail Gorbaçov, 25 Aralık 1991'de SSCB devlet başkanlığından istifa etti. Sovyetler Birliği'nin sona ermesiyle Yeltsin, bağımsız Rusya Federasyonu'nun devlet başkanı olarak görevini sürdürdü.

Devlet Başkanlığı

Yeltsin yönetimi, 1992 yılından itibaren merkezî planlamadan piyasa ekonomisine geçiş amacıyla fiyatların serbest bırakılması ve kamu işletmelerinin özelleştirilmesi gibi uygulamalara başladı. Bu dönemde yüksek enflasyon, üretimde daralma ve halkın yaşam koşullarında kötüleşme yaşandı.

Ekonomi politikaları ve yürütmenin yetkileri konusunda parlamentoyla yaşadığı anlaşmazlık, 1993 yılında anayasal krize dönüştü. Eylül ayında Halk Temsilcileri Kongresi ile Yüksek Sovyeti feshetme kararı aldı. Parlamento bu kararı tanımadı ve Devlet Başkanı Yardımcısı Aleksandr Rutskoy'u devlet başkanı vekili ilan etti.

Moskova'da silahlı çatışmalara dönüşen krizin ardından, 4 Ekim 1993'te Yeltsin'in emriyle ordu birlikleri parlamento binasını tanklarla ateşe tuttu. Parlamento Başkanı Ruslan Hasbulatov, Aleksandr Rutskoy ve parlamentodaki direnişin diğer katılımcıları tutuklandı.

Aralık 1993'te yapılan halkoylamasında, devlet başkanının yetkilerini genişleten yeni anayasa kabul edildi. Federal Meclis, Devlet Duması ve Federasyon Konseyinden oluşacak biçimde düzenlendi. Aynı dönemde yapılan parlamento seçimleri, Yeltsin yanlılarının parlamentoda çoğunluğu elde etmesiyle sonuçlanmadı.

Aralık 1994'te, bağımsızlık ilan eden Çeçenistan'a Rus ordusunun gönderilmesiyle Birinci Çeçen Savaşı başladı. Savaş 1996'da varılan anlaşmayla sona erdi ve Rus birlikleri bölgeden çekildi. Çeçenistan'ın nihai siyasi statüsü çözüme bağlanmadı.

1996 devlet başkanlığı seçiminde yeniden aday olan Yeltsin, 3 Temmuz'da yapılan ikinci turda Komünist Parti lideri Gennadi Züganov'u yenerek ikinci kez seçildi. Aynı yıl kalp ameliyatı geçirdi. İkinci döneminde sağlık sorunları, sık değişen hükümetler ve 1998'deki mali kriz ülke gündeminde yer aldı.

Ağustos 1999'da Vladimir Putin'i başbakanlığa getirdi. 31 Aralık 1999'da televizyondan yaptığı konuşmayla, görev süresi dolmadan istifa ettiğini açıkladı. Anayasa uyarınca devlet başkanlığı görevini vekâleten Putin üstlendi.

Ailesi ve Ölümü

1956 yılında üniversite yıllarında tanıştığı Naina Yeltsina ile evlendi. Çiftin Yelena ve Tatyana adında iki kızı oldu.

Boris Yeltsin, 23 Nisan 2007 tarihinde Moskova'da kalp yetmezliği nedeniyle 76 yaşında hayatını kaybetti. 25 Nisan'da düzenlenen cenaze töreninin ardından Novodeviçi Mezarlığı'na defnedildi.